ฤฐran‘da yaลanan savaลฤฑn dรผnyanฤฑn en kritik ticaret rotalarฤฑndan biri olan Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndaki gรผbre sevkiyatฤฑ koridorunu kapatmasฤฑ, kรผresel gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn yeniden yรผkseliลe geรงmesi riskini doฤurdu.
Enerji piyasalarฤฑ รถncelikle petrol arzฤฑna odaklansa da analistler, gรผbre tedarik zincirindeki bozulmanฤฑn uzun vadeli ekonomik etkilerinin gฤฑda enflasyonu yoluyla รงok daha geniล bir alana yayฤฑlabileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunuyor.
Wolfe Research Kฤฑdemli Ekonomisti Stephanie Roth, Salฤฑ gรผnรผ yayฤฑmladฤฑฤฤฑ raporunda, enerji dฤฑลฤฑndaki en bรผyรผk riskin gรผbre kฤฑtlฤฑฤฤฑ nedeniyle artan tarฤฑmsal maliyetlerin gฤฑda fiyatlarฤฑna yansฤฑma potansiyeli olduฤunu vurguladฤฑ.
Roth’un analizlerine gรถre, sevkiyatlardaki bu aksama ev iรงi gฤฑda enflasyonunu yaklaลฤฑk 2 baz puan artฤฑrabilir. Bu durumun, enerji fiyatlarฤฑndaki artฤฑลtan kaynaklanan 0,40 puanlฤฑk yรผkseliลe ek olarak, genel enflasyon รผzerinde yaklaลฤฑk 0,15 puanlฤฑk bir yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ oluลturmasฤฑ bekleniyor.
ABD รalฤฑลma ฤฐstatistikleri Bรผrosu’nun รarลamba gรผnรผ aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ verilere gรถre, ev iรงi gฤฑda enflasyonu ลubat ayฤฑnda yฤฑllฤฑk bazda %2,4 artฤฑล gรถstermiลti. Tรผketicilerin halihazฤฑrda yรผksek gฤฑda, barฤฑnma ve enerji maliyetleriyle mรผcadele ettiฤi bir dรถnemde gelen bu yeni maliyet artฤฑลlarฤฑ, kรผresel piyasalardaki kฤฑrฤฑlganlฤฑฤฤฑ artฤฑrฤฑyor.
Gรผbre sevkiyatฤฑ ve tarฤฑmsal verimlilik รผzerindeki baskฤฑ
Dรผnya genelinde ticareti yapฤฑlan gรผbrenin รผรงte birinden fazlasฤฑ Hรผrmรผz Boฤazฤฑ รผzerinden naklediliyor ve bu rota tarฤฑmsal tedarik zinciri iรงin hayati bir damar niteliฤi taลฤฑyor. Geรงtiฤimiz ayฤฑn sonunda baลlayan รงatฤฑลmalarla birlikte rotadaki ticari trafik bรผyรผk รถlรงรผde durma noktasฤฑna geldi.
Bu durum, รถzellikle Kuzey Yarฤฑmkรผre’deki รงiftรงilerin bahar ekimi iรงin tarlalarฤฑnฤฑ hazฤฑrladฤฑฤฤฑ kritik bir dรถneme denk geldi. Gรผbrelerin mahsul dรถngรผsรผnรผn baลฤฑnda uygulanmasฤฑ ve yฤฑl sonundaki hasat verimini doฤrudan belirlemesi nedeniyle, zamanlama bรผyรผk bir รถnem taลฤฑyor.
Ekonomist Stephanie Roth, gรผbre arzฤฑnฤฑn bu pencere aralฤฑฤฤฑnda daralmasฤฑ durumunda รงiftรงilerin uygulama oranlarฤฑnฤฑ dรผลรผrmek zorunda kalabileceฤine dikkat รงekiyor. Bu senaryo; mฤฑsฤฑr, soya fasulyesi, buฤday ve pirinรง gibi temel รผrรผnlerde verim kaybฤฑna yol aรงarak tarฤฑmsal maliyetleri tฤฑrmandฤฑrabilir.
Sektรถr temsilcileri de bu endiลeleri paylaลฤฑrken, fiyatlarฤฑn ลimdiden yรผkselmeye baลladฤฑฤฤฑnฤฑ kaydediyor. Gรผbre Enstitรผsรผ tarafฤฑndan toplanan verilere gรถre, savaลฤฑn baลlangฤฑcฤฑnฤฑ kapsayan 27 ลubat ile 6 Mart arasฤฑndaki haftada, ABD’deki ithal รผre gรผbresinin ton baลฤฑna fiyatฤฑ %30 oranฤฑnda sert bir yรผkseliล kaydetti.
Kรผresel piyasalarda arz gรผvenliฤi ve fiyat dengeleri
Mahsul verimini artฤฑrmak iรงin yaygฤฑn olarak kullanฤฑlan azot bazlฤฑ bir gรผbre olan รผre, bรถlge รผzerinden ticareti yapฤฑlan en yoฤun รผrรผnler arasฤฑnda yer alฤฑyor. Gรผbre Enstitรผsรผ Kฤฑdemli Ekonomisti Veronica Nigh, ticaretin aksamasฤฑnฤฑn sรผrmesi durumunda รงiftรงiler ve perakendeciler iรงin artan maliyetlerin nihayetinde tรผketiciye yansฤฑyacaฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Nigh, bu durumun kรผresel bir etki yaratacaฤฤฑnฤฑ belirterek, maliyetlerin tรผketiciye bu denli doฤrudan aktarฤฑldฤฑฤฤฑ bir senaryonun daha รถnce tecrรผbe edilmediฤini dile getirdi. ABD, toplam gรผbre kullanฤฑmฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk %20’sini ithalatla karลฤฑlarken; รผre gibi รผrรผnlerde Kanada, Rusya ve Trinidad-Tobago gibi farklฤฑ tedarikรงilere de gรผveniyor.
Ancak asฤฑl bรผyรผk risk, Kรถrfez bรถlgesinden yapฤฑlan ihracata baฤฤฑmlฤฑ olan Asya ve Afrika รผlkeleri iรงin geรงerli. Hindistan gibi bรผyรผk ekonomiler ve yerel gรผbre รผretimi iรงin hammadde ithal eden Afrika รผlkeleri, bu arz kesintisinden en รงok etkilenecek bรถlgeler arasฤฑnda gรถsteriliyor.
รte yandan, sevkiyatlardaki aksamalar รงiftรงiler ve hanehalkฤฑ iรงin maliyet artฤฑลฤฑ anlamฤฑna gelse de bazฤฑ bรผyรผk รผreticiler bu durumdan finansal fayda saฤlayabiliyor. รrneฤin, CF Industries hisseleri Pazartesi gรผnรผ tรผm zamanlarฤฑn en yรผksek seviyesine ulaลtฤฑ.
ลirketin hisseleri son bir haftada yaklaลฤฑk %10 deฤer kazanarak 2022’den bu yana en bรผyรผk รงoklu gรผnlรผk artฤฑลฤฑnฤฑ gerรงekleลtirdi. Bu durum, arz gรผvenliฤi endiลelerinin piyasa oyuncularฤฑ arasฤฑndaki fiyatlama davranฤฑลlarฤฑnฤฑ nasฤฑl deฤiลtirdiฤini aรงฤฑkรงa ortaya koyuyor. รnรผmรผzdeki dรถnemde Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndaki gรผvenlik durumunun normale dรถnmemesi halinde, tarฤฑmsal emtia piyasalarฤฑndaki volatilitenin devam etmesi ve bunun kรผresel merkez bankalarฤฑnฤฑn enflasyonla mรผcadelesini zorlaลtฤฑrmasฤฑ bekleniyor.
