Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar, analistler ve diplomatlar, Pekin’in COVID-19 sonrasฤฑ toparlanmayฤฑ desteklemek iรงin gereken cesur politikalarฤฑ uygulamakta tereddรผt ettiฤine dair iลaretlere dikkat รงekiyor.
Bu sadece ekonomik bir sorun deฤil, jeopolitik bir sorun..
Pekin’in kendisine ait olduฤunu iddia ettiฤi demokratik ada Tayvan gibi sฤฑcak konular nedeniyle รin’le anlaลmazlฤฑk yaลayan ABD Baลkanฤฑ Joe Biden geรงen hafta รin’i ekonomik sorunlarฤฑ nedeniyle “saatli bomba” olarak nitelendirdi. Biden, “Bu iyi deฤil รงรผnkรผ kรถtรผ insanlarฤฑn sorunlarฤฑ olduฤunda kรถtรผ ลeyler yaparlar” dedi.
Peki รin’in tepkisi neden bu kadar ฤฑlฤฑmlฤฑ oldu?
Birรงok รin gรถzlemcisinin gรถrรผลรผ, Devlet Baลkanฤฑ Xi Jinping’in ulusal gรผvenliฤe odaklanmasฤฑnฤฑn ekonomik รงabalarฤฑ kฤฑsฤฑtladฤฑฤฤฑ ve tersine iลlediฤi, Pekin’in รงekmeye รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylediฤi parayฤฑ korkuttuฤu yรถnรผnde.
Gavekal Dragonomics’in รin araลtฤฑrmalarฤฑ direktรถr yardฤฑmcฤฑsฤฑ Christopher Beddor, “Bu yฤฑlki temel sorun, liderliฤin yetkililere ekonomik kalkฤฑnmayฤฑ ulusal gรผvenlikle dengelemeleri iรงin muฤlak ve รผst dรผzey talimatlar vermiล olmasฤฑdฤฑr” dedi ve ekledi:
“Yetkililer, liderliฤin kendilerinden ne yapmalarฤฑnฤฑ istediฤinden emin deฤillerse, daha fazla bilgi alana kadar herhangi bir eylemi ertelemeleri muhtemeldir. Bunun sonucunda da politika felce uฤrar, her ne kadar bunun bedeli aฤฤฑr olsa da.”
Diฤerleri ise Komรผnist Parti’nin gรผcรผ devletten รถzel sektรถre kaydฤฑrabilecek รถnlemlere karลฤฑ kรถkleลmiล tereddรผtlerinin ve Xi’nin sadฤฑk adamlarฤฑyla dolu bir hรผkรผmetin politika tartฤฑลmalarฤฑnฤฑ boฤuyor ve tepkiyi engelliyor olabileceฤini sรถylรผyor.
Elbette รin’deki deฤiลim, dรผnyanฤฑn geri kalanฤฑ dฤฑลa aรงฤฑlฤฑrken bile geรงen yฤฑlฤฑn bรผyรผk bรถlรผmรผnde ekonomik aรงฤฑdan zarar verici COVID-19 kฤฑsฤฑtlamalarฤฑnฤฑ sรผrdรผrmekte ฤฑsrar etmesinin de gรถsterdiฤi gibi zaman alabilir.
รin geรงmiลte, 2008-2009 kรผresel mali krizi ve 2015’teki sermaye รงฤฑkฤฑลฤฑ korkusu sฤฑrasฤฑnda bรผyรผme endiลelerine kapsamlฤฑ bir ลekilde yanฤฑt vererek zamanฤฑnda kararlฤฑlฤฑk gรถsterdi.
Bรผyรผk politika deฤiลikliklerinin koreografisi de genellikle yoฤun bir ลekilde yapฤฑlฤฑr ve Aralฤฑk ayฤฑndaki ekonomi toplantฤฑsฤฑ genellikle bu tรผr kararlarฤฑn formรผle edildiฤi yerdir.
Ekonomistler รin’in tรผketimi ve iล dรผnyasฤฑnฤฑn gรผvenini artฤฑrmak iรงin vergi indirimleri ya da devlet destekli tรผketim kuponlarฤฑ gibi รถnlemlere ihtiyacฤฑ olduฤunu sรถylรผyor ancak รถnceki yavaลlamalardan farklฤฑ olarak bunun hฤฑzlฤฑ bir รงรถzรผmรผ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ da ekliyor.
รin, tepkisine yรถnelik eleลtirilere karลฤฑlฤฑk verdi.
Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ Sรถzcรผsรผ Wang Wenbin รarลamba gรผnรผ basฤฑna yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Az sayฤฑda Batฤฑlฤฑ siyasetรงi ve medya รin’in ekonomik toparlanmasฤฑnda var olan geรงici sorunlarฤฑ bรผyรผtรผyor ve abartฤฑyor” dedi ve ekledi:
“Eninde sonunda gerรงekler yรผzlerine tokat gibi รงarpacak” dedi.
Wang’ฤฑn yorumlarฤฑ, Salฤฑ gรผnรผ aรงฤฑklanan zayฤฑf ekonomik faaliyet verilerinin รin’in daha derin ve uzun sรผreli bir yavaลlamaya doฤru gittiฤi yรถnรผndeki endiลeleri artฤฑrmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan geldi.
Hรผkรผmet ayrฤฑca, analistlerin kฤฑsmen teknoloji, eฤitim, emlak ve finans sektรถrlerindeki bรผyรผk iลverenlere yรถnelik dรผzenleyici baskฤฑlarฤฑn bir belirtisi olduฤunu sรถylediฤi rekor seviyelere ulaลan genรง iลsizliฤi ile ilgili verileri yayฤฑnlamayฤฑ askฤฑya aldฤฑ.
Devlet Konseyi Perลembe gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, ayrฤฑntฤฑ vermeksizin, รถzel ลirketler iรงin ortamฤฑ “optimize edeceฤini” ve yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑ รงekmek iรงin daha fazla รงaba gรถstereceฤini sรถyledi. Yetkililer, รถzel sektรถrรผn gayri safi yurtiรงi hasฤฑlanฤฑn %60’ฤฑnฤฑ ve kentsel istihdamฤฑn %80’ini oluลturduฤunu sรถylรผyor.
Ancak รin’deki diplomatlar, yatฤฑrฤฑm รงaฤrฤฑsฤฑnda bulunan yetkililer ile iล dรผnyasฤฑnฤฑn gรผvenini sarsan kapsamlฤฑ bir ulusal gรผvenlik baskฤฑsฤฑ arasฤฑnda giderek artan bir kopukluk olduฤunu belirtiyor.
Bunun bir รถrneฤi, bazฤฑ yabancฤฑ danฤฑลmanlฤฑk ลirketlerine yapฤฑlan baskฤฑnlarฤฑn eลlik ettiฤi ve yabancฤฑ iล รงevrelerinde endiลe dalgalarฤฑna yol aรงan yakฤฑn tarihli bir casuslukla mรผcadele yasasฤฑydฤฑ.
Bir diplomat ve toplantฤฑ hakkฤฑnda bilgi sahibi bir baลka kaynaฤa gรถre, ticaret bakanlฤฑฤฤฑ Temmuz ayฤฑnda yabancฤฑ iลletmelerle bir araya gelerek yasanฤฑn รin’de faaliyet gรถsteren firmalara gรผvence saฤladฤฑฤฤฑnฤฑ ve endiลe yaratmamasฤฑ gerektiฤini sรถyledi. Her iki kaynak da isimlerinin aรงฤฑklanmasฤฑnฤฑ istemedi.
Ancak diplomat, bu gรผvencenin sadece hรผkรผmet ile yabancฤฑ iลletmeler arasฤฑndaki “รถnemli bir algฤฑ boลluฤunun” altฤฑnฤฑ รงizdiฤini sรถyledi. Bakanlฤฑk yorum talebine hemen yanฤฑt vermedi.
Baker Donelson’da ticaret avukatฤฑ olan ve daha รถnce ABD Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ’nda รin ile ticareti etkileyen politikalar รผzerine รงalฤฑลan Lee Smith, “ฤฐnsanlarฤฑn gerรงekten duyduฤu ลey, ‘iล yapmaya aรงฤฑฤฤฑz, ama sadece bizim ลartlarฤฑmฤฑzla’,” dedi.
Stanford รniversitesi รin Ekonomisi ve Kurumlarฤฑ Merkezi’nde akademisyen olan Xu Chenggang, liderlerin รถzel sektรถre olan gรผveni artฤฑracak รถnlemler almakta acele etmemelerinin daha kรถklรผ nedenleri olabileceฤini sรถyledi.
Xu, “รin Komรผnist Partisi’nin daimi korkusu, kapitalizmin ve รถzel ekonominin yeterince gรผรงlenmesi halinde devrilmesidir” dedi.
Xu, iktidardaki on yฤฑlฤฑ boyunca muhalefeti bastฤฑran ve geรงen yฤฑl emsal teลkil eden bir รผรงรผncรผ dรถnem elde ettikten sonra hรผkรผmetini sadฤฑk kiลilerle dolduran Xi dรถneminde bu tรผr dรผลรผncelerin gรถze รงarptฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Bu haftanฤฑn vahim verilerinden bir gรผn sonra, Parti’nin resmi dergisi Xi’nin Batฤฑlฤฑ kapitalist ekonomik modellere karลฤฑ uyarฤฑda bulunduฤu bir konuลmasฤฑnฤฑ yayฤฑnladฤฑ. ลubat ayฤฑnda yapฤฑlan konuลmada yapฤฑsal dengesizliklerden ya da bunlarฤฑn nasฤฑl รงรถzรผleceฤinden hiรง bahsedilmiyordu.
Xu, “Hepimiz uzun bir sรผre daha az canlฤฑ bir ekonomi ile yaลamak zorunda kalabiliriz” dedi.
