Suriyeli mรผltecilerin Tรผrkiye’deki mevcudiyeti her geรงen gรผn daha kalฤฑcฤฑ hale gelirken รผlke nรผfusunun yรผzde 3’รผnรผ aลmalarฤฑ nedeniyle mรผltecilerin makro dengeler รผzerindeki etkileri de baลta bรผyรผmede olmak รผzere her geรงen gรผn daha da belirginleลiyor.
Analistler barฤฑnma ve yaลam iรงin ana ihtiyaรง kalemleri olan yatak, beyaz eลya satฤฑลlarฤฑyla baลlayan ve baลlangฤฑรงta daha รงok geรงici ve sektรถrel olarak nitelendirilen ekonomik etkilerin artฤฑk makro verilerde daha belirgin ve kalฤฑcฤฑ olarak hissedildiฤine dikkat รงekiyorlar.
Bรผyรผmedeki pozitif etkiye raฤmen, bรถlgesel bazda daha belirgin olmak รผzere Tรผrkiye genelinde enflasyon ve iลsizlikte yรผkseliล olarak kendini gรถsteriyor.
Hรผkรผmet kฤฑsa sรผre รถnce bรผyรผme รถngรถrรผlerinde yukarฤฑ yรถnlรผ revizyonlara giderken 2015 bรผyรผme beklentisi yรผzde 3’ten yรผzde 4’e, 2016 beklentisi ise yรผzde 4’ten yรผzde 4.5’e revize edildi. Analistler bu revizyonlarda mรผltecilerin de รถnemli etkisini olduฤunu belirtiyorlar.
Mรผltecilerin รถnemli kฤฑsmฤฑnฤฑn yerleลik hale gelmesi makro etkilerin belirginleลmesindeki ana etken olarak รถne รงฤฑkarken analistler yeni gรถรง dalgalarฤฑ yaลanmasฤฑ halinde etkinin daha da belirginleลebileceฤini belirtiyor. Mevcut verilere gรถre Tรผrkiye ลu anda dรผnyanฤฑn en รงok mรผlteci barฤฑndฤฑran รผlkesi konumunda.
Hรผkรผmet yetkilileri Suriye rejimi ve Rusya’nฤฑn bombalamalarฤฑ nedeniyle yeni bir gรถรง dalgasฤฑ baลladฤฑฤฤฑnฤฑ belirtirken, Halep’e bombardฤฑmanฤฑn artmasฤฑ halinde mรผlteci sayฤฑsฤฑnฤฑn 1.5 milyona ulaลabileceฤini, sahil ลeridinin tamamฤฑ dรผลรผnรผlecek olursa da 3-3.5 milyon insanฤฑn gรถรง etme potansiyeli bulunduฤunu belirtiyorlar.
รst dรผzey bir ekonomi yetkilisi Reuters’a yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Tรผrkiye’deki 2.5 milyonu aลan mรผlteci tรผketici harcamalarฤฑ kanalฤฑ ile bรผyรผmeyi destekliyor. Suriye’den gelen gรถรงmenler bugรผne kadar ekonominin sadece tรผketim tarafฤฑnda vardฤฑ. รretimde hiรง yer almamฤฑลlardฤฑ. Bu da hem enflasyonda artฤฑลa neden oluyor hem de enflasyondaki baskฤฑnฤฑn sonra ermesini engelliyordu” dedi ve ekledi:
“Artฤฑk mรผltecilere รงalฤฑลma hakkฤฑ verildi. Bu hak istihdam piyasasฤฑ รผzerinde elbette baskฤฑ yaratฤฑyor ancak mรผltecilerin รผretime katฤฑlmasฤฑ enflasyon รผzerindeki baskฤฑ hafifleyecektir.”
TฤฐSK ve รผniversitelerin ortaklaลa yaptฤฑฤฤฑ bir araลtฤฑrmaya gรถre Tรผrkiye’de รงalฤฑลan mรผltecilerin sayฤฑsฤฑ 300,000’e ulaลtฤฑ.
TรฤฐK verilerine gรถre, 300,000 kiลi Tรผrkiye’deki iลsiz sayฤฑsฤฑ olan 3.13 milyon kiลinin yaklaลฤฑk yรผzde 10’una denk gelirken ekonomistler, kaรงak รงalฤฑลmanฤฑn halihazฤฑrda รงift hanede olan iลsizlik oranฤฑnฤฑ 1 puan kadar yukarฤฑ รงektiฤini belirtiyorlar.
TฤฐSK raporunda, “Geรงici koruma altฤฑndaki 2 milyonun รผzerindeki Suriyelinin, Tรผrkiye’deki mevzuata gรถre yasak olmasฤฑna raฤmen kayฤฑt dฤฑลฤฑ ekonomi iรงinde yasadฤฑลฤฑ รงalฤฑลtฤฑklarฤฑ bilinen bir durumdur” denilirken, kฤฑsa sรผre รถnce yasalaลan mevzuata gรถre artฤฑk mรผlteciler belirli ลartlarda รงalฤฑลma iznine kavuลtu.
BรLGESEL ENFLASYON TรRKฤฐYE ORTALAMASININ รZERฤฐNDE
ฤฐรงiลleri tarafฤฑndan yapฤฑlan araลtฤฑrmalarda yer alan resmi olmayan rakamlara gรถre yรผzde 85’inin kamplarฤฑn dฤฑลฤฑnda yaลayan mรผlteciler nedeniyle Suriye sฤฑnฤฑrฤฑ ve civarฤฑndaki illerde yaลayan yaklaลฤฑk 10 milyon nรผfusa 2 milyon civarฤฑnda yeni nรผfus eklendi.
Kilis’in nรผfusu 100,000’in altฤฑnda yer alฤฑrken 5 ลubat itibarฤฑyla resmi verilere gรถre Kilis’te yaลayan Suriyeli mรผlteci sayฤฑsฤฑ il nรผfusunu da geรงerek 127,134 olarak gerรงekleลti. Yaลanan bu hฤฑzlฤฑ artฤฑล kendini enflasyonda belirgin bir ลekilde gรถsterdi.
Tรผrkiye genelinde Ocak ayฤฑnda enflasyon yรผzde 9.58 olarak gerรงekleลirken TรฤฐK verine gรถre mรผltecilerin yoฤun olarak yaลadฤฑฤฤฑ Gaziantep, Adฤฑyaman, Kilis bรถlgesindeki manลet enflasyon ise yรผzde 10.67 olarak gerรงekleลti. Enflasyondaki bรถlgesel farklฤฑlฤฑk kira ve gฤฑda kalemlerinde daha da belirginleลiyor.
YENฤฐ Gรร DALGASI EKONOMฤฐ รZERฤฐNDEKฤฐ ETKฤฐYฤฐ ARTIRABฤฐLฤฐR
ฤฐล Yatฤฑrฤฑm Ekonomisti Muammer Kรถmรผrcรผoฤlu, “รlkemizdeki Suriyeli gรถรงmenlerin aรงlฤฑk sฤฑnฤฑrฤฑnda yaลadฤฑฤฤฑ varsayฤฑmฤฑnda yฤฑllฤฑk toplam harcamalar milli gelirin yรผzde 0.5’ine, yoksulluk sฤฑnฤฑrฤฑ alฤฑnฤฑrsa yรผzde 1.7’sine ulaลฤฑyor” dedi. Bu nedenle, Tรผrkiye’de yaลayan 2.6 milyon Suriyelinin 2015 yฤฑlฤฑnda beklentileri aลan bรผyรผmede รถnemli bir rolรผ olduฤu kanaatindeyiz. Ancak bรผyรผme tarafฤฑndaki olumlu desteฤin karลฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ enflasyon ve iลsizlik tarafฤฑnda รถdรผyoruz” dedi.
Bu hesaplamaya gรถre 750 milyar dolar bรผyรผklรผฤรผndeki Tรผrkiye ekonomisinde mรผltecilerin aรงlฤฑk sฤฑnฤฑrฤฑndaki yฤฑllฤฑk harcamalarฤฑnฤฑn 4 milyar dolarฤฑ bulduฤu yoksulluk sฤฑnฤฑrฤฑnda ise harcamanฤฑn 12 milyar dolara kadar yaklaลtฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. Bu rakamlarฤฑn bir kฤฑsmฤฑ devlet tarafฤฑndan finanse ediliyor.
Hรผkรผmet yetkilileri mรผlteciler iรงin yapฤฑlan harcamalarฤฑn 10 milyar dolara yaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyorlar. Bir diฤer taraftan ise AB’den mรผltecilere harcanmak รผzere gelecek 3 milyar euronun da bรผyรผmede yaลanan etkiyi artฤฑrmasฤฑ bekleniyor.
Bรผyรผme รผzerindeki pozitif etkinin 2016 yฤฑlฤฑnda da devamฤฑnฤฑ beklediฤini belirten Kรถmรผrcรผoฤlu, “Hรผkรผmet yetkililerinin son dรถnemde uyardฤฑklarฤฑ yeni gรถรง dalgasฤฑ da gerรงekleลirse mรผltecilerin ekonomi รผzerindeki etkisi daha da belirginleลebilir” dedi.
Kรถmรผrcรผoฤlu, mรผltecilerin Tรผrkiye’deki iลsizliฤi yaklaลฤฑk 1 puan arttฤฑrdฤฑฤฤฑna dikkat รงekerken, “Asgari รผcrete yapฤฑlan yรผzde 30’luk zam sonrasฤฑnda รถzellikle katma deฤeri dรผลรผk sektรถrlerde kayฤฑt dฤฑลฤฑnฤฑn payฤฑnฤฑn yรผkseleceฤi ve mรผltecilerin tercih edilmesi nedeniyle iลsizlik รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑnฤฑn daha da artacaฤฤฑ kanฤฑsฤฑndayฤฑz” dedi.
Dรผnya Bankasฤฑ tarafฤฑndan yayฤฑmlanan araลtฤฑrma, mรผltecilerin รถzellikle tarฤฑmda sektรถrรผndekileri, kayฤฑt dฤฑลฤฑ ve vasฤฑfsฤฑz รงalฤฑลanlar ile kadฤฑnlarฤฑ iลlerinden ettiฤini gรถsteriyor. Ancak aynฤฑ araลtฤฑrmada dรผลรผk gelirli iลlerin Suriyelilere geรงmesine karลฤฑn nรผfus artฤฑลฤฑ ve daha dรผลรผk maliyetler sebebiyle yeni ve daha vasฤฑflฤฑ yasal iลlerin oluลtuฤuna da dikkat รงekiliyor.
Dรผnya Bankasฤฑ araลtฤฑrmasฤฑ her 10 mรผlteci nedeniyle kayฤฑtdฤฑลฤฑ รงalฤฑลan 6 kiลinin iลsiz kaldฤฑฤฤฑna dikkat รงekerken buna karลฤฑn oluลan daha dรผลรผk maliyetler ve artan nรผfus sayesinde 3 lokal iลรงinin daha kaliteli ve kayฤฑt altฤฑnda bir iล bulduฤuna dikkat รงekiyor.
