ฤฐran ile altฤฑ bรผyรผk devlet arasฤฑnda 24 Kasฤฑm’da varฤฑlan รถn anlaลma, ฤฐran’ฤฑn en hassas nรผkleer faaliyetini durdurmasฤฑ, karลฤฑlฤฑฤฤฑnda ise ekonomik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn kฤฑsmen yumuลamasฤฑ ile dรผn uygulamaya girdi.
Birleลmiล Milletler’in nรผkleer denetim organฤฑ Uluslararasฤฑ Atom Enerjisi Ajansฤฑ’nฤฑn (IAEA) ฤฐran’ฤฑn anlaลma uyarฤฑnca taahhรผtlerini yerine getirdiฤini doฤrulamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan ABD ve Avrupa Birliฤi de, ฤฐran’a ticaret ve bazฤฑ diฤer alanlarda uygulanan yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ kฤฑsmen hafiflettiler.
Bu uygulamanฤฑn sรผreceฤi altฤฑ ay boyunca taraflar, Batฤฑlฤฑ รผlkelerin ฤฐran’ฤฑn nรผkleer silah รผreteceฤi kuลkusunu giderecek, ฤฐran aรงฤฑsฤฑndan da ekonomisini felรง eden yaptฤฑrฤฑmlara son verecek kesin bir anlaลmaya varmak รผzere gรถrรผลmeler yapacaklar. AB dฤฑล politika yetkilisi Catherine Ashton, “Bu รถnemli bir ilk adฤฑm. Ancak ฤฐran’ฤฑn nรผkleer programฤฑnฤฑn sadece barฤฑลรงฤฑ amaca yรถnelik olduฤu konusunda uluslararasฤฑ toplumun kaygฤฑlarฤฑnฤฑ giderene kadar daha yapฤฑlacak iล var” dedi.
ABD, ฤฐngiltere, Fransa, Rusya, รin, ve Almanya adฤฑna ฤฐran ile mรผzakereleri yรผrรผtmeye yetkili olan Ashton, nihai รงรถzรผm mรผzakerelerinin ลubat’ta baลlamasฤฑnฤฑ beklediฤini sรถyledi. ABD’de Beyaz Saray sรถzcรผsรผ, hafifletilenlerin dฤฑลฤฑnda kalan diฤer yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn uygulanmasฤฑna titizlikle devam edileceฤini sรถyledi.
“Bizimle kapsamlฤฑ bir anlaลmaya varana kadar, ฤฐran’la durum deฤiลmedi ve deฤiลmeyecek.” Washington ile Tahran arasฤฑnda aylar sรผren gizli mรผzakereler sonunda saฤlanabilen anlaลma, iki รผlkenin 1979 ฤฐran ฤฐslam Devrimi’nden bu yana sรผrdรผrdรผฤรผ dรผลmanlฤฑฤฤฑ da yumuลatmฤฑลtฤฑ.
ฤฐran uranyum stoklarฤฑnฤฑ seyreltecek ya da deฤiลtirecek
Geรงici anlaลma uyarฤฑnca ฤฐran, nรผkleer silah รผretiminde gereken dรผzeye รงok yakฤฑn olan yรผzde 20 fisil yoฤunlukta uranyumun zenginleลtirilmesi faaliyetini durdurmayฤฑ kabul etti. Aynฤฑ zamanda bu nitelikteki uranyum stoklarฤฑnฤฑ seyreltecek ya da deฤiลtirecek. Ayrฤฑca Arak aฤฤฑr su reaktรถrรผndeki รงalฤฑลmalarฤฑna da son verecek. Bu รงalฤฑลmalarla uranyum gibi nรผkleer silahlarda kullanฤฑlabilen plรผtonyum รผretilebiliyor.
IAEA ฤฐran’ฤฑn uranyum seyreltme รงalฤฑลmalarฤฑna baลladฤฑฤฤฑnฤฑ ve yรผzde 20 dรผzeyinde zenginleลtirme yapฤฑlan Natanz ve Fordow tesislerinde faaliyetin durduฤunu dรผn aรงฤฑkladฤฑ. Analistler ise bรผyรผk devletlerin ฤฐran’ฤฑn nรผkleer silah yapฤฑmฤฑnฤฑ gizlice sรผrdรผrmeyeceฤini garantileme hedefine nasฤฑl ulaลฤฑlacaฤฤฑnฤฑn belli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyorlar.
Washington’daki Foundation for Defence of Democracies adlฤฑ kuruluลun baลkanฤฑ Mark Dubowitz, Batฤฑlฤฑ รผlkelerin ฤฐran’ฤฑ kฤฑsa dรถnemde rahatlatarak bu รผlkeye karลฤฑ elindeki kozlarฤฑ tรผkettiฤini sรถyledi. Dubowitz, “Ara anlaลma, gelecek 12 ay boyunca ฤฐran’ฤฑn nรผkleer silah ve balistik fรผze araลtฤฑrmalarฤฑnฤฑ sรผrdรผrmesi iรงin hiรงbir engel yok. Bunlar fฤฑrlatฤฑlma yeteneฤine sahip nรผkleer silah iรงin kritik รถnemde alanlar” dedi.
