Hรผrriyet yazarฤฑ Taha Akyol bugรผnkรผ yazฤฑsฤฑnda Osmanlฤฑ dรถneminde faiz kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn ekonomiyi nasฤฑl durdurduฤunu anlattฤฑ. Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn Baลdanฤฑลmanฤฑ Cemil Ertem’in son aรงฤฑklamasฤฑnda Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faiz artฤฑrabileceฤine dair aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ รถnemli bulduฤunu belirten Akyol, konuyla ilgili olarak geรงmiลten รถrnekler verdi. ฤฐลte Akyol’un o yazฤฑsฤฑ:
“Cumhurbaลkanฤฑ Baลdanฤฑลmanฤฑ Cemil Ertem, dรถvizdeki anormal yรผkseliลe karลฤฑ Merkez Bankasฤฑโnฤฑn faizi yรผkseltebileceฤini sรถyledi.
NTVโdeki sรถzleri ลรถyle:
โMerkez Bankasฤฑโnฤฑn hiรงbir konuda eli kolu baฤlฤฑ deฤildir. Merkez Bankasฤฑโnฤฑn adฤฑmlarฤฑ kurdaki oynaklฤฑฤฤฑ รถnemli รถlรงรผde giderdi. Merkez Bankasฤฑ Faiz aracฤฑnฤฑ kullanabilir, bu da masadadฤฑr.โ
Cumhurbaลkanฤฑ bรผtรผn ekonomik ลartlarda ve yฤฑllardan beri daima faizin indirilmesini savunduฤu halde baลdanฤฑลmanฤฑ faizin yรผkseltilebileceฤini sรถylรผyor. Yรผkselen dรถvize karลฤฑ faizi biraz artฤฑrarak TLโyi gรผรงlendirmek yani.
Ertemโin sรถzlerini รงok รถnemli buluyorum.
KURUMLARIN รNEMฤฐ
Evvela ekonomist Cemil Ertemโin baลdanฤฑลman sฤฑfatฤฑyla Merkez Bankasฤฑโnฤฑn baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulamasฤฑ, hatta faizi yรผkseltebileceฤini sรถylemesi son derece isabetlidir. รรผnkรผ genelde devletler, รถzelde ekonomi ancak kurumlarฤฑn gรผรงlรผ ve gรผvenilir olmasฤฑyla iyi yรถnetilebilir.
Bizde โkurumlaลmaโ kรผltรผrรผ zayฤฑf olduฤu iรงin kurumlara vurgu yapan bu tรผr beyanlar daha bir รถnemlidir.
Merkez Bankasฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑna gรผvenilmesi milyarlarca dolardan daha deฤerlidir. Ertem bu gรผveni takviye etti.
ฤฐkincisi, ekonomist Ertemโin bu aรงฤฑklamasฤฑyla bir kere daha teyit edilmiล oldu; faizle enflasyon ve kur arasฤฑnda kuvvetli bir etkileลim vardฤฑr, faiz bir โaraรงโtฤฑr.
Ekonominin ihtiyaรงlarฤฑna gรถre bazen yรผkseltmek, bazen indirmek gerekir.
Bu konulara iktisadi rasyonalizm gรถzlรผฤรผyle bakฤฑlmazsa, yanlฤฑล siyasi tercihlerin faturasฤฑ aฤฤฑr olabilir.
OSMANLI DERSLERฤฐ
Osmanlฤฑโda ลeyhรผlislam รivizade Muhyiddin Efendi, Kanuni Sรผleymanโa โpara vakฤฑflarฤฑโnฤฑn faiz almasฤฑnฤฑ yasaklattฤฑrdฤฑฤฤฑnda bilhassa Rumeliโde ekonomi รงรถktรผ.
Yerine gelen ลeyhรผlislam Ebussuud Efendi yรผzde 12 faize cevaz verdi, ekonomi dรผzeldi.
Tanzimatโtan itibaren Osmanlฤฑ yรผzde 12-15 civarฤฑnda yani รงok yรผksek faizle Avrupa piyasalarฤฑnda borรงlandฤฑ.
Osmanlฤฑโnฤฑn borcunu rahat รถdeyeceฤine gรผvenilmediฤi iรงin โriskโ ve โfaizโ bรถyle yรผksekti.
1881 yฤฑlฤฑnda Abdรผlhamid, Avrupalฤฑlarฤฑn yรถnetiminde โDรผyunu Umumiyeโ (Kamu Borรงlarฤฑ) idaresinin kurulmasฤฑnฤฑ ve bazฤฑ vergilerin bu kurumca toplanmasฤฑnฤฑ kabul etti.
Egemenliฤe รงok aykฤฑrฤฑydฤฑ fakat devletin vergi gelirleri borรงlara garanti gรถsterildiฤi iรงin risk azaldฤฑ, faiz yรผzde 4-5 civarฤฑna indi!
Bu konuda Prof. ลevket Pamukโun โTรผrkiyeโnin 200 Yฤฑllฤฑk ฤฐktisadi Tarihiโ adlฤฑ eserini รถnemle tavsiye ederim. (ฤฐล Bankasฤฑ Yay.)
ฤฐรง piyasada bรถyle bir garanti olmadฤฑฤฤฑ iรงin faiz ลeyhรผlislam fetvasฤฑyla yรผzde 9โdu!
Faizin bir tรผrev ve araรง olduฤu aรงฤฑktฤฑr.
Gรร VE ฤฐYฤฐ YรNETฤฐM
Bugรผn aฤฤฑr sorunlarla karลฤฑ karลฤฑya olan Tรผrkiyeโnin uzun vadede gรผcรผ ekonomisinin geliลme derecesine baฤlฤฑdฤฑr.
Bunun iรงin de kurumlarฤฑn gรผรงlรผ olmasฤฑ, โhukuki ve rasyonelโ ilkelerle รงalฤฑลtฤฑฤฤฑna gรผvenilmesi zorunludur.
Kuvvetler ayrฤฑlฤฑฤฤฑ, hukuk devleti, Merkez Bankasฤฑโyla dรผzenleme ve denetleme kurullarฤฑnฤฑn araรงsal baฤฤฑmsฤฑzlฤฑklarฤฑ, ekonomi yรถnetiminin iktisadi rasyonalizmine gรผvenilmesi gibi faktรถrler Tรผrkiyeโnin geleceฤi iรงin hayati derecede รถnemlidir.
Ama kamu kurumlarฤฑnda verimliliฤi artฤฑrmak iรงin รmer Dinรงerโin โkamu yรถnetimi reformuโnun artฤฑk lafฤฑ bile edilmiyor.
Halbuki kurumlarฤฑn iลleyiลini tamamen โhukuki ve rasyonelโ hale getirmeden, โorta gelirโin รผstรผne geรงemeyiz, โorta gelir tuzaฤฤฑโndan รงฤฑkamayฤฑz.
Sayฤฑn Ertemโin aรงฤฑklamasฤฑnda bu bilinรง gรถrรผldรผฤรผ iรงin sevindim.
Fakat bir elde gรผรง temerkรผzรผ yaratacak nitelikte olan yeni sistemde kurumlarฤฑn โhukuki ve rasyonelโ iลleyiลleri daha olumsuz etkilenebilir diye endiลeliyim.
รรผnkรผ gรผรง temerkรผzรผ yรถnetimde verimliliฤi azaltฤฑr diye bir prensip vardฤฑr.ฤฐnลallah yanฤฑlฤฑyorumdur.
