1915 รanakkale Kรถprรผsรผ bugรผn aรงฤฑlฤฑyor. รanakkale Zaferi’nin 107. yฤฑldรถnรผmรผnde gerรงekleลecek aรงฤฑlฤฑลฤฑ Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan yapacak. Kรถprรผnรผn yapฤฑmฤฑnฤฑ รผstlenen ลirketlere verilen ve toplam 6 milyar dolarฤฑ bulan Hazine garantisinin ise bรผtรงede yeni bir kara delik oluลturacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
Kรถprรผ iki Tรผrk ลirketle iki Gรผney Koreli firmaya yaptฤฑrฤฑldฤฑ. Yap-iลlet-devret modeliyle ihaleye รงฤฑkarฤฑlan projeyi, 16 yฤฑl 2 ay 12 gรผn iลletme sรผresi teklifiyle kazanan Tรผrkiye ve Gรผney Koreli firmalardan oluลan โDaelimโLimakโSKโYapฤฑ Merkezi Ortak Giriลimiโ hayata geรงirdi. Projenin, 88 kilometre otoyol ve 13 kilometre baฤlantฤฑ yolu olmak รผzere toplamda 101 kilometre uzunluฤu bulunuyor.
1915 รanakkale Kรถprรผsรผ iรงin gรผnlรผk 45 bin araรง geรงiล garantisi verildi. Verilen garantide araรง baลฤฑ รผcret 15 euro + KDV oldu. Sรถzleลmede belirlenen bu รผcret Euro bรถlgesi enflasyonuna gรถre gรผncellendiฤi iรงin 2021 sonu enflasyonu hesaplandฤฑฤฤฑnda geรงiล garantisi 2022 iรงin 17,7 euro (290 TL) olacak.
Buna gรถre kรถprรผnรผn yฤฑllฤฑk garanti รผcreti yaklaลฤฑk 380 milyon euro, iลletme sรผreci boyunca verilecek toplam devlet garantisi miktarฤฑ ise yaklaลฤฑk 6 milyar euro oldu.
4,5 kilometre uzunluฤundaki kรถprรผnรผn yapฤฑmฤฑ ihalede taahhรผt edilen sรผreden 1,5 yฤฑl รถnce tamamlandฤฑ. Kรถprรผnรผn Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤanโฤฑn doฤum gรผnรผ olan 26 ลubatโta aรงฤฑlmasฤฑ planlanฤฑyordu. Ancak sonrasฤฑnda aรงฤฑlฤฑล ย รanakkale Zaferi ve ลehitleri Anma Gรผnรผ olan 18 Mart tarihine ertelendi. Ertelemeyi Twitter hesabฤฑndan duyuran Erdoฤan, โVatandaลlarฤฑmฤฑzฤฑn talebi รผzerine รanakkale Zaferi’mizin yฤฑl dรถnรผmรผnde, 18 Mart’ta gerรงekleลtirme kararฤฑ aldฤฑkโ ifadelerini kullandฤฑ.
Sรถzcรผ yazarฤฑ รiฤdem Tokerโin aktardฤฑฤฤฑna gรถre, ertelemedeki 21 gรผnlรผk sรผrede devletin cebine 15 milyon euro kaldฤฑ. Bรถylece sรถzleลmedeki gรผnlรผk garantiler dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda bu erteleme Hazineโye yaklaลฤฑk 15 milyon euro kazandฤฑrdฤฑ.
Projenin รผstlenicilerinden biri olan Limak Holding, Tรผrkiyeโde devletten en รงok ihale olan 5 ลirketten biri olarak biliniyor. Bu ลirketin adฤฑ sฤฑk sฤฑk Cengiz, Kalyon, Kolin gibi devlerle birlikte anฤฑlฤฑyor. Bu inลaat devlerinin devletten aldฤฑฤฤฑ ihalelerde yap-iลlet-devret modeli รถn plana รงฤฑkฤฑyor.
Yap-ฤฐลlet-Devret (YฤฐD) modelinde bir kamu altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmฤฑ veya hizmetinin finansmanฤฑnฤฑn รถzel bir ลirket tarafฤฑndan karลฤฑlanmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Bu modelde yatฤฑrฤฑmฤฑn maliyetini karลฤฑlayan ลirket, kamu tarafฤฑndan belirlenen bir sรผre iรงinde maliyetini รผstlendiฤi projenin iลletilmesini de รผstleniyor.
ลirket bu sรผre iรงinde รผrettiฤi hizmeti taraflarฤฑn karลฤฑlฤฑklฤฑ saptadฤฑklarฤฑ bir tarife uyarฤฑnca kamu kuruluลlarฤฑna satฤฑyor. Belirlenen sรผrenin sonunda ise ลirket iลletmekte olduฤu tesisleri bakฤฑmฤฑ yapฤฑlmฤฑล, eksiksiz ve iลler bir ลekilde ilgili kamu kuruluลuna devrediyor.
Tรผrkiyeโde son yฤฑllarda gerรงekleลtirilen yatฤฑrฤฑmlarda sฤฑkรงa kullanฤฑlan bu yรถntemde ลirketler genellikle devletle yaptฤฑklarฤฑ sรถzleลmelerde kullanฤฑcฤฑ garantisi alฤฑyor. รrneฤin havalimanlarฤฑnฤฑn yapฤฑmฤฑnฤฑ รผstlenen ลirketler yolcu garantisi, otoyol ve kรถprรผ yapฤฑmฤฑnฤฑ รผstlenen ลirketler ise geรงiล garantisi alฤฑyor. Ayrฤฑca geรงiล รผcretlerinin yรผksek olmasฤฑ durumunda devlet garanti ettiฤi geรงiล รผcretinin geri kalanฤฑnฤฑ da ลirketlere รถdรผyor.
Aradaki farkฤฑ Hazine karลฤฑlayacak
รrneฤin iktisatรงฤฑ Prof. Dr. Uฤur Emekโin aktardฤฑฤฤฑna gรถre, Osmangazi Kรถprรผsรผ iรงin garanti edilen รถdeme 2022 yฤฑlฤฑ iรงin 688 TL. Ancak bu yรผksek rakamฤฑ hiรง bir yolcu karลฤฑlayamayacaฤฤฑ iรงin devletin belirlediฤi kรถprรผ geรงiล รผcreti ลuan iรงin 184,5 TL. Aradaki 503,5 TLโlik farkฤฑ ise Hazine karลฤฑlฤฑyor.
Bugรผn hizmete aรงฤฑlacak 1915 รanakkale Kรถprรผsรผโnรผn รผcretini ise Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan saat 16.00โda yapacaฤฤฑ konuลma ile aรงฤฑklayacak. Kรถprรผ รผcretinin verilen garanti olan 17,7 eurodan az olmasฤฑ durumunda ise aradaki รผcret yine Hazineโden tahsil edilecek. Bunun yanฤฑnda yine Hazineโnin zarar etmemesi iรงin kรถprรผden gรผnlรผk 45 bin aracฤฑn geรงmesi gerekiyor. Ancak ย bu rakama ulaลฤฑlฤฑp ulaลฤฑlamayacaฤฤฑ belirsiz.
Pek รงok kรถprรผ ve otoyola verilen yรผksek geรงiล garantileri yรผzรผnden Hazine her yฤฑl milyonlarda dolarlฤฑk zarar uฤruyor. รrneฤin verilen garantilere gรถre Avrasya Tรผneliโnden 2017-2021 arasฤฑnda 5 yฤฑlda 120 milyonun รผzerinde aracฤฑn geรงmesi gerekiyordu.
Ancak Bakan Karaismailoฤlu’nun verdiฤi bilgilere gรถre geรงiล sayฤฑsฤฑ yalnฤฑzca 79 milyonda kaldฤฑ. Yani geรงiล garantisi iรงin verilen hedefin yalnฤฑzca yรผzde 65’i tutturulmuล oldu. Garanti edilen ama geรงmeyen araรงlarฤฑn araรงlarฤฑn รผcreti ise Hazineโnin kasasฤฑndan ลirketlere รถdendi.
