Orta Doğu’da tırmanan askeri gerilimin küresel tedarik zincirlerini sekteye uğratması, tarımsal üretim için kritik öneme sahip olan gübre piyasasında sert dalgalanmalara yol açtı.
Bahar ekimi dönemi öncesinde sevkiyatların gecikme riskiyle karşı karşıya kalması, borsada işlem gören gübre üreticilerinin hisselerinde belirgin yükselişleri beraberinde getirdi.
New York Borsası’nda işlem gören CF Industries %6,86, Nutrien %5,81 ve The Mosaic Company %4,77 oranında değer kazanırken, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanma noktasına gelmesi Kuzey Amerika’ya yönelik sevkiyatları durma noktasına getirdi.
Tedarik zincirindeki tıkanıklığın gübre maliyetlerine etkisi
Sektör analizleri, yaşanan bu gelişmenin tarım takvimi açısından en riskli dönemde gerçekleştiğine dikkat çekiyor. Küresel gübre arzının yaklaşık üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, İran’ın bölgedeki askeri hareketliliğe tepki olarak geçişleri kapatma tehdidi altında bulunuyor. Mart ortasında bölgeden yola çıkması beklenen ürünlerin, Nisan ayındaki ekim faaliyetlerine yetişememe riski piyasalardaki paniği artırıyor.
StoneX analizleri, mevcut durumun yılın en kritik döneminde yaşandığını vurgularken, arz kesintileri fiyatları şimdiden son yılların en yüksek seviyelerine taşıdı. 9 Mart itibarıyla Kuzey Amerika gübre fiyat endeksi ton başına 810 dolara ulaşarak Ağustos 2025’teki rekor seviyeyi geride bıraktı. New Orleans ithalat merkezinde ise fiyatlar bir hafta içinde ton başına 516 dolardan 683 dolara kadar tırmandı.
Enerji krizi ve üretim maliyetlerindeki artış
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), bölgedeki çatışmalar nedeniyle Körfez ülkelerinin petrol üretimini günlük 10 milyon varil azalttığını bildirdi. Bu miktar küresel talebin yaklaşık %10’una tekabül ediyor. Benzer şekilde Katar’ın sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tesislerindeki operasyonlarını durdurması, azotlu gübre üretimi için hayati bir girdi olan doğalgaz fiyatlarını yukarı çekti.
CoBank verilerine göre, dünyanın en büyük üre ve amonyak ihracatçılarının önemli bir kısmı Hürmüz Boğazı’na bağımlı durumda bulunuyor. Avrupa Birliği’nin en büyük üreticilerinden Polonya merkezli Grupa Azoty, artan gaz maliyetlerini gerekçe göstererek sipariş alımlarını geçici olarak durdurduğunu açıkladı.
Piyasadaki bu hareketlilik üzerine ABD Tarım Bakanlığı (USDA), fahiş fiyat artışlarına karşı sert uyarılarda bulundu. Bakanlık yetkilileri, mevcut krizi fırsata çevirerek çiftçiler üzerinde fiyat baskısı kurmaya çalışan işletmelere tolerans gösterilmeyeceğini ifade etti. Yatırımcıların bundan sonraki süreçte alternatif nakliye rotalarını, stratejik rezerv açıklamalarını ve doğalgaz fiyatlarındaki seyri yakından takip etmesi bekleniyor.
Küresel piyasalarda petrol arzında tarihin en büyük kesintilerinden biri yaşanırken, etkiler tarım emtialarına da yansıyor; palmiye yağı, soya yağı ve buğday fiyatları da son yılların en yüksek seviyelerine yaklaşıyor.
