Cumhurbaลkanฤฑ Tayyip Erdoฤan’ฤฑn yarฤฑn gerรงekleลecek gรผnรผbirlik Moskova ziyaretinde Suriye’de son dรถnemde yaลanan geliลmeler รงerรงevesinde Rusya’nฤฑn Suriye’ye yรถnelik artan askeri ve siyasi desteฤinin yanฤฑ sฤฑra, Tรผrkiye ve Rusya arasฤฑnda inลa edilmesi planlanan ancak mรผzakereleri askฤฑya alฤฑnan Tรผrk Akฤฑmฤฑ projesinin ele alฤฑnmasฤฑ bekleniyor.
Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ kaynaklarฤฑ, Erdoฤan’ฤฑn Moskova ziyareti sฤฑrasฤฑnda Tรผrkiye ve Rusya’nฤฑn birlikte inลa ettiฤi Moskova Merkez Camii’nin aรงฤฑlฤฑลฤฑnฤฑ yapacaฤฤฑnฤฑ ve Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin ile gรถrรผลeceฤini belirtti.
Reuters’a deฤerlendirmede bulunan bir Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ yetkilisi, “Putin ile yapฤฑlacak gรถrรผลmede baลta enerji olmak รผzere ikili iliลkiler ele alฤฑnacak. Enerji ikili iliลkilerdeki en รถnemli baลlฤฑklardan bir tanesi, mutlaka bu konu gรผndeme gelecektir. Ayrฤฑca Suriye baลta olmak รผzere uluslararasฤฑ konularda da gรถrรผล alฤฑล-veriลi yapฤฑlmasฤฑ planlanฤฑyor. ฤฐki รผlke arasฤฑnda bazฤฑ uluslararasฤฑ konularda farklฤฑ yaklaลฤฑmlar sรถzkonusu. Ancak Tรผrkiye samimi bir diyalogla bรถlgesel barฤฑล ve istikrara katkฤฑyฤฑ hedefliyor” dedi.
Tรผrkiye ve Rusya’nฤฑn รถzellikle Suriye krizi konusundaki farklฤฑ politikalarฤฑ dikkat รงekiyor. Ankara Esad rejiminin meลruiyetini yitirdiฤini ve Esad’ฤฑn Suriye’nin geleceฤinde bir yeri olmadฤฑฤฤฑnฤฑ savunurken, Suriye’deki askeri kaynaklarsa son dรถnemde Esad rejiminin Rusya’dan gelen yeni silahlarฤฑ kullanmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ, hatta Rus askerlerinin Suriye’de askeri operasyonlara katฤฑlmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Geรงen hafta Soรงi kentinde Rusya Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Sergey Lavrov ile gรถrรผลen Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Feridun Sinirlioฤlu’nun da ana gรผndem maddesini iki รผlkenin Suriye krizine iliลkin politikalarฤฑ oluลturmuลtu.
Dรผลรผnce kuruluลu USAK’ฤฑn Rusya analisti Hasan Selim รzertem, bu gรผnรผbirlik ziyaret sฤฑrasฤฑnda temel gรถrรผล ayrฤฑlฤฑklarฤฑna dair net kararlar รงฤฑkmasฤฑnฤฑn beklenmediฤini ifade ederken, “Taraflar Suriye konusunda tam zฤฑt pozisyonda. Tรผrkiye’nin temel argรผmanฤฑ Suriye’deki temel sฤฑkฤฑntฤฑnฤฑn Esad’dan kaynaklandฤฑฤฤฑ. Rusya ise Esad’ฤฑn tekrar konsolide edilmesi ile birlikte gรผcรผnรผn artฤฑrฤฑlmasฤฑ ve Suriye’de iลleyen bir devlet sistemi ile mรผlteci krizinin ortadan kaldฤฑrฤฑlabileceฤi argรผmanฤฑnฤฑ iลliyor… Fakat รถzellikle Rusya’nฤฑn รถnรผmรผzdeki dรถnemde Cenevre anlaลmalarฤฑ รงerรงevesinde bazฤฑ konularda adฤฑm atmak iรงin Batฤฑyla bir araya gelmesi sรถzkonusu olabilir. Bu olmadan taraflar Suriye konusunda “anlaลmamak รผzere anlaลmฤฑล” gibi bir fotoฤraf ortaya รงฤฑkฤฑyor” dedi.
Rusya Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Lavrov geรงen hafta ABD Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ John Kerry’e iki รผlkenin askeri yetkililerinin Suriye ve ฤฐD ile mรผcadele konusunda gรถrรผลmeler yapmasฤฑnฤฑ รถnermiลti.
Tรผrkiye de geรงtiฤimiz aylarda ABD รถncรผlรผฤรผndeki ฤฐD karลฤฑtฤฑ koalisyona aktif olarak katฤฑlma kararฤฑ almฤฑล ve Aฤustos ayฤฑ sonundan itibaren Suriye’nin kuzeyindeki ฤฐD hedeflerini vurmaya baลlamฤฑลtฤฑ.
ENERJฤฐ BAลLIฤINDA ANA GรNDEM TรRK AKIMI
Erdoฤan ve Putin gรถrรผลmesinin ikili iliลkilere dair bรถlรผmรผnde en รถnemli gรผndem baลlฤฑฤฤฑnฤฑ oluลturacak enerji iliลkilerinde Tรผrk Akฤฑmฤฑ projesinde yaลanan pรผrรผzlerin ele almasฤฑ bekleniyor.
Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin geรงen yฤฑl sonundaki Ankara ziyareti sฤฑrasฤฑnda AB ile sรผrdรผrรผlen Gรผney Akฤฑm projesine son verildiฤini buna alternatif olarak Rus gazฤฑnฤฑ taลฤฑyacak “Tรผrk Akฤฑmฤฑ” projesi konusunda mutabakat saฤlandฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklamฤฑล ve iki รผlke arasฤฑnda projeye iliลkin mรผzakereler baลlamฤฑลtฤฑ.
Ancak Reuters’a aรงฤฑklamalarda bulunan รผst dรผzey bir Tรผrk yetkili bu mรผzakerelerde ilerleme saฤlanamamasฤฑ รผzerine gรถrรผลmelerin askฤฑya alฤฑndฤฑฤฤฑ hatฤฑrlattฤฑ.
Enerji Bakanฤฑ Ali Rฤฑza Alaboyun’un da ziyarete katฤฑlacaฤฤฑnฤฑ belirten yetkili “Rusya halen 1 Ocak 2015’ten geรงerli olacak ลekilde yรผzde 10.25’lik indirime imza atmฤฑyor. Tรผrkiye dรถrt hatla yapฤฑlacak olan Tรผrk Akฤฑmฤฑ’nฤฑn sadece ilk hattฤฑnda izin verdi ama Rusya halen diฤer hatlara da izin verilmesi konusunda ฤฑsrar ediyor. Bu projeyle doฤrudan baฤlantฤฑsฤฑ olmayan bazฤฑ talepleri de bulunuyor. Bu nedenle gรถrรผลmeler fiilen donmuล durumda… Bu ziyaretin รถnemli gรผndem maddelerinden biri bu olacak. Sonuรงta 11.4 milyar euroluk bir projeden bahsediyoruz” dedi.
Putin geรงen yฤฑl sonundaki Tรผrkiye ziyaretinde Tรผrkiye’nin Rusya’dan satฤฑn aldฤฑฤฤฑ gaza 10.25’lik bir indirim yapฤฑlacaฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ ancak bu indirim hรขlรข uygulanmadฤฑ.
Tรผrk yetkili, “Zaten ilerleme saฤlanamazsa Tรผrkiye, ลu anda gรผndemde deฤil ama, gaz indirimiyle ilgili olarak tahkime ciddi ciddi dรผลรผnmek zorunda kalabilir” dedi ve Tรผrk Akฤฑmฤฑ’na iliลkin mรผzakerelerin askฤฑya alฤฑnmasฤฑ nedeniyle hattan ilk akฤฑลฤฑn beklendiฤi gibi 2016 Aralฤฑk’ta gerรงekleลmesinin “artฤฑk imkansฤฑz” hale geldiฤini ve รถngรถrรผlen gecikmenin “iki yฤฑldan az olamayacaฤฤฑnฤฑ” sรถyledi.
Tรผrkiye’nin yฤฑllฤฑk doฤalgaz tรผketimi yaklaลฤฑk 50 milyar metrekรผpken, Rusya 28-30 milyar metrekรผple Tรผrkiye’nin en bรผyรผk doฤalgaz tedarikรงisi durumunda bulunuyor.
รzertem ise seรงim รถncesinde ve bir geรงiล hรผkรผmeti iลbaลฤฑndayken yarฤฑnki ziyarette projeye iliลkin net bir karar รงฤฑkmasฤฑnฤฑn zor olduฤunu belirtirken, Rusya’nฤฑn AB รผlkeleri ile gรถrรผลmeye baลladฤฑฤฤฑ Kuzey Akฤฑm 2 projesinin de Tรผrk Akฤฑmฤฑ’nฤฑn hayata geรงirilmesi aรงฤฑsฤฑndan bir zorluk yaratabileceฤini belirtti.
“Burada iki hattan birisi รถnรผmรผzdeki dรถnemde Rusya’nฤฑn tercih edeceฤi hat haline dรถnรผลebilir. Ama bu, tamamฤฑyla Tรผrk Akฤฑmฤฑ’nฤฑn rafa kaldฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑ anlamฤฑna da gelmiyor. Dรถrt ana hattan oluลacak hattฤฑn 63 milyar metrekรผplรผk olarak deฤil de, 15.75 milyar metrekรผplรผk kapasite ile doฤrudan Tรผrkiye’yi besleyecek bir hatta dรถnรผลmesi de sรถzkonusu olabilir” diyen รzertem, “Putin Erdoฤan gรถrรผลmesinde bu gรผndeme gelebilir ama burada net bir karar รงฤฑkmak zorunda deฤil. Kasฤฑm ayฤฑnda Antalya’daki G20 zirvesine Putin’in gelmesi sรถzkonusu. Orada uluslararasฤฑ topluma ‘bakฤฑn Tรผrkiye ile Rusya belli konularda beraber รงalฤฑลฤฑyor’ mesajฤฑ verebilmek iรงin bu konu orada daha fazla gรผndeme gelebilir” dedi.
Karadeniz’in altฤฑndan geรงecek Tรผrk Akฤฑmฤฑ her biri 15.75 milyar metrekรผp kapasiteli dรถrt hattan oluลacak. Boru hattฤฑ 660 kilometrelik deniz geรงiลinden sonra 250 kilometre boyunca Tรผrkiye’nin Avrupa kฤฑtasฤฑndaki topraklarฤฑnda ilerleyecek.
Sรถz konusu hatta dair Gazprom ile BOTAล arasฤฑnda 1 Aralฤฑk 2014 ‘te mutabakat zaptฤฑ imzalanmฤฑลtฤฑ.
