- TL’deki tarihi deฤer kaybฤฑ
- “TรฤฐK’in enflasyon verileri gerรงeฤi yansฤฑtmฤฑyor”
- Ekonomi yรถnetimi ve TCMB’de deฤiลim
- “Faiz indirimi รผretimi olumsuz etkiledi”
- “Atฤฑlan adฤฑmlar erken seรงim habercisi”
- “Enflasyon yรผzde 40’larฤฑ gรถrebilir”
- ฤฐhracat ve turizm olumlu etki edecek
- “Bรผyรผme son รงeyrekte dรผลecek”
- “Kayฤฑt dฤฑลฤฑ istihdam artacak”
Son iki yฤฑlฤฑ Covid-19 pandemisinin etkisi altฤฑnda geรงiren Tรผrkiye ekonomisi, 2021’i ekonomi yรถnetiminde yaลanan karmaลa veย kur kriziย ile geride bฤฑrakฤฑyor. Ekonomide 2022’nin gรผndemi ise yรผksek enflasyon, bir baลka deyiลle ‘hayat pahalฤฑlฤฑฤฤฑ’ olacak. Zira enflasyonun yeni yฤฑlฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnda yรผzde 40’lara dayanmasฤฑ bekleniyor.
DW Tรผrkรงe’den Aram Ekin Duran’ฤฑn haberine gรถre, ekonomistler, Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn enflasyonu dรผลรผrmeden “dรผลรผk faiz” politikasฤฑnda ฤฑsrar etmesi halinde, vatandaลฤฑn cebindeki yangฤฑnฤฑn 2022’de daha da artacaฤฤฑ gรถrรผลรผnde.
TL’deki tarihi deฤer kaybฤฑ
Tรผrkiye ekonomisi, 2022 yฤฑlฤฑna pek รงok sorun ile birlikte giriyor. รzellikle 2021’in son aylarฤฑna damgasฤฑnฤฑ vuran yรผksek enflasyon, yeni yฤฑlda gรผndemin en รถnemli maddelerinden biri olacak. Son bir yฤฑlda Dolar ve Euro karลฤฑsฤฑnda yรผzde 50 deฤer kaybeden Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑn 2022’de nasฤฑl bir seyir izleyeceฤi de merak edilen konular arasฤฑnda. Son aรงฤฑklanan Kasฤฑm 2021 enflasyon verilerine gรถre TรFE yรผzde 21,3’e, รFE ise yรผzde 54,62’ye รงฤฑktฤฑ. Bรถylelikle 2003 yฤฑlฤฑndan beri TรFE-รFE farkฤฑ en yรผksek seviyesine ulaลmฤฑล oldu. 3 Ocak 2022’de aรงฤฑklanacak Aralฤฑk ayฤฑ rakamlarฤฑ ile birlikte,ย enflasyonun son 19 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesine รงฤฑkmasฤฑ bekleniyor. Hรผkรผmetin aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ Orta Vadeli Program’da 2022 iรงin enflasyon hedefi yรผzde 9,8 olarak belirlenmiล durumda.
“TรฤฐK’in enflasyon verileri gerรงeฤi yansฤฑtmฤฑyor”
Gerรงek enflasyonun TรฤฐK’in aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ verilerin รงok รผzerinde olduฤunu dile getiren ekonomistlere gรถre, 2022 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnda enflasyon yeni rekorlar kฤฑrabilir. DW Tรผrkรงe’ye konuลan Koรง รniversitesi ฤฐktisadi ve ฤฐdari Bilimler Fakรผltesi Ekonomi Bรถlรผmรผ รฤretim รyesi Prof. Dr. Kamil Yฤฑlmaz’a gรถre,ย TรฤฐK’in enflasyon verileri enflasyon sorununda gerรงek tabloyu gรถstermiyor. “TรฤฐK’in asli gรถrevine geri dรถnmesi, kurumsal olarak erozyona izin vermeden bize verileri doฤru vermesi durumunda, ลu anda enflasyonun kesinlikle yรผzde 30’larฤฑn รผzerinde olacaฤฤฑnฤฑ gรถreceฤiz” diyen Prof. Yฤฑlmaz,resmi rakamlara gรถre yรผzde 55’e dayanan รผretici enflasyonu ile yรผzde 20’yi aลan tรผketici enflasyonu arasฤฑndaki farka dikkat รงekiyor.
Ekonomi yรถnetimi ve TCMB’de deฤiลim
Ekonomi yรถnetimi ve Merkez Bankasฤฑ’nda yaลanan deฤiลimler, 2021’de ekonomi gรผndemini yoฤun olarak meลgul etti. รzellikle Kasฤฑm 2020’deย Merkez Bankasฤฑ Baลkanlฤฑฤฤฑna getirilen Naci Aฤbal’ฤฑn baลlattฤฑฤฤฑ faiz artฤฑrฤฑmฤฑ sรผreci ile dรถviz kurlarฤฑ ve enflasyonda yaลanan iyileลme,ย Aฤbal’ฤฑn gรถrevden alฤฑnmasฤฑย ve yeni baลkan ลahap Kavcฤฑoฤlu’nun Eylรผl 2021’de baลlattฤฑฤฤฑ faiz indirim sรผreci ile, yerini Tรผrk Lirasฤฑ’nda tarihi deฤer kaybฤฑ ve yรผzde 30’lara varan yรผksek enflasyona bฤฑraktฤฑ. Son iki yฤฑlda dรถrt baลkan gรถren Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ 2021’in en รงok tartฤฑลฤฑlan konularฤฑndan biri oldu. Yine bu dรถnemde Berat Albayrak’ฤฑn Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ’ndan istifasฤฑ sonrasฤฑnda, รถnce Lรผtfi Elvan, ardฤฑndan daย Nurettin Nebati bu gรถreve getirildi.
“Faiz indirimi รผretimi olumsuz etkiledi”
Merkez Bankasฤฑ, Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn direktifleriyle, Eylรผl 2021’den bu yana politika faizini yรผzde 19’dan yรผzde 14’e indirdi. Merkez Bankasฤฑ, bรถylelikle enflasyon ile faiz arasฤฑndaki makasฤฑ da 7 puana รงฤฑkarmฤฑล oldu. ฤฐstanbul Bilgi รniversitesi Finansal Uygulama ve Araลtฤฑrma Merkezi Mรผdรผrรผ olan Prof. Dr. Ege Yazgan, DW Tรผrkรงe’ye yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, faiz indirimleriyle รงok ciddi bir finansal รงalkantฤฑ yaratฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor. Faiz indirimlerinin iddia edildiฤi gibi reel sektรถrde รผretim artฤฑลฤฑ ve ihracatta bรผyรผk bir sฤฑรงrama yaratmadฤฑฤฤฑna iลaret eden Prof. Yazgan, “Bu faiz indirimleri, รถyle ya da bรถyle istikrarda olan bir finansal sektรถrรผ รงok zor duruma sokmuล, ciddi biรงimde รผretim yapan reel sektรถrรผ de รผretim yapamaz hale getirmiล durumda” diye konuลuyor.
Peki,ย hรผkรผmet, ekonomide attฤฑฤฤฑ tartฤฑลmalฤฑ adฤฑmlarla neyi hedefliyor?
“Atฤฑlan adฤฑmlar erken seรงim habercisi”
Prof. Dr. Kamil Yฤฑlmaz’a gรถre,ย atฤฑlan adฤฑmlarฤฑ erken seรงimin habercisi olarak okumak gerekiyor. Dรผnyada enflasyon dalgasฤฑ nedeni ile bรผtรผn รผlkelerin faiz artฤฑrdฤฑฤฤฑ bir dรถnemde Tรผrkiye’nin faiz indirmesini ekonomi mantฤฑฤฤฑ ile aรงฤฑklamanฤฑn mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ savunan Kamil Yฤฑlmaz, “Bu tamamen siyasi mantฤฑkla aรงฤฑklanabilecek bir ลey. Ben son dรถnemde gelen bu asgari รผcret zammฤฑ ve bugรผnlerde aรงฤฑklanmasฤฑ beklenen memur ve emekli maaล zamlarฤฑnฤฑn bizi seรงime doฤru gรถtรผren bir hรผkรผmet tarafฤฑndan alฤฑnmฤฑล kararlar olduฤunu dรผลรผnรผyorum” deฤerlendirmesinde bulunuyor.
“Enflasyon yรผzde 40’larฤฑ gรถrebilir”
Yฤฑlฤฑn son gรผnlerinde Erdoฤan tarafฤฑndan aรงฤฑklanan “TL’yi รzendirme Paketi” ile dรถviz kurlarฤฑndaki ateล ลimdilik sรถndรผrรผlmรผล gรถzรผkรผyor. Ancak yรผkseliลini sรผrdรผren enflasyon nedeni ile vatandaลlar hรขlรข bรผyรผk oranda birikimlerini dรถviz alarak korumaya รงalฤฑลฤฑyor. 2022’de de, yรผkselen enflasyona baฤlฤฑ olarak dรถviz talebinin artacaฤฤฑnฤฑ ifade eden Prof. Ege Yazgan, ลรถyle konuลuyor: “Enflasyon konusunda yรผzde 35-40 gibi seviyeleri gรถrebilmemiz รงok mรผmkรผn. Ondan sonra da bu seviyelerden dรผลmek o kadar kolay olmayacak.”
ฤฐhracat ve turizm olumlu etki edecek
2020’yi yรผzde 1,8 bรผyรผme ile kapatarak pandemi yฤฑlฤฑnda bรผyรผmeyi baลaran sayฤฑlฤฑ รผlkelerden biri olan Tรผrkiye, 2021’in ilk รงeyreฤinde yรผzde 7,2,ย ikinci รงeyreฤinde ise yรผzde 20’nin รผzerinde bรผyรผmรผลtรผ. Bu yรผksek bรผyรผme oranฤฑ, hรผkรผmetin kamu bankalarฤฑ รผzerinden aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ kredi paketleri ile gerรงekleลti.ย รรงรผncรผ รงeyrekte de yรผzde 7,4 bรผyรผme kaydedenย Tรผrkiye’nin 2021’iย yรผzde 10’a yakฤฑn bรผyรผme ile kapatmasฤฑ bekleniyor. 2022 yฤฑlฤฑnda yรผksek dรถviz kurlarฤฑnฤฑn etkisi ile ihracat ve turizmin ekonominin bรผyรผmesinde etkili olmasฤฑ bekleniyor. Bununla birlikte, asgari รผcret artฤฑลฤฑnฤฑn da, enflasyon daha fazla yรผkselmeden รถnce, konut, otomobil, mobilya gibi alanlarda satฤฑลlarฤฑ artฤฑrabileceฤi belirtiliyor.
“Bรผyรผme son รงeyrekte dรผลecek”
Ancak, 2022’nin sonuna doฤru dรถviz kurlarฤฑnฤฑn etkisiyle, bรผyรผmede ciddi bir yavaลlama yaลanmasฤฑ ihtimali gรผรงleniyor. DW Tรผrkรงe’ye konuลan Piri Reis รniversitesi Rektรถr Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Prof. Dr. Erhan Aslanoฤlu, dรผnyada bu yฤฑl yรผzde 5,5 olan bรผyรผmenin 2022’de yรผzde 4,5 seviyelerine gerilemesinin beklendiฤini belirtiyor. Tรผrkiye ekonomisinin 2022 yฤฑlฤฑnฤฑ yรผzde 4,5 seviyelerinde bir bรผyรผme ile kapatmasฤฑnฤฑn muhtemel olduฤunu belirten Prof. Aslanoฤlu, “Ancak son รงeyrek, gelecek yฤฑl muhtemelen gรถrece daha yavaล bir รงeyrek olacak. ฤฐlk dokuz ayda bรผyรผme daha gรผรงlรผ olabilir kanaatindeyim. Fakat sonraki dรถnemler, gelecek yฤฑlฤฑn son รงeyreฤi ve รถtesi รถzellikle dรถviz piyasasฤฑ, enflasyonun seyri ve buralardaki istikrara baฤlฤฑ olarak ลekillenecektir” diye konuลuyor.
“Kayฤฑt dฤฑลฤฑ istihdam artacak”
Tรผrkiye’nin kronik sorunlarฤฑndan biri olan iลsizlik de, 2021 yฤฑlฤฑnda ekonomi gรผndemin ilk sฤฑralarฤฑnda yer aldฤฑ. Temmuz ayฤฑ ile birlikte yรผkseliลe geรงen iลsizliฤin yฤฑlฤฑ yรผzde 12 ile kapatmasฤฑ bekleniyor. Ancak geniล tanฤฑmlฤฑ iลsizlik, son aรงฤฑklanan eylรผl ayฤฑ iล gรผcรผ istatistiklerine gรถre yรผzde 21,9’a รงฤฑkmฤฑล durumda.ย 15-24 yaล grubunu kapsayan genรง nรผfusta iลsizlik oranฤฑย da yรผzde 21,5 seviyesinde bulunuyor. 2022 yฤฑlฤฑnda hรผkรผmetin hedefi iลsizlikte bu seviyenin korunmasฤฑ ya da bir miktar aลaฤฤฑya dรผลรผrรผlmesi olacak. DW Tรผrkรงe’ye konuลan Bahรงeลehir รniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araลtฤฑrmalar Merkezi (BETAM) Direktรถrรผ Prof. Dr. Seyfettin Gรผrsel’e gรถre, 2022’de iลsizlikte dramatik bir artฤฑล yaลanma ihtimali dรผลรผk.ย 2022’de asgari รผcrete yapฤฑlan yรผzde 50 zammฤฑnย iลsizlik รผzerinde ciddi bir olumsuz etkisi olmayacaฤฤฑnฤฑ ifade eden Prof. Gรผrsel, “Buna karลฤฑn รถzellikle kรผรงรผk ลirketlerde kayฤฑt dฤฑลฤฑ istihdam artacak. Ancak bรผyรผmede dรผลรผล baลlarsa, istihdam artฤฑลฤฑ da azalฤฑลa dรถnebilir” diyor.
