Amerika Birleşik Devletleri tarafından Venezuela’nın başkenti Karakas ve çevresinde düzenlenen geniş kapsamlı hava saldırılarının hemen ardından Maduro ve eşinin yakalandığı duyuruldu.
ABD Başkanı Donald Trump sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada operasyonun ABD kolluk kuvvetleriyle ortaklaşa yürütüldüğünü ve Venezuela liderinin ülkeden çıkarıldığını belirtti.
Beyaz Saray ve Maduro operasyonu hakkında detaylar
Venezuela’nın başkenti Karakas’ta gece yarısı duyulan şiddetli patlamaların ardından bölgedeki askeri hareketlilik dikkat çekti. Yerel kaynaklar sabaha karşı başlayan patlamaların askeri üsleri ve stratejik noktaları hedef aldığını bildirdi. Beyaz Saray tarafından yapılan açıklamada Maduro operasyonunun başarıyla tamamlandığı ifade edildi. ABD medyasına konuşan yetkililer Maduro ve eşi Cilia Flores’in Delta Force komandoları tarafından gerçekleştirilen bir baskınla ele geçirildiğini aktardı. Venezuela Savunma Bakanlığı ise saldırıları egemenlik ihlali olarak nitelendirdi ve uluslararası toplumu acil toplantıya çağırdı.
Operasyonun ardından bölgede tansiyon yükselirken ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri sürecin planlı bir şekilde ilerlediğini vurguladı. Trump operasyonun detaylarını paylaşmak üzere Mar-a-Lago’da bir basın toplantısı düzenleyeceğini açıkladı. Washington ile Karakas arasında aylardır tırmanan gerilim bu gelişmeyle birlikte en somut sonucuna ulaştı.
Uluslararası hukuk ve egemenlik haklarının ihlali
Gerçekleştirilen bu askeri müdahale Birleşmiş Milletler Şartı’nın devletlerin egemen eşitliğini ve toprak bütünlüğünü koruyan 2. maddesini açıkça ihlal etti. Hukuk otoriteleri Maduro gibi meşru bir devlet başkanının savaş ilanı olmaksızın askeri güç kullanılarak kaçırılmasını uluslararası hukukun temel prensiplerine aykırı bir haydutluk eylemi olarak nitelendiriyor. Viyana Sözleşmesi ile güvence altına alınan diplomatik dokunulmazlık hakları bu operasyonla birlikte Washington yönetimi tarafından tamamen yok sayıldı.
Uzmanlar ABD’nin bu hamlesini bağımsız devletlerin iç işlerine karışmama ilkesini ayaklar altına alan emperyalist bir saldırganlık örneği olarak yorumluyor. Yapılan analizlerde Washington yönetiminin demokrasi getirme bahanesiyle petrol kaynaklarını kontrol altına almayı hedeflediği ve kendi çıkarları doğrultusunda evrensel hukuk kurallarını çiğnediği belirtiliyor. Bu durum uluslararası kamuoyunda ABD’nin hukuk tanımaz tavrının ve küresel barışı tehdit eden sömürgeci politikalarının en net kanıtı olarak kayıtlara geçti.
New York ve New Jersey kanadından operasyona ilk tepkiler
Operasyonun yankıları ABD iç siyasetinde de geniş yer buldu. Özellikle Venezuela diasporasının yoğun olarak yaşadığı New York ve New Jersey eyaletlerinin temsilcileri gelişmeleri yakından takip ettiklerini açıkladı. Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi Üyesi Nicole Malliotakis sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Maduro’ya yönelik operasyonu desteklediğini belirterek bunun Venezuela halkı için bir dönüm noktası olduğunu savundu. Malliotakis daha önce de Maduro yönetimine karşı sert tutumuyla bilinen isimlerin başında geliyordu.
Demokrat kanattan Temsilciler Meclisi Üyesi Adriano Espaillat ise yaptığı açıklamada sürecin yakından izlenmesi gerektiğini vurguladı. Espaillat bölgedeki insani durumun iyileştirilmesi ve demokrasinin yeniden tesisi için atılacak adımların önemine değindi.
New Jersey Senatörü Bob Menendez ise uzun süredir eleştirdiği Maduro’nun yakalanmasını memnuniyetle karşıladığını ifade etti. ABD’li siyasetçilerin uluslararası hukukun ihlali konusuna değinmeden sadece sonucu kutlayan tavırları operasyonun iç politikaya yönelik bir şov olduğu yorumlarını güçlendirdi.
Yargı süreci ve geçmişte yöneltilen suçlamalar
ABD Adalet Bakanı Pam Bondi yakalanan Venezuela liderinin ve eşinin ABD topraklarında yargılanacağını açıkladı. Bakanlık yetkilileri Maduro hakkında New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi tarafından hazırlanan iddianamenin detaylarını paylaştı. İddianamede Venezuela liderine yönelik narko terörizm komplosu, kokain ithalatı komplosu ve yıkıcı silah bulundurma suçlamaları yer aldı. ABD yönetimi 2020 yılında hazırlanan bu iddianame kapsamında Venezuela lideri hakkında yakalama kararı çıkarmıştı.
Geçmiş dönemde Washington yönetimi Venezuela hükümetini uyuşturucu ticareti yapmakla suçlamış ve liderin başına ödül koymuştu. Karakas yönetiminin bölgesel istikrarı tehdit ettiğini savunan ABD makamları o dönemde ekonomik yaptırımları sertleştirmişti. ABD Donanması geçtiğimiz yıl Karayipler’de uyuşturucuyla mücadele gerekçesiyle varlığını artırmış ve Venezuela kıyılarına yakın bölgelerde tatbikatlar gerçekleştirmişti.
Bölgesel tepkiler ve diplomatik kriz riski
Latin Amerika ülkeleri yaşanan olayı kıta genelindeki bağımsızlık hareketlerine yönelik açık bir tehdit olarak algılıyor. Bölgedeki sol hükümetler operasyonun bir darbe girişimi niteliği taşıdığını belirterek ABD’nin geçmişteki müdahaleci politikalarına geri döndüğünü ifade etti. Diplomatik çevrelerde bu saldırının sadece Venezuela’yı değil tüm Güney Amerika’nın siyasi istikrarını hedef aldığı görüşü hakim oldu.
Rusya ve Çin gibi küresel güçler ise operasyonu egemenlik haklarına yapılmış kabul edilemez bir saldırı olarak tanımladı. Moskova yönetimi ABD’nin uluslararası hukuku hiçe sayan bu tavrının küresel güvenlik mimarisini çökerttiğini savundu. Karakas sokaklarında belirsizlik hakimken uluslararası toplum bu hukuksuz eylemin yaratacağı domino etkisinden endişe duyuyor.
Enerji piyasaları ve küresel ekonomideki etkiler
Haberin hafta sonuna denk gelmesi ve piyasaların kapalı olması nedeniyle gözler Pazartesi açılışına çevrildi. Cuma günü 60 dolar seviyesinden kapanan Brent petrolün, yönetimin ABD kontrolüne geçmesi ve ambargonun fiilen delinecek olmasıyla birlikte yeni haftada nasıl bir seyir izleyeceği takip ediliyor.
Venezuela rezervlerinin ABD güdümündeki yeni yönetimle birlikte küresel pazara entegre olması durumunda, piyasada oluşacak arz fazlasının fiyatları teknik olarak aşağı çekmesi bekleniyor. Bununla birlikte, bu sürecin vakit alabilecek olması ilk etapta petrol fiyatlarını yukarı çekebilir ve fiyatlar Venezuela petrolünün küresel piyasalara erişim sorununun aşılacağına dair ilk işaretleri bekleyebilir. Venezuela ayrıca dünyanın önde gelen altın yataklarına da sahip bir ülke olarak biliniyor ve altın fiyatlarında da benzer etkiler bekleniyor.
Hisse senedi piyasalarında da yatırımcıların bekle gör politikası izlemesi öngörülüyor. Cuma gününü 48.832 puan seviyesinden tamamlayan Dow Jones Sanayi Endeksi, Pazartesi günü piyasaların açılmasıyla birlikte hem jeopolitik riskleri hem de enerji piyasasındaki olası dalgalanmaları fiyatlayacak.
Maduro döneminin sona ermesi enerji piyasalarındaki dengeleri değiştirebilecek bir potansiyel taşısa da piyasalar ilk etapta sürecin ne kadar hızlı işleyeceğine dair somut verileri bekliyor.
