Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF) heyetinin deฤerlendirmesinde, Tรผrkiye ekonomisinin 2010 yฤฑlฤฑndan bu yana ortalama yรผzde 6’lฤฑk kayda deฤer bir bรผyรผme kaydettiฤi ancak dรผลรผk ulusal tasarruflar ve rekabet gรผcรผ zorluklarฤฑnฤฑn, yatฤฑrฤฑm ve ihracatฤฑ sฤฑnฤฑrladฤฑฤฤฑ belirtildi.
IMF’nin Madde 4 Olaฤan Gรถrรผลmeleri’ne iliลkin deฤerlendirmesi Hazine Mรผsteลarlฤฑฤฤฑ’nฤฑn internet sitesinde yayฤฑmlandฤฑ.
Deฤerlendirmesini 11 baลlฤฑk altฤฑnda toplayan IMF heyetine gรถre, Tรผrkiye ekonomisi 2010 yฤฑlฤฑndan bu yana ortalama yรผzde 6’lฤฑk kayda deฤer bir bรผyรผme gรถsterdi. Ekonomi, bรผyรผk finansal kriz sonrasฤฑnda hฤฑzlฤฑ bir ลekilde toparlandฤฑ ve iลsizlik oranฤฑ son 10 yฤฑlฤฑn en dรผลรผk dรผzeyine geriledi. Yakฤฑn zamanda, artan yerel belirsizlikler ve finansal piyasa dalgalanmalarฤฑnฤฑn yansฤฑmalarฤฑ etkili bir ลekilde รถnlendi. Ancak hฤฑzlฤฑ bรผyรผme, yรผksek enflasyonu ve bรผyรผk bir dฤฑล aรงฤฑฤฤฑ beraberinde getirdi. Bรผyรผme potansiyelini aลaฤฤฑ รงeken bu dengesizliklerin, รถzenle kurgulanmฤฑล makroekonomik politikalar ve yapฤฑsal reformlarla ele alฤฑnmasฤฑ gerekiyor.
Bรผyรผme, ortalama bir tempoyla da olsa devam etme eฤiliminde bulunuyor. 2014’te bรผyรผmenin, kamu kesimi ve net ihracatฤฑn desteฤi ile yฤฑlฤฑn sonlarฤฑna doฤru รถzel tรผketimde gรถzlenecek hafif canlanmanฤฑn da katkฤฑsฤฑyla yรผzde 3 gerรงekleลmesi bekleniyor. Deฤerlendirmede, dรถviz kuru geรงiลkenliฤi, yรผksek gฤฑda enflasyonu ve kฤฑsmen, erken gerรงekleลtirilmiล parasal geniลleme nedeniyle enflasyonun bir kez daha belirlenen hedefin รผzerinde gerรงekleลeceฤi, ayrฤฑca cari iลlemler aรงฤฑฤฤฑnฤฑn, her ne kadar azalฤฑyor olsa da yรผksek dรผzeyde seyretmeye devam edeceฤi belirtildi.
IMF heyeti deฤerlendirmesine gรถre, mevcut politikalarda bir deฤiลiklik yapฤฑlmamasฤฑ durumunda, gelecek dรถnemde ekonomik performansฤฑn yakฤฑn geรงmiลe kฤฑyasla daha zayฤฑf olmasฤฑ bekleniyor. Tรผrkiyeโnin dรผลรผk yurt iรงi tasarruflarฤฑ ve rekabet gรผcรผ zorluklarฤฑnฤฑn, yatฤฑrฤฑm ve ihracatฤฑ sฤฑnฤฑrlayฤฑcฤฑ etkenler olmaya baลladฤฑฤฤฑ vurgulanan deฤerlendirmede, “Bu nedenle mevcut politikalar ve ulusal tasarruf oranฤฑyla ekonomik bรผyรผmenin yavaลlamasฤฑ ve orta vadede yรผzde 3,5 seviyelerinde gerรงekleลmesi beklenmektedir. Bu daha dรผลรผk bรผyรผme oranฤฑnฤฑn, enflasyonu ve cari aรงฤฑktaki kรถtรผleลmeyi sฤฑnฤฑrlandฤฑrmasฤฑ beklenmektedir. Ancak bu durum aynฤฑ zamanda, Tรผrkiyeโnin gelir seviyesinin geliลmiล รผlkelere yakฤฑnsamasฤฑnฤฑn yavaลlamasฤฑ ve รผlkenin orta gelir tuzaฤฤฑna itilmesi anlamฤฑna da gelecektir” ifadesine yer verildi.
Takipteki alacaklar dรผลรผk seviyede
IMF deฤerlendirmesine gรถre, finansal sistem gรผรงlรผ sermaye yapฤฑsฤฑnฤฑ sรผrdรผrรผyor. Sermaye yeterlilik oranlarฤฑ ortalama olarak yรผksek ve รงoฤunlukla, yรผksek kaliteli bir sermaye yapฤฑsฤฑna dayanฤฑyor. Takipteki alacaklar dรผลรผk seviyede ve bu alacaklara uygun รถlรงรผde karลฤฑlฤฑk ayrฤฑlmฤฑล durumda. Ancak bankalar, bol miktarda ve ucuz olan toptan dฤฑล fonlama kullanฤฑmฤฑnฤฑ arttฤฑrdฤฑ. Buna paralel olarak bankalar, finansal olmayan ลirketlere saฤladฤฑklarฤฑ dรถviz cinsi krediler nedeniyle, artan bir dolaylฤฑ dรถviz kuru riski ile karลฤฑ karลฤฑya.
Ekonomik gรถrรผnรผme iliลkin temel riskin, yรผkselen piyasa ekonomilerine yรถnelik sermaye giriลlerinde yaลanabilecek keskin bir dรผลรผล olduฤu belirtilen deฤerlendirmede, ลunlar kaydedildi:
“Tรผrkiyeโnin GSYHโsinin yรผzde 25โinin รผzerinde seyreden brรผt dฤฑล finansman ihtiyacฤฑ, รผlkeyi sermaye akฤฑmlarฤฑndaki ani deฤiลimlere karลฤฑ kฤฑrฤฑlgan kฤฑlmakta ve bu da reel ekonomide maliyetli bir dรผzeltmeye yol aรงma ihtimali taลฤฑmaktadฤฑr. Ayrฤฑca, รถzel sektรถrรผn kaldฤฑraรง oranlarฤฑnฤฑn yรผkselmiล olmasฤฑ sebebiyle ลoklara karลฤฑ koyabilecek tamponlarฤฑ da azalmฤฑล olabilir. Dengesizliklerin artmasฤฑna daha uzun sรผre izin verilmesi ve yetkililerin ลoklara yanฤฑt verecek ilave politika alanฤฑ oluลturmakta daha da gecikmesi, ekonomide yaลanabilecek bir dรผzeltmenin daha maliyetli hale gelmesine neden olacaktฤฑr.”
Ekonominin dengelenmesine yรถnelik politika gรผndemi
Kฤฑsa vadede, makroekonomik politika รงerรงevesinin, ekonominin dengelenmesi ve dengesizliklerin giderilmesi iรงin daha bรผyรผk rol oynamasฤฑ gerektiฤine iลaret edilen IMF deฤerlendirmesinde, Tรผrkiyeโnin bรผyรผmesinin, tรผketime olan baฤฤฑmlฤฑlฤฑk, dรผลรผk ihracat artฤฑลฤฑ ve ciddi yatฤฑrฤฑm ihtiyaรงlarฤฑ ile bu durumun meydana getirdiฤi bรผyรผk dฤฑล aรงฤฑk dolayฤฑsฤฑyla baskฤฑlandฤฑฤฤฑ kaydedildi. Ekonominin dengelenmesine iliลkin zorluklarฤฑn, รถzellikle yetkililerin yapฤฑsal politika gรผndemi meyvelerini verinceye kadar, ancak gรผรงlรผ bir makroekonomik politika setinin uygulanmasฤฑ yoluyla giderilebileceฤine vurgu yapฤฑlan deฤerlendirmede, ลu gรถrรผลlere yer verildi:
“Daha sฤฑkฤฑ bir kamu maliyesi duruลu, dฤฑล dengesizliฤin azalmasฤฑna ve para politikasฤฑ รผzerindeki baskฤฑnฤฑn hafiflemesine katkฤฑda bulunacaktฤฑr. Ekonomiden daha hฤฑzlฤฑ bรผyรผyen faiz dฤฑลฤฑ kamu harcamalarฤฑ, ciddi bir geniลletici etkiye sahiptir. Ayrฤฑca, her ne kadar borรง sรผrdรผrรผlebilirliฤi bir endiลe kaynaฤฤฑ olmasa da yapฤฑsal mali denge de son yฤฑllarda bozulmaktadฤฑr. Buna ilaveten, daha sฤฑkฤฑ bir kamu maliyesi duruลu, enflasyon hedefinin yakalanmasฤฑ noktasฤฑnda para politikasฤฑ รผzerindeki yรผkรผ de azaltacaktฤฑr. Bu duruล ayrฤฑca, ekonomide tรผketimin aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑn azaltฤฑlmasฤฑ yoluyla yeniden dengelenmeye yardฤฑmcฤฑ olacak, รถzel sektรถr yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ destekleyecek ve ticarete konu sektรถrlerin rekabet gรผcรผnรผ artฤฑracaktฤฑr. Ayrฤฑca, daha gรผรงlรผ bir kamu maliyesi duruลu, รถzel sektรถr bilanรงolarฤฑnฤฑn daha da sฤฑkฤฑลtฤฑฤฤฑ bir sรผreรงte, ลoklara yanฤฑt verilebilmesi aรงฤฑsฤฑndan ek bir politika alanฤฑ oluลturacaktฤฑr. Bu nedenle Heyet, faiz dฤฑลฤฑ fazlanฤฑn 2017 yฤฑlฤฑna kadar GSYHโnin yรผzde 2โsine ulaลmasฤฑnฤฑ saฤlayacak รถnden yรผklemeli bir mali bir dรผzeltmeyi tavsiye etmektedir. Bu dรผzeltme, faiz dฤฑลฤฑ cari harcamalarฤฑn azaltฤฑlmasฤฑ ve ekonomik aรงฤฑdan saฤlam projelere yapฤฑlacak yatฤฑrฤฑmlarฤฑn korunmasฤฑ yoluyla gerรงekleลtirilmelidir.
Para politikasฤฑ duruลu enflasyon hedefiyle uyumlu olmalฤฑdฤฑr. Mevcut politika faiz oranฤฑ, enflasyonun yรผzde 5โe indirilmesi hedefi ile tutarlฤฑ deฤildir. Para politikasฤฑ bu hedefe odaklanmalฤฑ ve beklentileri yรถnlendirecek, enflasyonu dรผลรผrecek bir pozitif reel faiz oranฤฑnฤฑ sรผrdรผrmelidir. Enflasyon hedefinin tutturulmasฤฑ iรงin para politikasฤฑ alanฤฑnda sarf edilecek รงabalar, daha sฤฑkฤฑ bir kamu maliyesi duruลu ile hafifletilebilir.”
IMF deฤerlendirmesine gรถre, brรผt uluslararasฤฑ rezervler yeterli olmasฤฑna raฤmen, ihtiyatlฤฑ olmak adฤฑna, net uluslararasฤฑ rezervlerin artฤฑrฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Brรผt uluslararasฤฑ rezerv seviyesi, รงok yรผksek olmamakla birlikte, uluslararasฤฑ standartlarla uyumlu ve hala, emsal รผlkelerin rezerv seviyelerinin altฤฑnda. Net rezervler ise dรผลรผk ve dolayฤฑsฤฑyla dรถviz kurunda yaลanabilecek uzun sรผreli bir dalgalanma halinde sunabileceฤi tampon etkisi sฤฑnฤฑrlฤฑ olacak. Merkez Bankasฤฑnฤฑn, piyasa koลullarฤฑnฤฑn izin verdiฤi รถlรงรผde, sterilize edilmiล mรผdahaleler yoluyla net uluslararasฤฑ rezervlerini gรผรงlendirmesi gerekiyor.
Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn gรผcรผ muhafaza edilmeli
Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn gรผcรผnรผn muhafaza edilmesi gerektiฤine yer verilen deฤerlendirmede, gรถzetim standartlarฤฑnฤฑn ve eลit rekabet ลartlarฤฑnฤฑn sรผrdรผrรผlmesinin รถnemine iลaret edildi. Ayrฤฑca, ihtiyati ve makro-ihtiyati araรง setinin geniลletilmesinin de deฤerlendirilebileceฤinin altฤฑ รงizilen deฤerlendirmede, “Ekonomideki kur riskini kontrol altฤฑna almak iรงin yetkililer, dikkatli bir etki analizi yaparak bankalarฤฑn toptan fonlama piyasasฤฑndan yabancฤฑ para cinsinden borรงlanmayฤฑ kฤฑsmalarฤฑnฤฑ ve ลirketlerin yabancฤฑ para cinsinden borรงlanmayฤฑ azaltmalarฤฑnฤฑ teลvik edecek ek tedbirleri gรถz รถnรผnde bulundurabilir. Ayrฤฑca, dรถvize endeksli borรงlanmalara uygulanan ihtiyati tedbirler, doฤrudan dรถviz cinsi kredilere uygulanan tedbirlerle aynฤฑ รงizgiye getirilmelidir” gรถrรผลleri paylaลฤฑldฤฑ.
Deฤerlendirmede, orta vadede, yapฤฑsal reform politika gรผndeminin tekrar canlandฤฑrฤฑlmasฤฑ gerektiฤi belirtildi. Makroekonomik politikalarฤฑn kฤฑsa vadede, yeniden dengelenmeyi ve finansal istikrarฤฑn korunmasฤฑnฤฑ destekleyebileceฤi ifade edilen deฤerlendirmede ancak daha gรผรงlรผ bir orta vadeli bรผyรผmenin, Tรผrkiye’nin ekonomik potansiyelini arttฤฑrmayฤฑ hedefleyen yapฤฑsal reformlarฤฑn ilerletilmesine baฤlฤฑ olduฤu kaydedildi. Deฤerlendirmede, “Bu nedenle Heyet, 10. Kalkฤฑnma Planฤฑโnda yer alan iddialฤฑ reform gรผndeminin hฤฑzlandฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ tavsiye etmektedir. Bu noktada รถncelik, รถzel tasarruflarฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ ve enerji baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn azaltฤฑlmasฤฑnฤฑ teลvik edecek politikalarฤฑn uygulanmasฤฑ olmalฤฑdฤฑr” gรถrรผลรผne yer verildi.
