Amerika’nฤฑn yeni sanayi politikasฤฑ kรผkreyen bir baลlangฤฑรง yaptฤฑ. Sรผbvansiyonlarฤฑn cazibesine kapฤฑlan ลirketler, yarฤฑ iletken fabrikalarฤฑna ve elektrikli araรง fabrikalarฤฑna daha รถnce hiรง olmadฤฑฤฤฑ kadar para akฤฑtฤฑyor. รretim tesislerine yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmlarฤฑn rekor seviyeye ulaลmasฤฑyla, Baลkan Joe Biden‘ฤฑn geleceฤin yine “Amerikan malฤฑ” olacaฤฤฑ iddiasฤฑ bir zamanlar olduฤundan daha inandฤฑrฤฑcฤฑ gรถrรผnรผyor.
Ancak sรผreรงteki bir sonraki adฤฑm daha az kesin. Amerika fabrikalar inลa ediyor ama onlarฤฑ รงalฤฑลtฤฑracak iลรงi bulabilecek mi? ฤฐลsizlik oranฤฑnฤฑn son beล yฤฑlฤฑn en dรผลรผk seviyesine yaklaลmasฤฑyla birlikte, ลirketler zaten personel bulmakta zorlanฤฑyor. รok sayฤฑda yeni fabrika faaliyete geรงtikรงe, aรงฤฑklar daha da bรผyรผyecek.
Economist’in haberine gรถre yarฤฑ iletken sektรถrรผ, Amerika’da รผretimin yeniden canlanmasฤฑ iรงin en รถnemli test รถrneฤi. Geรงtiฤimiz birkaรง on yฤฑl iรงinde bilgisayar รงipi รผreticileri bรผyรผk รถlรงรผde Amerika’yฤฑ terk etti. รlkede hala birinci sฤฑnฤฑf yarฤฑ iletken araลtฤฑrmacฤฑlarฤฑ ve tasarฤฑmcฤฑlarฤฑ var, ancak silikon gofretleri bรผyรผk รถlรงekte elektronik devrelere dรถnรผลtรผren iลgรผcรผnden mahrum bฤฑrakฤฑldฤฑ. Bu gidiลatฤฑ tersine รงevirme umuduyla geรงen yฤฑl Kongre tarafฤฑndan kabul edilen รip Yasasฤฑ, Amerikan hรผkรผmetinin รถnรผmรผzdeki yarฤฑm on yฤฑl boyunca 50 milyar dolar daฤฤฑtmasฤฑnฤฑ saฤlayacak.
Bir ticaret kuruluลu olan Yarฤฑ ฤฐletken Endรผstrisi Birliฤi’nin temel tahminine gรถre 2030 yฤฑlฤฑna kadar Amerika’nฤฑn รงip sektรถrรผ 67.000 teknisyen, bilgisayar bilimcisi ve mรผhendisi ile daha geniล ekonomi genelinde bu tรผrden yaklaลฤฑk 1,4 milyon รงalฤฑลan aรงฤฑฤฤฑyla karลฤฑ karลฤฑya kalacak. Bunu Amerika’da her yฤฑl mรผhendislik alanฤฑnda lisans eฤitimini tamamlayan yaklaลฤฑk 70.000 รถฤrenciyle karลฤฑlaลtฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑzda aรงฤฑฤฤฑn boyutu ortaya รงฤฑkฤฑyor. Kesin aรงฤฑk ne olursa olsun, bu fabrikalarฤฑn tam kapasite ile รงalฤฑลฤฑp iลgรผcรผ faturalarฤฑnฤฑn kontrol altฤฑnda tutulmasฤฑ ya da yรผksek maliyetler ve dรผลรผk รผretkenlik arasฤฑnda sฤฑkฤฑลฤฑp kalmasฤฑ arasฤฑndaki farkฤฑ belirliyor.
Amerika’nฤฑn endรผstriyel hฤฑrslarฤฑnฤฑn merkezindeki tesislerden biri, sorunun erken bir gรถrรผntรผsรผnรผ sunuyor. Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk รงip รผreticisi olan Tayvanlฤฑ Yarฤฑ ฤฐletken รretim ลirketi (TSMC) Arizona’daki iki fabrikaya 40 milyar dolar yatฤฑrฤฑm yaparak Amerika’nฤฑn bรผyรผk hacimli ultra kรผรงรผk yarฤฑ iletkenler รผretme kabiliyetini bรผyรผk รถlรงรผde artฤฑrmayฤฑ planlฤฑyor. Eฤer baลarฤฑlฤฑ olursa, bu Amerika’nฤฑn รงip รผretiminde en ileri noktadaki konumunu geri kazanabileceฤini gรถsterecek.
Tsmc fabrikalarฤฑndan ilkinin รถnรผmรผzdeki yฤฑl รผretime baลlamasฤฑ planlanฤฑyordu. Ancak Temmuz ayฤฑnda, bรถylesine yรผksek teknolojili bir tesiste ekipman kuracak uzmanlฤฑฤa sahip yeterli sayฤฑda iลรงi bulamadฤฑฤฤฑ iรงin lansman tarihinin 2025’e erteleneceฤini duyurdu. Tsmc’nin Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Mark Liu, ลirketin Amerikalฤฑ personelini eฤitmek รผzere Tayvan’daki ana รผssรผnden teknisyenler gรถndereceฤini sรถyledi.
Bir mikroelektronik lobi grubu olan semi Foundation’dan Shari Liss, “Benim kabusum tรผm bu altyapฤฑya yatฤฑrฤฑm yapฤฑp iลgรผcรผnรผ oluลturamamak” diyor. Bu kadar รงok kiลinin onun endiลesini paylaลmasฤฑ en azฤฑndan yararlฤฑ bir teลvik oldu. Bir dรผลรผnce kuruluลu olan Brookings Enstitรผsรผ’nรผn Ocak ayฤฑnda yayฤฑnladฤฑฤฤฑ bir raporda, Amerika’nฤฑn รงip sektรถrรผne yeterli sayฤฑda iลรงi saฤlamak iรงin “bรผyรผk bir ulusal, eyalet ve yerel eylem dalgasฤฑna” ihtiyacฤฑ olduฤu belirtildi. Bunun ana hatlarฤฑ ลekillenmeye baลladฤฑ. Bayan Liss, politikacฤฑlarฤฑ, bรผrokratlarฤฑ, ลirketleri, รผniversiteleri ve รถฤrencileri bir araya getiren ortak bir รงabadan sรถz ediyor.
Tsmc’nin yaลadฤฑฤฤฑ sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑn da gรถsterdiฤi gibi en acil boลluk inลaat sektรถrรผnde. Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ, yarฤฑ iletken รผretim tesislerine ya da fabrikalara yapฤฑlacak yatฤฑrฤฑmlarฤฑn ilk aลamasฤฑ iรงin yaklaลฤฑk 100.000 inลaatรงฤฑya ihtiyaรง duyulabileceฤini hesaplฤฑyor. Hรผkรผmet bรถyle bir iลgรผcรผnรผ yoktan var edemez. Ancak sรผbvansiyonlarฤฑ, ลirketlerin inลaat iลรงilerini iลe almak ve eฤitmek iรงin atacaklarฤฑ adฤฑmlarฤฑ aรงฤฑklamalarฤฑna baฤlฤฑ kฤฑldฤฑ.
Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ’ndan bir yetkili, hรผkรผmetin ลirketlerin inลaat iลgรผcรผ oluลturma konusunda iลbirliฤi yapmasฤฑnฤฑ istediฤini sรถyledi. Yetkili, “Bir proje iรงin eฤitilen iลรงiler daha sonra inลa edilecek diฤer fabrikalar iรงin de faydalฤฑ olacaktฤฑr” diyor. Bu aรงฤฑdan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, tsmc’nin Tayvanlฤฑ eฤitmenleri ithal etme planฤฑ bir hatadan ziyade, bilginin yerel iลgรผcรผne aktarฤฑlmasฤฑna yardฤฑmcฤฑ olan bir รถzellik.
Fabrikalar kurulduktan sonra, bir sonraki ihtiyaรง onlarฤฑ รงalฤฑลtฤฑracak teknisyenler olacak. Aletlerin ve รผrรผnlerin incelenmesi gibi gรถrevlerden sorumlu olan teknisyenlerin geรงmiลte bir devlet รผniversitesinde ya da meslek okulunda iki yฤฑllฤฑk eฤitim almalarฤฑ gerekti. Ancak ลirketler ve eฤitimciler รงok daha kฤฑsa kurslar denemeye baลladฤฑ.
En dikkat รงekici olanlarฤฑ, Arizona’daki Maricopa Corporate College ve Oregon’daki Portland Community College tarafฤฑndan sunulan ve sadece on gรผn iรงinde teknisyen yetiลtirmeyi vaat eden hฤฑzlฤฑ baลlangฤฑรง programlarฤฑ. Amerikalฤฑ รงip รผreticisi Intel tarafฤฑndan desteklenen Portland’daki kolej รถฤrencilere haftada 500 dolar burs verirken, Arizona’daki kolej de รถฤrencilerine tsmc ile mรผlakat garantisi veriyor. Yine de hiรงbir ลirket sadece on gรผnlรผk eฤitim almฤฑล adaylarฤฑ fabrikalarฤฑndaki milyonlarca dolarlฤฑk makinelerin yakฤฑnฤฑna bile yaklaลtฤฑrmฤฑyor.
