Zorlu Enerji Genel Mรผdรผrรผ Sinan Ak, ฤฐsrail doฤalgazฤฑnฤฑn Tรผrkiye’ye getirilmesinde rol รผstlenmek istediklerini sรถyledi. Sinan Ak, “5 yฤฑl รถnce baลlansa bugรผn gelirdi. Geรง olsun gรผรง olmasฤฑn” dedi.
Enerjigรผnlรผฤรผ sitesinden Mehmet Kara’nฤฑn sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlayan Sinan Ak,
ฤฐsrail doฤalgazฤฑnฤฑn Tรผrkiye’ye getirilmesi gรผndeme gelince gรถzlerin รงevrildiฤi enerji oyuncularฤฑndan biri olan Zorlu Enerji’nin Genel Mรผdรผrรผ Sinan Ak, Enerjigรผnlรผฤรผ sitesinden Mehmet Kara’nฤฑn sorularฤฑn cevapladฤฑ. ฤฐลte o rรถportaj:
Gรผndemde Akdeniz doฤal gazฤฑ var…
Evet, ฤฐsrail doฤal gazฤฑnฤฑn Tรผrkiye’ye getirilmesini kast ediyorsunuz sanฤฑrฤฑm. Son dรถnemde bu konu gรผndemde daha sฤฑk yer almaya baลladฤฑ. ฤฐki รผlke arasฤฑndaki iliลkiler eskisine gรถre daha sฤฑcak hale geldi. ฤฐsrail’de doฤal gazla ilgili bir takฤฑm politik ve bรผrokratik sorunlarฤฑn รถnemli bir bรถlรผmรผ giderildi. Diฤer yandan ฤฐsrail hรผkรผmeti, Tamar ve Leviathan doฤal gaz sahalarฤฑnda bรผyรผk รงoฤunluฤu elinde tutan Delek ve Nobleโin oluลturduฤu tekeli kฤฑrmak iรงin bazฤฑ sahalarฤฑn satฤฑlabileceฤimesajlarฤฑ veriyor, hisse devri talep ediliyordu.
Hisse satmadฤฑklarฤฑna gรถre nasฤฑl รงรถzรผldรผ bu?
Tamar halen ฤฐsrail’in doฤal gaz ihtiyacฤฑnฤฑ karลฤฑlayan yataklardan oluลuyor. ฤฐsrail Rekabet Kurumu, Delek ve Noble’un Leviathan’ฤฑ satmasฤฑnฤฑ istiyordu. Onlar da satmak istemedikleri iรงin iล sรผrรผncemeye girmiลti. Bu yรผzden oradan ihracat yapamฤฑyorlardฤฑ. Geรงtiฤimiz hafta Baลbakan Benyamin Netanyahu konuya iliลkin bir kararnameyi imzaladฤฑ. Kararname รถzetle ลunu sรถylรผyor: Evet, bu iล monopoldรผr. Bu yรผzden gazฤฑn fiyatฤฑ serbest olamaz, regรผle edilmesi gerekir. Regรผlasyon yapฤฑlmasฤฑ halinde bu firmalar sรถz konusu sahalarฤฑ elinde tutabilir. Bu karardan sonra artฤฑk ฤฐsrail’de doฤal gazฤฑn ihracatฤฑyla ilgili bir sorun kalmadฤฑ.
Tel Aviv bunlarla uฤraลฤฑrken Tรผrkiye tarafฤฑnda da ilginรง geliลmeler oldu…
Evet, Tรผrkiye’de de ฤฐsrail doฤal gazฤฑnฤฑn getirilmesiyle ilgili baลka stratejik sebepler ortaya รงฤฑktฤฑ. Ben bu noktadan sonra ฤฐsrail doฤal gazฤฑnฤฑn Tรผrkiye’ye getirilmesinin kolaylaลacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum.
Hepsi sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlฤฑp gemiyle getirilemeyeceฤine gรถre, boru hattฤฑ lazฤฑm…
Doฤru. Yine de yฤฑllฤฑk 10 milyar metrekรผplรผk taลฤฑma kapasitesinden, yani devasa bir projeden sรถz ediyoruz. Hem gaz sahasฤฑnฤฑn geliลtirilmesi hem de boru hattฤฑnฤฑn dรถลenmesi lazฤฑm… Bu yรผzden uzun vadeli gaz alฤฑm anlaลmalarฤฑnฤฑn bir an รถnce masaya getirilip sonuca baฤlanmasฤฑ gerekiyor. รรผnkรผ bu yatฤฑrฤฑmlar nereden bakarsanฤฑz bakฤฑn 3-4 yฤฑl sรผrer. รnce alฤฑm anlaลmalarฤฑ, sonra bunlara baฤlฤฑ finansman anlaลmalarฤฑ yapฤฑlacak. Ancak sonrasฤฑnda yatฤฑrฤฑm yapฤฑlacak. Tรผm bunlarฤฑn tamamlanmasฤฑ 4-5 seneyi bile bulabilir.
5 yฤฑla kim รถle kim kala?
Baลlamak bitirmenin yarฤฑsฤฑdฤฑr. Sonuรงta ฤฐsrail doฤal gazฤฑ son beล yฤฑldฤฑr gรผndemimizde. Eฤer beล yฤฑl รถnce anlaลฤฑlmฤฑล olsaydฤฑ, bugรผn bu gazฤฑ tรผketiyor olurduk. Geรง olsun gรผรง olmasฤฑn demek gerekiyor. Doฤal gaz geldikten sonra da 20-30 sene bu รผlkede kullanฤฑlacak. Ayrฤฑca bu gazฤฑn Tรผrkiye’ye gelmesiyle, aynฤฑ bรถlgede yeni keลiflerin yapฤฑlmasฤฑnฤฑn da รถnรผ aรงฤฑlacak. Delek ve Noble ellerindekini satamadฤฑklarฤฑ iรงin yeni keลiflere para harcamak istemiyorlardฤฑ. Keลfedilmiล gazฤฑn satฤฑลฤฑyla ilgili bir anlaลma yapฤฑlabilirse, yeni aramalar hฤฑzlanabilir.
Zorlu Enerji Grubu olarak sizin buradaki konumunuz nedir?
Bizim buradaki hedefimiz 8-10 milyar metrekรผplรผk doฤal gazฤฑ Tรผrkiye’ye getirebilmek. Ancak bunun iรงin รงok bรผyรผk yatฤฑrฤฑmlar gerekiyor. Boru hatlarฤฑnฤฑn kurulmasฤฑ iลinin mutlaka kamunun garantisiyle yapฤฑlmasฤฑ gerekiyor. รรผnkรผ bu gazฤฑ รถzel sektรถr olarak biz bile alacak olsak, รถdeyeceฤimiz fiyatlar regรผle olduฤu iรงin kamunun garantisi olmasฤฑ olmadan hareket etmemiz bรผyรผk risk taลฤฑr. Aksi takdirde taลฤฑma projeleri finanse edilemez. Hiรงbir banka, bir firmanฤฑn garantisiyle bu yatฤฑrฤฑmฤฑn finansmanฤฑnฤฑ รผstlenmez.
Mavi Akฤฑm ve TANAP’tan farkฤฑ ne bu projenin?
Rusya doฤal gazฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrฤฑmฤฑza kadar Gazprom getiriyor. Boru hatlarฤฑnฤฑn sahibi de Ruslar. TANAP’ta da veya Azerbaycan’dan gelen doฤal gazda da hattฤฑn yurt dฤฑลฤฑndaki kalan bรถlรผmleri SOCAR’a ya da diฤer รผlkelere ait. Ama burada durum farklฤฑ; รถyle olamayacak. Herkesin elini taลฤฑn altฤฑna sokmasฤฑ gerekiyor.
Yani BOTAล da iลin iรงinde olmalฤฑ รถyle mi?
Boru hatlarฤฑnda BOTAล’ฤฑn mutlaka hisse ve rol รผstlenmesi gerektiฤini dรผลรผnรผyorum. Ama biz Zorlu Grubu olarak diฤer taraftan Tรผrkiye’de daฤฤฑtฤฑmฤฑ ve satฤฑลฤฑ konusunda รงalฤฑลmak istiyoruz. Boru hattฤฑnฤฑn inลaatฤฑnda da bulunabilecek kapasitedeyiz. Fakat bu konu baลta hรผkรผmetler olmak รผzere tรผm taraflarฤฑn birarada masaya oturup uzlaลmasฤฑyla gerรงekleลebilir. Hรผkรผmetler, ลirketler, hatta bankalarฤฑn da gรถrรผล bildirmesi, ortak karara varฤฑlmasฤฑ gerek.
Sizin bu konudaki temaslarฤฑnฤฑz ne durumda?
Biz her iki รผlkede de temaslarda bulunuyoruz. ฤฐsrailโde 2014 yฤฑlฤฑnda devreye aldฤฑฤฤฑmฤฑz Dorad Doฤal Gaz รevrim Santralimiz, รผlkede รถzel sektรถr yatฤฑrฤฑmฤฑyla devreye giren en bรผyรผk enerji santrali. Ashdod ve Ramat Negev santrallerimizle birlikte ฤฐsrailโin elektriฤinin yรผzde 7โsini biz karลฤฑlayacaฤฤฑz. Bu deneyimin รผlkemizin doฤal gaz tedarik ettiฤi kaynaklarฤฑn รงeลitlendirilmesi anlamฤฑnda deฤerli olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyoruz. Sonuรงta ฤฐsrail’deki santrallerimizin doฤal gazฤฑnฤฑ Delek ve Noble’dan tedarik ettiฤimiz iรงin bu ลirketlerin รผst dรผzey yรถneticilerini iyi tanฤฑyoruz; bรถlgede 10 yฤฑla yaklaลan bir iล yapma deneyimimiz; hem yatฤฑrฤฑmlarฤฑmฤฑz, hem de operasyonlarฤฑmฤฑz var.
