Merkez Bankasฤฑ son dรถnemde bazen TL likiditesini sฤฑkฤฑลtฤฑrmaya, bazen dรถviz likiditesini gevลetmeye ve bu yolla para politikasฤฑnฤฑ yรผrรผtmeye yรถnelik รงeลitli adฤฑmlar attฤฑ.
Bu adฤฑmlara destek olmak รผzere Hazine ve Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumu da (BDDK) รงeลitli dรผzenlemeler yaptฤฑ. Faiz cephesinde ise Merkez Bankasฤฑ, bankalarฤฑ fonlamada bir sรผredir yalnฤฑzca gecelik borรง verme yรถntemini kullanarak ortalama faizi (Merkez Bankasฤฑ Ortalama Fonlama Maliyeti) yรผzde 19,25 olarak uyguladฤฑ.
Bรถylece adฤฑ politika faizi olan ve aslฤฑnda o konumda รงok kฤฑsa sรผrelerle kalabilen haftalฤฑk repo ihalesi faizini uygulamaz oldu.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn yรผzde 19,25 olarak uyguladฤฑฤฤฑ faize karลฤฑlฤฑk piyasada faizler 2 yฤฑllฤฑk tahvil iรงin yรผzde 24,5 dรผzeyinde 10 yฤฑllฤฑk tahvil iรงin yรผzde 20 dรผzeyinde oluลuyordu.
Bankalar mevduata yรผzde 20’nin รผzerinde faiz verirken kredi faizlerini yรผzde 35’e kadar yรผkseltmiลlerdi.
Bunun temel nedeni TL’nin dฤฑล ve iรง deฤerindeki hฤฑzlฤฑ deฤer kaybฤฑ ve geleceฤe iliลkin risklerdeki artฤฑล eฤilimiydi.
Ocak ayฤฑndaki Merkez Bankasฤฑ Beklenti Anketine gรถre 2018 sonu iรงin Dolar/TL kuru beklentisi 4,12, enflasyon beklentisi yรผzde 9,55 idi.
Eylรผl ayฤฑnda yapฤฑlan ankette bu beklentiler kur iรงin 6,59’a, enflasyon iรงin yรผzde 19,61’e yรผkselmiล bulunuyordu.
Riskleri รถlรงmekte kullanฤฑlan CDS primi yฤฑlbaลฤฑnda 161 iken Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn kararฤฑ รถncesinde 523 dolayฤฑnda seyrediyordu.
Merkez Bankasฤฑ faizleri nereden nereye geldi?
Merkez Bankasฤฑ, sadeleลtirme adฤฑmฤฑ รงerรงevesinde yaptฤฑฤฤฑ dรผzenlemeyle bir sรผredir yalnฤฑzca politika faizi oranฤฑnฤฑ belirliyor, รถteki faizler buna baฤlฤฑ tanฤฑmlara gรถre kendiliฤinden oluลuyor.
Dรผn Merkez Bankasฤฑ Para Politikasฤฑ Kurulu kararฤฑyla politika faizi yรผzde 17,75’den yรผzde 24’e yรผkseltildi.
Buna gรถre Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faizi 6,25 puan artฤฑrdฤฑฤฤฑ izlenimi doฤdu. Baลta yabancฤฑ fonlar olmak รผzere piyasanฤฑn faiz artฤฑลฤฑ beklentisi 5 puandฤฑ. Bu artฤฑล piyasanฤฑn beklentisinin รผzerinde olduฤu iรงin Dolar/TL kuru bir anda dรผลรผลe geรงti ve 6 seviyesinin altฤฑna indi. Bir sรผre sonra tekrar yรผkselerek 6’nฤฑn รผzerine รงฤฑktฤฑ.
Merkez Bankasฤฑ gerรงekte faizi kaรง puan artฤฑrdฤฑ?
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn gerรงek faizi gecelik borรง verme faizi ile politika faizinin aฤฤฑrlฤฑklฤฑ ortalamasฤฑna gรถre belirlenen ve adฤฑna TCMB Aฤฤฑrlฤฑklฤฑ Ortalama Fonlama Maliyeti denilen faiz.
Bu karardan รถnce Merkez Bankasฤฑ, bir hafta vadeli repo ihalesi yapmฤฑyor ve bankalarฤฑ yรผzde 19,25’lik gecelik borรง verme faiziyle fonluyordu.
Bir baลka ifadeyle TCMB Aฤฤฑrlฤฑklฤฑ Ortalama Fonlama Maliyeti (Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn gerรงek faizi) yรผzde 19,25 idi.
Merkez Bankasฤฑ, politika faizinin artฤฑrฤฑlmasฤฑna iliลkin Para Politikasฤฑ Kurulu kararฤฑnฤฑn ardฤฑndan Tรผrk Lirasฤฑ Likidite Yรถnetimine ฤฐliลkin bir duyuru yaptฤฑ.
Duyuruya gรถre Merkez Bankasฤฑ, karar รถncesi gecelik vadede gerรงekleลtirilen fonlamayฤฑ 14 Eylรผl 2018 tarihinden itibaren politika faiziyle yapacak.
Bu durumda TCMB Ortalama Fonlama Maliyeti (Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn gerรงek faizi) yรผzde 19,25’den yรผzde 24’e รงฤฑkmฤฑล, 6,25 puan deฤil 4,75 puan artmฤฑล oldu.
Merkez Bankasฤฑ faizi neden bu kadar yรผksek oranda artฤฑrmak zorunda kaldฤฑ?
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn son aรงฤฑklanan beklenti anketine gรถre ankete katฤฑlanlarฤฑn 2018 yฤฑlsonu enflasyon beklentileri yรผzde 19,61 idi.
Bu ankete katฤฑlanlar, kararlarฤฑ alanlar ya da karar alฤฑcฤฑlara tavsiyede bulunan kiลiler.
Dolayฤฑsฤฑyla bu beklenti bรผyรผk รถlรงรผde gerรงekleลecek olanฤฑ yansฤฑtฤฑyor. Bu aลamada Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn bu olumsuz beklentiyi kฤฑrmasฤฑ gerekiyordu.
Merkez Bankasฤฑ bu aลamaya kadar faiz artฤฑลฤฑ dฤฑลฤฑndaki yollarฤฑ denedi ve bu beklentiyi kฤฑramadฤฑ ve sonuรงta faizi artฤฑrmaktan baลka รงaresinin olmadฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrdรผฤรผ iรงin faizi artฤฑrma yoluna gitti.
Gecikmiล de olsa kฤฑsa vade aรงฤฑsฤฑndan doฤru bir adฤฑmdฤฑr.
Grafik, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn enflasyon hedefini yฤฑllardฤฑr tutturamadฤฑฤฤฑnฤฑ, son iki yฤฑlda hedeften iyice uzaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Merkez Bankasฤฑ bir kur politikasฤฑ izlemiyor. Ama enflasyon, kuru izliyor.
Bu durumda Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn enflasyon yaratan kuru denetim altฤฑna almasฤฑ iรงin de bu faiz artฤฑrฤฑmฤฑna ihtiyacฤฑ vardฤฑ.
4,75 puanlฤฑk bir faiz artฤฑลฤฑ yรผzde 27 dolayฤฑndaki bir artฤฑลa karลฤฑlฤฑk geliyor.
Buradaki en ciddi soru ลudur: Bir รถnceki toplantฤฑda niรงin faiz artฤฑลฤฑ yapฤฑlmadฤฑ? Durumun buraya gittiฤi gรถrรผlememiล miydi? รรผnkรผ bu kadar sorun biriktirmek yerine รถnceki toplantฤฑda 2 puanlฤฑk bir faiz artฤฑลฤฑ yapฤฑlsaydฤฑ bรผyรผk olasฤฑlฤฑkla bu toplantฤฑda bu kadar dramatik bir artฤฑลa gerek olmayacaktฤฑ.
Faizi artฤฑrmak sorunu รงรถzer mi?
Faiz artฤฑลฤฑ รถncelikle kurlardaki tฤฑrmanฤฑลฤฑ tersine รงevirip enflasyon beklentisini kฤฑrabilir mi?
Bu soruya vereceฤimiz yanฤฑt kฤฑsa vade iรงin olumlu. Buna karลฤฑlฤฑk orta – uzun vadede beklentiyi deฤiลtirebilmek ekonomi politikasฤฑnฤฑn yalnฤฑzca para politikasฤฑ tarafฤฑnda deฤil maliye politikasฤฑ tarafฤฑnda da sฤฑkฤฑlaลtฤฑrฤฑlmasฤฑyla gerรงekleลtirilebilir.
O halde faiz artฤฑลฤฑyla sฤฑkฤฑlaลtฤฑrฤฑlan para politikasฤฑna sฤฑkฤฑ maliye politikasฤฑnฤฑn eลlik etmesinin saฤlanmasฤฑ gerekiyor.
Bunun da yolu harcama artฤฑrฤฑcฤฑ projelerin tamamฤฑndan vazgeรงilmesinden geรงiyor. Bir yandan faizi yรผzde 24’e รงekerken bir yandan harcamalarฤฑ artฤฑrฤฑcฤฑ projelere devam edilirse kฤฑsa bir sรผre sonra piyasa yeni bir faiz artฤฑrฤฑmฤฑ talebini gรผndeme getirir.
Arabayฤฑ รงeken iki atฤฑn da aynฤฑ yรถne koลmasฤฑnฤฑn saฤlanmasฤฑ gerekiyor. Aksi takdirde araba doฤru gidemez. BBC Tรผrkรงe
