DW Tรผrkรงe’nin haberine gรถre dolar ve euroโnun hฤฑzlฤฑ yรผkseliลinin รถnรผne geรงmek iรงin uygulamaya sokulan “Dรถvize Endeksli TL Mevduatฤฑ” uygulamasฤฑnฤฑn beraberinde getirdiฤi tartฤฑลmalar sรผrรผyor. รzellikle Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤanโฤฑn uygulamayฤฑ duyurduฤu gece dolar 18 liradan 11 liraya kadar gerilerken hรผkรผmet tarafฤฑndan yapฤฑlan aรงฤฑklamalarda buradaki keskin dรผลรผลte vatandaลlar tarafฤฑndan bozdurulan dolar miktarฤฑnฤฑn payฤฑ olduฤu vurgulanฤฑyor.
Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Nurettin Nebati de dolardaki bรผyรผk dรผลรผลรผ vatandaลlarฤฑn iลtahla dรถviz satmasฤฑnฤฑn saฤladฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor. Ancak BDDK tarafฤฑndan paylaลฤฑlan gรผnlรผk verilere gรถre 17 Aralฤฑk gรผnรผ 163.8 milyar dolar olan gerรงek kiลilerin dรถviz hesaplarฤฑndaki bรผyรผklรผk bugรผn 163.2 milyar dolar seviyesinde. Mevduat hesaplarฤฑnฤฑn tamamฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda ise 17 Aralฤฑk’ta 260 milyar dolar olan bรผyรผklรผk bugรผn 261.2 milyar dolar. Perลembe gรผnรผ Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (TCMB) aรงฤฑklayacaฤฤฑ verilerle, uygulama sonrasฤฑ Tรผrk Lirasฤฑ ve dolarda yaลanan hareket daha net ortaya รงฤฑkacak.
DW Tรผrkรงeโye deฤerlendirmelerde bulunan ekonomistlere gรถre bu konuda net bir รงerรงeve รงizmek iรงin รถnรผmรผzdeki aylarฤฑ beklemek gerekiyor.
“Rezervlerdeki erimeye bakฤฑyoruz”
Yabancฤฑ para cinsinden mevduat hesaplarฤฑnda erimeden ziyade bir artฤฑล gerรงekleลtiฤini sรถyleyen ekonomist Arda Tunca, โBurada takip ettiฤimiz veriler olacak. Kiลilerin ve kurumlarฤฑn dรถviz hareketlerini daha net gรถreceฤiz. BDDKโnฤฑn verilerine gรถre vatandaลlarฤฑn dรถviz hesaplarฤฑnda ลimdilik bir dรผลรผล gรถrรผnmรผyor. Aksine hala kรผรงรผk de olsa bir artฤฑล var. Yeni verilerde bunlarฤฑ takip edeceฤiz. Bildiฤimiz รถnemli ลeylerden biri de Merkez Bankasฤฑ rezervlerindeki hฤฑzlฤฑ erime. Kurun hฤฑzla gerilemesinin nedenini biz burada arฤฑyoruz. Son bir ayda 18 milyar dolarlฤฑk bir erime varโ ifadelerini kullandฤฑ.
“Sistemin tanฤฑtฤฑlmaya ihtiyacฤฑ var”
Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Nurettin Nebati son olarak yeni sisteme geรงiลin 38 milyar liralฤฑk bir bรผyรผklรผฤe ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ belirtmiลti. Buradaki en รถnemli noktanฤฑn geรงiลin nereden kaynaklandฤฑฤฤฑ olduฤunu sรถyleyen ekonomist Soner Kuru, โEฤer bu geรงiล net olarak dรถviz mevduatlarฤฑndan gerรงekleลmediyse sistemin biraz daha zamana ve tanฤฑtฤฑlmaya ihtiyacฤฑ var. Ayrฤฑca bu miktar oransal olarak da kรผรงรผk kalฤฑyor. Zira bankacฤฑlฤฑk sistemi iรงerisindeki 5 trilyon liralฤฑk mevduattan bahsediyoruzโ diyor.
“En iyi senaryoda 10-15 milyar dolar”
Bu uygulamanฤฑn henรผz tam olarak anlaลฤฑlmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve beklemek gerektiฤini belirten TOBB ETร รฤretim รyesi Atฤฑlฤฑm Murat’a gรถre bankacฤฑlฤฑk sisteminde 120 milyar dolarlฤฑk bir kemikleลmiล dรถviz mevduatฤฑ bulunuyor. Murat, ลu ayrฤฑntฤฑnฤฑn altฤฑnฤฑ รงiziyor: โYaklaลฤฑk 142 milyar dolarlฤฑk bir dรถviz hesabฤฑndan bahsediyoruz. Bunun 120 milyar dolarฤฑ bu konuda รงok katฤฑ. Sรผrekli dolar alarak birikimini yรผkseltiyor. 10-15 milyar dolarlฤฑk kฤฑsฤฑm iรงin yรผzer-gezer ifadesini kullanabiliriz. Onlar yรผkseldiฤi zaman satฤฑล dรผลtรผฤรผ zaman alฤฑyorlar. Sรผrekli aynฤฑ davranฤฑลฤฑ sergiliyorlar. O nedenle eฤer vatandaลlar ikna olur ve bu finansal รผrรผne inanฤฑrlarsa รงok iyi bir senaryoda รถnรผmรผzdeki aylarda 10-15 milyar dolarlฤฑk bir bozum olabilir.โ
“Uygulama deฤil sรถylem etkili oldu”
Dolarฤฑn 18 lira seviyesinden hฤฑzla aลaฤฤฑ yรถnlรผ hareket etmesindeki ana nedenin bu yeni รงฤฑkan รผrรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Soner Kuru, โBunun nedeni net olarak bu deฤil. ฤฐnsanlar Cumhurbaลkanฤฑโnฤฑn aรงฤฑklamalarฤฑna odaklandฤฑ. Dรถvizin hฤฑzla dรผลeceฤine bir inanรง oluลtu. Yani biz bozdurulan dolarlardan รงok sรถylem gรผcรผnรผn etkisini gรถrdรผk. Zaten ลimdilik bu รผrรผn tam anlaลฤฑlmฤฑล deฤil. รok fazla soru alฤฑyoruz. Henรผz bu uygulamanฤฑn planlฤฑ bir ลekilde bรผtรงede yerinin olmamasฤฑ da biraz kafalarฤฑ karฤฑลtฤฑrฤฑyor. Ama zamanla bu sorular da giderilecektirโ ลeklinde konuลtu.
Kuru, Dolar/TLโde 12.20 seviyesinin ise kritik olduฤunu รถnรผmรผzdeki gรผnlerde bu seviyenin dikkatle izleneceฤini belirtti.
Enflasyona endeksli รผrรผn
Merkez Bankasฤฑโnฤฑn perลembe gรผnรผ aรงฤฑklayacaฤฤฑ verilerin bu uygulamanฤฑn geleceฤi hakkฤฑnda net fikirler vereceฤini sรถyleyen Atฤฑlฤฑm Murat, โHem Merkez Bankasฤฑ rezervlerinde ne olup bittiฤini gรถreceฤiz hem de program aรงฤฑklandฤฑktan sonra dรถviz hesaplarฤฑnda bir bozulma olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ gรถreceฤiz. Onun sonrasฤฑnda da bir enflasyon verisi aรงฤฑklanacak. Ve burada beklenti รงok yรผksek. Vatandaล o enflasyon oranฤฑnฤฑ da gรถrmek isteyecektir. Enflasyon ocakta ve ลubatta yรผzde 40-45 bandฤฑna oturacak. O zaman bu yeni uygulamada yรผzde yaklaลฤฑk yรผzde 25 negatif reel faiz olacak. Bu da vatandaลฤฑn bu uygulamaya geรงip geรงmeme noktasฤฑnda kafasฤฑnฤฑ karฤฑลtฤฑracaktฤฑr. O nedenle biraz zaman geรงtikten sonra enflasyon korumalฤฑ yeni bir รผrรผnรผn gelebileceฤini dรผลรผnรผyorumโ diye konuลtu.
“Faizleri dรผลรผrelim derken daha da artฤฑrdฤฑk”
Tรผrkiyeโnin faizi ve finansman maliyetlerini aลaฤฤฑ รงekeyim derken tam tersine faizleri yรผkselttiฤini anlatan Arda Tunca ise, Merkez Bankasฤฑโnฤฑn oluลan son durumda piyasa รผzerindeki kontrolรผnรผ kaybettiฤini sรถyledi. Tunca, โMerkez Bankasฤฑ eylรผlden itibaren faizlerini indiriyor ancak piyasadaki bรผtรผn mevduat faizleri, kredi faizleri yukarฤฑ geldi. Aynฤฑ ลekilde devletin kamu borรงlanmasฤฑ iรงin Tรผrk Lirasฤฑ iรงin her vadede borรงlanma faizleri yukarฤฑ geldi. Eurobondโlarฤฑn faizleri yukarฤฑ geldi. Merkez Bankasฤฑโnฤฑn kendi uyguladฤฑฤฤฑ faizlerle piyasa faizleri arasฤฑndaki baฤlantฤฑ koptuโ dedi.
