Orta Doฤu’da tฤฑrmanan askeri gerilimin kรผresel tedarik zincirlerini sekteye uฤratmasฤฑ, tarฤฑmsal รผretim iรงin kritik รถneme sahip olan gรผbre piyasasฤฑnda sert dalgalanmalara yol aรงtฤฑ.
Bahar ekimi dรถnemi รถncesinde sevkiyatlarฤฑn gecikme riskiyle karลฤฑ karลฤฑya kalmasฤฑ, borsada iลlem gรถren gรผbre รผreticilerinin hisselerinde belirgin yรผkseliลleri beraberinde getirdi.
New York Borsasฤฑ’nda iลlem gรถren CF Industries %6,86, Nutrien %5,81 ve The Mosaic Company %4,77 oranฤฑnda deฤer kazanฤฑrken, Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nฤฑn fiilen kapanma noktasฤฑna gelmesi Kuzey Amerika’ya yรถnelik sevkiyatlarฤฑ durma noktasฤฑna getirdi.
Tedarik zincirindeki tฤฑkanฤฑklฤฑฤฤฑn gรผbre maliyetlerine etkisi
Sektรถr analizleri, yaลanan bu geliลmenin tarฤฑm takvimi aรงฤฑsฤฑndan en riskli dรถnemde gerรงekleลtiฤine dikkat รงekiyor. Kรผresel gรผbre arzฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk รผรงte birinin geรงtiฤi Hรผrmรผz Boฤazฤฑ, ฤฐran’ฤฑn bรถlgedeki askeri hareketliliฤe tepki olarak geรงiลleri kapatma tehdidi altฤฑnda bulunuyor. Mart ortasฤฑnda bรถlgeden yola รงฤฑkmasฤฑ beklenen รผrรผnlerin, Nisan ayฤฑndaki ekim faaliyetlerine yetiลememe riski piyasalardaki paniฤi artฤฑrฤฑyor.
StoneX analizleri, mevcut durumun yฤฑlฤฑn en kritik dรถneminde yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ vurgularken, arz kesintileri fiyatlarฤฑ ลimdiden son yฤฑllarฤฑn en yรผksek seviyelerine taลฤฑdฤฑ. 9 Mart itibarฤฑyla Kuzey Amerika gรผbre fiyat endeksi ton baลฤฑna 810 dolara ulaลarak Aฤustos 2025’teki rekor seviyeyi geride bฤฑraktฤฑ. New Orleans ithalat merkezinde ise fiyatlar bir hafta iรงinde ton baลฤฑna 516 dolardan 683 dolara kadar tฤฑrmandฤฑ.
Enerji krizi ve รผretim maliyetlerindeki artฤฑล
Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑ (IEA), bรถlgedeki รงatฤฑลmalar nedeniyle Kรถrfez รผlkelerinin petrol รผretimini gรผnlรผk 10 milyon varil azalttฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi. Bu miktar kรผresel talebin yaklaลฤฑk %10’una tekabรผl ediyor. Benzer ลekilde Katar’ฤฑn sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤalgaz (LNG) tesislerindeki operasyonlarฤฑnฤฑ durdurmasฤฑ, azotlu gรผbre รผretimi iรงin hayati bir girdi olan doฤalgaz fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ รงekti.
CoBank verilerine gรถre, dรผnyanฤฑn en bรผyรผk รผre ve amonyak ihracatรงฤฑlarฤฑnฤฑn รถnemli bir kฤฑsmฤฑ Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’na baฤฤฑmlฤฑ durumda bulunuyor. Avrupa Birliฤi’nin en bรผyรผk รผreticilerinden Polonya merkezli Grupa Azoty, artan gaz maliyetlerini gerekรงe gรถstererek sipariล alฤฑmlarฤฑnฤฑ geรงici olarak durdurduฤunu aรงฤฑkladฤฑ.
Piyasadaki bu hareketlilik รผzerine ABD Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ (USDA), fahiล fiyat artฤฑลlarฤฑna karลฤฑ sert uyarฤฑlarda bulundu. Bakanlฤฑk yetkilileri, mevcut krizi fฤฑrsata รงevirerek รงiftรงiler รผzerinde fiyat baskฤฑsฤฑ kurmaya รงalฤฑลan iลletmelere tolerans gรถsterilmeyeceฤini ifade etti. Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn bundan sonraki sรผreรงte alternatif nakliye rotalarฤฑnฤฑ, stratejik rezerv aรงฤฑklamalarฤฑnฤฑ ve doฤalgaz fiyatlarฤฑndaki seyri yakฤฑndan takip etmesi bekleniyor.
Kรผresel piyasalarda petrol arzฤฑnda tarihin en bรผyรผk kesintilerinden biri yaลanฤฑrken, etkiler tarฤฑm emtialarฤฑna da yansฤฑyor; palmiye yaฤฤฑ, soya yaฤฤฑ ve buฤday fiyatlarฤฑ da son yฤฑllarฤฑn en yรผksek seviyelerine yaklaลฤฑyor.
