Perลembe gรผnรผ yayฤฑnlanan bir araลtฤฑrmaya gรถre, dรผnyadaki bรผyรผk gรถllerin ve rezervuarlarฤฑn yarฤฑsฤฑndan fazlasฤฑ 1990’larฤฑn baลฤฑndan bu yana, รถzellikle iklim deฤiลikliฤi nedeniyle kรผรงรผldรผ ve tarฤฑm, hidroelektrik ve insan tรผketimi iรงin su konusundaki endiลeleri yoฤunlaลtฤฑrdฤฑ.
Uluslararasฤฑ araลtฤฑrmacฤฑlardan oluลan bir ekip, Avrupa ve Asya arasฤฑndaki Hazar Denizi’nden Gรผney Amerika’daki Titicaca Gรถlรผ’ne kadar dรผnyanฤฑn en รถnemli tatlฤฑ su kaynaklarฤฑndan bazฤฑlarฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk otuz yฤฑl boyunca yฤฑlda yaklaลฤฑk 22 gigatonluk bir kรผmรผlatif oranda su kaybettiฤini bildirdi. Bu, Amerika Birleลik Devletleri’nin en bรผyรผk rezervuarฤฑ olan Mead Gรถlรผ’nรผn hacminin yaklaลฤฑk 17 katฤฑ.
Science dergisindeki araลtฤฑrmayฤฑ yรถneten Virginia รniversitesi’nden yรผzey hidroloฤu Fangfang Yao, doฤal gรถllerdeki azalmanฤฑn %56’sฤฑnฤฑn iklim ฤฑsฤฑnmasฤฑ ve insan tรผketiminden kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ, ฤฑsฤฑnmanฤฑn “bunda daha bรผyรผk bir paya sahip olduฤunu” sรถyledi.
ฤฐklim bilimciler genel olarak dรผnyanฤฑn kurak bรถlgelerinin iklim deฤiลikliฤi altฤฑnda daha kuru hale geleceฤini ve ฤฑslak alanlarฤฑn daha da ฤฑslanacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyor, ancak รงalฤฑลma nemli bรถlgelerde bile รถnemli su kaybฤฑ olduฤunu ortaya koydu. Yao, “Bu gรถz ardฤฑ edilmemeli” dedi.
Bilim insanlarฤฑ, iklim ve hidrolojik modellerle birlikte uydu รถlรงรผmlerini kullanarak yaklaลฤฑk 2.000 bรผyรผk gรถlรผ deฤerlendirdi.
Sรผrdรผrรผlebilir olmayan insan kullanฤฑmฤฑ, yaฤฤฑล ve akฤฑntฤฑdaki deฤiลiklikler, sedimantasyon ve artan sฤฑcaklฤฑklarฤฑn gรถl seviyelerini kรผresel olarak dรผลรผrdรผฤรผnรผ ve gรถllerin %53’รผnรผn 1992’den 2020’ye kadar dรผลรผล gรถsterdiฤini tespit ettiler.
Kuruyan gรถl havzalarฤฑnda yaลayan yaklaลฤฑk 2 milyar insan bu durumdan doฤrudan etkilenmekte ve birรงok bรถlge son yฤฑllarda kฤฑtlฤฑkla karลฤฑ karลฤฑya kalmaktadฤฑr.
Bilim adamlarฤฑ ve kampanyacฤฑlar uzun zamandฤฑr iklim deฤiลikliฤinin en yฤฑkฤฑcฤฑ sonuรงlarฤฑndan kaรงฤฑnmak iรงin kรผresel ฤฑsฤฑnmanฤฑn 1.5 Celisus derecenin (2.7 Fahrenheit derece) รถtesine geรงmesinin รถnlenmesi gerektiฤini sรถylรผyorlar. Dรผnya ลu anda yaklaลฤฑk 1.1C (1.9F) oranฤฑnda ฤฑsฤฑnฤฑyor.
Perลembe gรผnรผ yapฤฑlan รงalฤฑลma, sรผrdรผrรผlebilir olmayan insan kullanฤฑmฤฑnฤฑn Orta Asya’daki Aral Denizi ve Orta Doฤu’daki รlรผ Deniz gibi gรถlleri kuruttuฤunu, Afganistan, Mฤฑsฤฑr ve Moฤolistan’daki gรถllerin ise atmosfere su kaybฤฑnฤฑ artฤฑrabilen yรผkselen sฤฑcaklฤฑklardan etkilendiฤini ortaya koydu.
Gรถllerin dรถrtte birinde su seviyeleri, genellikle ฤฐรง Tibet Platosu gibi uzak bรถlgelerdeki baraj inลaatlarฤฑnฤฑn bir sonucu olarak yรผkseldi.
