Ankara, krizin NATO ile Rusya arasฤฑnda sฤฑcak รงatฤฑลmaya dรถnmesi halinde “Soru iลareti kabul etmeyecek ลekilde NATO’nun yanฤฑnda yer alacaฤฤฑnฤฑ” belirtiyor ve bunu da Batฤฑlฤฑ mรผttefiklerine aรงฤฑkรงa ilettiklerini sรถylรผyor.
Son haftalarda Batฤฑ’ya da Rusya‘ya da sรผkunet รงaฤrฤฑsฤฑ yaparak dengeli bir politika izlemeye รงalฤฑลan Ankara’dan, arabuluculuk rolรผ รผstlenmeye hazฤฑr olduฤu aรงฤฑklamalarฤฑ da gelmiลti.
Ancak Rusya’nฤฑn olumsuz yaklaลmasฤฑ sebebiyle bu teklif sonuรงsuz kaldฤฑ.
Ve kriz bu sรผreรงte daha da tฤฑrmandฤฑ. Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin, Ukrayna’nฤฑn doฤusunda tek taraflฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑklarฤฑnฤฑ ilan eden Rusya yanlฤฑsฤฑ Donetsk ve Luhansk Halk Cumhuriyetleri’ni tanฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ; Ukrayna bir ay olaฤanรผstรผ hal etti. ABD, ฤฐngiltere ve Avrupa Birliฤi (AB) Rusya’ya yรถnelik ek yaptฤฑrฤฑm kararlarฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.ย
BBC Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre Tรผrkiye Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ da, Rusya’nฤฑn kararฤฑ iรงin “Ukrayna’nฤฑn siyasi birliฤinin, egemenliฤinin ve toprak bรผtรผnlรผฤรผnรผn aรงฤฑk ihlali anlamฤฑna gelmektedir. Rusya’nฤฑn sรถz konusu kararฤฑnฤฑ kabul edilmez buluyoruz ve reddediyoruz” aรงฤฑklamasฤฑ yaptฤฑ.
Krizde yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamalarla Ukrayna’nฤฑn yanฤฑnda yer alan Tรผrkiye, yaptฤฑrฤฑmlara ise sฤฑcak bakmฤฑyor. Zira yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn Rusya’dan รงok Tรผrkiye’yi olumsuz etkilemesinden endiลe ediliyor.
Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan da, salฤฑ gรผnรผ Afrika ziyaretinin dรถnรผลรผnde uรงakta yaptฤฑrฤฑmlarla ilgili soru soran bir gazeteciye “Rusya’dan veya Ukrayna’dan yana bir tercih yapmak istemiyoruz. Biz burada devlet yรถnetiyoruz, hassasiyetlerimizi korumamฤฑz gerekiyor” yanฤฑtฤฑnฤฑ verdi.
Bu ‘hassasiyet’ Rusya ile Tรผrkiye’nin yakฤฑn iliลkilerini zedelememek iรงin gรถsteriliyor. รzellikle Tรผrkiye ekonomisinin zor gรผnlerden geรงtiฤi, Tรผrk lirasฤฑnฤฑn tarihi deฤer kayฤฑplarฤฑ yaลadฤฑฤฤฑ, enflasyonun ve temel รผrรผnlerde fiyatlarฤฑn hฤฑzla arttฤฑฤฤฑ bir dรถnemde, Rusya ile ticari ve ekonomik iliลkilere zarar verilmemesi iรงin รงalฤฑลฤฑlฤฑyor.
Rusya 2014’te Kฤฑrฤฑm’ฤฑ ilhak ettiฤinde de AB รผlkeleri ve ABD yaptฤฑrฤฑm uygulamฤฑลtฤฑ; ancak Tรผrkiye “ilkesel olarak karลฤฑ olduฤunu” aรงฤฑklamฤฑล ve bu yaptฤฑrฤฑmlara katฤฑlmamฤฑลtฤฑ. Bugรผn Rusya ile ekonomik baฤlar daha da sฤฑkฤฑ.ย
Tรผrkiye’nin yaptฤฑrฤฑmฤฑ ‘etkisiz’ kalฤฑr, รถnemli olan Ukrayna’ya verilen destek
Tรผrkiye, Batฤฑlฤฑ mรผttefiklerine, 2014’te uygulanan yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn bir sonuรง vermediฤini, Rusya’nฤฑn Kฤฑrฤฑm’da geri adฤฑm atmadฤฑฤฤฑ gibi daha geniล bรถlgeleri iลgal etmeye hazฤฑrlandฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlatฤฑyor ve yaptฤฑrฤฑmlarla deฤil diplomasiyle gerilimin รงรถzรผlebileceฤini savunuyor.
ABD, Avrupa รผlkeleri ve ฤฐngiltere gibi finans merkezlerinin yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn bile tam anlamฤฑyla etkili olmadฤฑฤฤฑ bir ortamda Ankara, Tรผrkiye’nin getireceฤi yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn Rusya iรงin “son derece etkisiz” kalacaฤฤฑnฤฑ, “Rusya’nฤฑn canฤฑnฤฑ yakacak ve zorlayacak bir gรผcรผ olmayacaฤฤฑnฤฑ” mรผttefiklerine anlatฤฑyor. Ve asฤฑl รถnemli olanฤฑn Ukrayna’ya verilen destek olduฤunun altฤฑnฤฑ รงiziyor.
Tรผrkiye ile Ukrayna arasฤฑndaki iliลkilerin devamlฤฑlฤฑฤฤฑ, savunma sanayi alanฤฑnda Kiev ordusuna verilen destek, Tรผrk yetkililere gรถre, etkisi รงok hafif kalacak ve hatta Tรผrkiye’ye daha bรผyรผk zararฤฑ dokunacak yaptฤฑrฤฑmlardan รงok daha รถnemli.
Bu konuda ABD ve birรงok Avrupa รผlkesiyle NATO รงerรงevesinde รงok sฤฑkฤฑ bir temas yรผrรผtรผlรผyor. Ankara, krizin kendi sฤฑnฤฑrlarฤฑna yakฤฑn bir gรผvenlik meselesi olduฤunun altฤฑnฤฑ รงiziyor.
Bu sebeplerle Tรผrkiye’nin yaptฤฑrฤฑm uygulama veya uygulamama kararฤฑ pratikte kritik bir sonuรง doฤuracak olmasa da, sembolik olarak Tรผrkiye’nin pozisyonunu ortaya koymasฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnem taลฤฑyor.
Ukrayna’ya destek konusunda ABD Baลkanฤฑ Joe Biden yรถnetiminin de Tรผrkiye’nin duruลunu takdir ettiฤi ve farklฤฑ bir talep veya beklentide bulunmadฤฑฤฤฑ da ifade ediliyor. Ankara’da, NATO zirvesi ve sonrasฤฑnda atฤฑlacak adฤฑmlarla ilgili Biden’ฤฑn mรผttefik รผlke liderleriyle gรถrรผลmeleri sฤฑrasฤฑnda Erdoฤan’la da ikili gรถrรผลme talep edeceฤine dair bir beklenti var.
Erdoฤan, bugรผn de Rus mevkidaลฤฑ Putin’le bir telefon gรถrรผลmesi yaptฤฑ ve Putin’e, “Ukrayna’nฤฑn egemenliฤine ve toprak bรผtรผnlรผฤรผne aykฤฑrฤฑ adฤฑmlarฤฑ tanฤฑmadฤฑklarฤฑnฤฑ” aktardฤฑ.
Kremlin’den gรถrรผลmenin bu bรถlรผmรผne iliลkin yapฤฑlan aรงฤฑklamada ise Putin’in, Erdoฤan’a Donbas bรถlgesinin tanฤฑnma gerekรงesi olarak, Ukrayna’nฤฑn Minsk anlaลmasฤฑna uymamasฤฑnฤฑ gรถsterdiฤi belirtiliyor. Erdoฤan ise, gerginliฤin azaltฤฑlmasฤฑ ve barฤฑลฤฑn korunmasฤฑ iรงin “Tรผrkiye’nin รผzerine dรผลeni yapmaya hazฤฑr olduฤunu” bir kez daha dile getirdi ve “NATO iรงinde yapฤฑcฤฑ tutumu sรผrdรผrdรผklerini” sรถyledi.
Rusya, Tรผrkiye’nin ikinci ithalat kaynaฤฤฑ
Tรผrkiye’nin Rusya ile iliลkilerinde yeni bir krizi gรถze alamayacak kadar iลbirliฤi noktasฤฑ var. รrneฤin Enerji Piyasasฤฑ Denetleme Kurumu (EPDK) Doฤalgaz Sektรถr Raporu’na gรถre, 2020 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye’nin yฤฑllฤฑk doฤal gaz ihtiyacฤฑnฤฑn yรผzde 33,6’sฤฑ Rusya’dan satฤฑn alฤฑndฤฑ.
Avrupa’nฤฑn da doฤal gazda Rusya’ya baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ devam ediyor. Ancak Tรผrkiye iรงin รงok temel bazฤฑ ihtiyaรงlarฤฑn, รถrneฤin buฤday ithalatฤฑnฤฑn da kaynaฤฤฑ Rusya.
Tรผrkiye, Rusya’dan buฤday ithalatฤฑnda lider รผlke. 2021 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye, Rusya’dan 1,8 milyar dolar deฤerinde 6,7 milyon ton buฤday ithalatฤฑ yaptฤฑ. Bu da, Tรผrkiye’nin toplam buฤday ve buฤday รผrรผnleri ithalatฤฑnda Rusya’nฤฑn payฤฑnฤฑ yรผzde 66’ya รงฤฑkardฤฑ.
Rusya, Tรผrkiye’nin en fazla ithalat yaptฤฑฤฤฑ รผlkeler sฤฑralamasฤฑnda da รin’den sonra ikinci sฤฑrada. 2021’de 28 milyar 667 milyon dolar ile toplam ithalatฤฑn yรผzde 10,4’รผ Rusya’dan yapฤฑlmฤฑล oldu.
Aralฤฑk ayฤฑnda dรถviz kurlarฤฑnda zirveyi gรถren Tรผrkiye, nakit para akฤฑลฤฑ iรงin bahar aylarฤฑndan itibaren Rusya’dan turist akฤฑnฤฑ da bekliyor.ย
AB’den baskฤฑ var, yaptฤฑrฤฑmlara ‘รงok kฤฑsฤฑtlฤฑ katฤฑlฤฑm’ olabilir
Tรผrkiye ile temas trafiฤinin parรงasฤฑ olan bir Batฤฑlฤฑ diplomatik kaynak, “Tรผrkiye’nin aรงฤฑklamalarฤฑnฤฑn yeterli olmayacaฤฤฑnฤฑ, yaptฤฑrฤฑmlara katฤฑlmadฤฑฤฤฑ sรผrece ne tarafta durduฤundan emin olamayacaklarฤฑnฤฑ” sรถyledi.
Tรผrk yetkililer ise yaptฤฑrฤฑmlar baลlฤฑฤฤฑnฤฑn “suni” olduฤunu vurguluyor ve sadece AB ile birlikte adฤฑm attฤฑฤฤฑna dair yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn sembolik bir kฤฑsmฤฑna katฤฑlabileceฤini belirtiyor.
Buna gรถre, Tรผrkiye’nin Rusya ile iliลkilerine ve รผlke ekonomisine zarar vermeyecek ลekilde, AB’nin karar verdiฤi yaptฤฑrฤฑmlar iรงinde ortak bir alan bulunarak buna katฤฑlmasฤฑ mรผmkรผn olabilir. Konuyla ilgili AB รผlkeleriyle gรถrรผลmeler sรผrรผyor ancak Ankara bu konuda henรผz bir karar vermiล deฤil.
Sadece ekonomik deฤil, Rusya ile iliลkilerin gerilmesi durumunda iki รผlke arasฤฑnda anlaลmazlฤฑk olan ancak ‘beklemeye’ alฤฑnmฤฑล farklฤฑ konularda da gerilim yaลanabilir. รrneฤin ฤฐdlib’deki kฤฑrฤฑlgan ateลkes, Nahรงฤฑvan รผzerinden Azerbaycan-Tรผrkiye arasฤฑnda aรงฤฑlacak koridor, Libya’daki geรงiล dรถneminde Rusya’nฤฑn sert tutum takฤฑnmasฤฑ, Tรผrkiye iรงin birรงok alanda iลleri zorlaลtฤฑrabilir.
