Dรผnya Saฤlฤฑk รrgรผtรผ’ne (WHO) baฤlฤฑ Uluslararasฤฑ Kanser Araลtฤฑrmalarฤฑ Ajansฤฑ’nda (IARC) gรถrevli bilim insanฤฑ Dr. Harriet Rumgay’ฤฑn katฤฑldฤฑฤฤฑ yeni bir araลtฤฑrmaya gรถre, dรผnya genelinde teลhis edilen her sekiz kanser vakasฤฑndan biri enfeksiyon kaynaklฤฑ. Araลtฤฑrma, sekiz virรผs, bir bakteri ve รผรง parazit olmak รผzere toplam 12 farklฤฑ enfeksiyon etkenini kapsฤฑyor.
Araลtฤฑrma hangi verilere dayanฤฑyor
IARC bรผnyesindeki “monograflar” programฤฑ, insanlarda kanser riskini artฤฑran farklฤฑ kanserojen etkenleri sistematik olarak inceliyor. Rumgay ve ekibi bu kaynaktan yola รงฤฑkarak kanserle iliลkilendirilen 12 enfeksiyonu belirledi. Araลtฤฑrmacฤฑlar รถnce her enfeksiyonun hangi kanser tรผrleriyle baฤlantฤฑlฤฑ olduฤunu tespit etti, ardฤฑndan kanser hastalarฤฑ รผzerinde yapฤฑlan รงalฤฑลmalardan her kanser tรผrรผnรผn ne oranda enfeksiyon kaynaklฤฑ olabileceฤini hesapladฤฑ.
Bu oranlar, dรผnya genelindeki kanser teลhis sayฤฑlarฤฑna uygulanarak enfeksiyon kaynaklฤฑ toplam vaka tahmini elde edildi. Rumgay, birkaรง yฤฑl รถnce benzer bir yรถntemle yapฤฑlan รงalฤฑลmada da yakฤฑn bir oran bulunduฤunu belirtti. Yeni araลtฤฑrmada daha fazla enfeksiyon etkeni ve daha fazla kanser tรผrรผ deฤerlendirmeye alฤฑnsa da, bazฤฑ baฤlantฤฑlarda azalma gรถrรผldรผฤรผnรผ, bu nedenle genel oranฤฑn sekizde bir seviyesinde sabit kaldฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Hangi enfeksiyonlar kanser riskini artฤฑrฤฑyor
Araลtฤฑrmada รถne รงฤฑkan en รถnemli etken Helicobacter pylori (H. Pylori) bakterisi oldu. Rumgay, bu bakterinin test edilip tedavi edilebildiฤini, ancak enfekte olan herkesin kanser geliลtirmediฤini vurguladฤฑ. Birรงok รผlkede test, yalnฤฑzca belirli semptomlar ortaya รงฤฑktฤฑฤฤฑnda uygulanฤฑyor. Hepatit C virรผsรผ de tedavi edilebilen bir diฤer etken olarak รถne รงฤฑkฤฑyor; virรผs genellikle ortak iฤne kullanฤฑmฤฑ veya kan temasฤฑ yoluyla bulaลฤฑyor ve test edilip tedavi edilerek iliลkili kanser riski azaltฤฑlabiliyor.
Buna karลฤฑlฤฑk Epstein-Barr virรผsรผ iรงin henรผz etkili bir aลฤฑ bulunmuyor. Rumgay, bu virรผsรผn oldukรงa yaygฤฑn olduฤunu ancak taลฤฑyฤฑcฤฑlarฤฑn tamamฤฑnฤฑn kanser geliลtirmediฤini, yine de etkili bir รถnleme aracฤฑ geliลtirmenin รถncelikli araลtฤฑrma alanlarฤฑndan biri olduฤunu kaydetti.
Erken teลhis ve yapay zekanฤฑn rolรผ
Rumgay, birden fazla kanser tรผrรผnรผ aynฤฑ anda tarayabilen kan testlerinin, รถzellikle belirgin semptom vermeyen kanser tรผrlerinde รถnรผmรผzdeki yฤฑllarda bรผyรผk katkฤฑ saฤlayacaฤฤฑnฤฑ deฤerlendirdi. Yapay zekanฤฑn araลtฤฑrma sรผrecindeki rolรผne dair soruya ise, teknolojinin dรผลรผnme sรผrecinin yerini almadฤฑฤฤฑnฤฑ, ancak veri iลleme ve idari gรถrevlerde zaman kazandฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Rumgay ayrฤฑca gรถrรผntรผleme tabanlฤฑ tarama programlarฤฑnda yapay zekanฤฑn tรผmรถrleri insan gรถzรผnden daha hฤฑzlฤฑ ve olasฤฑ ลekilde daha doฤru tespit edebileceฤini belirtti. Araลtฤฑrmanฤฑn bundan sonraki odaฤฤฑ, mevcut aลฤฑ ve tedavi yรถntemlerine eriลimi dรผnya genelinde yaygฤฑnlaลtฤฑrmak ile Epstein-Barr virรผsรผne yรถnelik yeni bir รถnleme aracฤฑ geliลtirmek olacak.
Kanser vakalarฤฑnฤฑn ne kadarฤฑ enfeksiyon kaynaklฤฑ?
IARC araลtฤฑrmasฤฑna gรถre dรผnya genelinde teลhis edilen kanser vakalarฤฑnฤฑn sekizde biri, sekiz virรผs, bir bakteri ve รผรง parazit olmak รผzere toplam 12 enfeksiyon etkeninden kaynaklanฤฑyor.
Enfeksiyon kaynaklฤฑ kanser riski รถnlenebilir mi?
Araลtฤฑrmaya gรถre Helicobacter pylori ve hepatit C virรผsรผ gibi etkenler test edilip tedavi edilebiliyor; bazฤฑ enfeksiyonlar aลฤฑ ve tarama programlarฤฑyla รถnlenebiliyor, ancak Epstein-Barr virรผsรผ iรงin henรผz etkili bir aลฤฑ geliลtirilmiล deฤil.
