İran’da haftalardır süren hükümet karşıtı protestolar, ülke genelinde tansiyonu giderek yükseltiyor. Başta başkent Tahran olmak üzere Meşhed, İsfahan, Şiraz ve Tebriz gibi büyük kentlerde düzenlenen gösterilerde güvenlik güçleri ile protestocular arasında sert çatışmalar yaşanıyor.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’nın paylaştığı son verilere göre, olaylarda hayatını kaybedenlerin sayısı 646’ya ulaştı. Buna karşın Tahran yönetimi, ölü ve yaralı sayısına ilişkin resmi ve ayrıntılı bir bilanço açıklamaktan kaçınmayı sürdürüyor.
İran’da ekonomik kriz derinleşecek
Gösteriler, ekonomik kriz, yüksek enflasyon, işsizlik ve siyasi baskılara yönelik biriken toplumsal tepkinin dışa vurumu olarak yorumlanırken, güvenlik güçlerinin müdahaleleri uluslararası kamuoyunda da yakından izleniyor. İnsan hakları örgütleri, özellikle gözaltılar ve orantısız güç kullanımı iddialarına dikkat çekerek bağımsız soruşturma çağrısı yapıyor.
Protestoların bölgesel bir krize dönüşme ihtimali, Washington-Tahran hattındaki sert söylemlerle daha da güçlenmiş durumda. ABD Başkanı Donald Trump, gösteriler sonrasında yaptığı açıklamalarda Tahran yönetimini açık biçimde tehdit etmiş, gerekmesi halinde askeri seçeneklerin masada olduğunu ifade etmişti. Beyaz Saray’dan yapılan son değerlendirmelerde ise ABD’nin önceliğinin diplomasi olduğu vurgulansa da askeri güç kullanımının tamamen dışlanmadığı mesajı verildi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump’ın “diplomasiyi tercih ettiğini ancak ABD çıkarları tehdit edilirse sert adımlar atmaktan çekinmeyeceğini” söyledi.
Tahran yönetimi ise bu açıklamalara karşılık, hem müzakereye hem de olası bir çatışmaya hazır olduklarını belirten sert bir dil kullandı. Tahranlı yetkililer, dış baskıların ülkenin iç işlerine müdahale anlamına geldiğini savunurken, protestoların “yabancı güçler tarafından kışkırtıldığı” iddiasını da yineledi.
Gerilimi tırmandıran son adım ise doğrudan ekonomik alanda geldi. Donald Trump, İran ile ticaret yapan ülkelere yönelik yeni bir yaptırım paketini duyurarak, bu ülkelerin ABD ile olan ticaretlerinde yüzde 25 ek gümrük vergisi uygulanacağını açıkladı. Trump, kararın derhal yürürlüğe girdiğini ve “kesin ve nihai” olduğunu vurguladı. Beyaz Saray’a yakın kaynaklar, bu hamlenin İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırmayı ve Tahran’ı taviz vermeye zorlamayı amaçladığını belirtiyor.
Uzmanlara göre söz konusu karar, yalnızca İran ekonomisini değil, İran’la enerji, sanayi ve lojistik alanlarında ticari ilişkileri bulunan Asya ve Avrupa’daki bazı ülkeleri de zor durumda bırakabilir. Küresel piyasalarda ise yeni yaptırım adımlarının petrol fiyatları ve bölgesel ticaret dengeleri üzerinde baskı yaratabileceği değerlendiriliyor. Protestoların seyri ve Washington’un atacağı yeni adımlar, önümüzdeki günlerde Ortadoğu’daki siyasi ve ekonomik dengelerin yönünü belirleyecek temel unsurlar arasında görülüyor.
