ABD’de son iki gรผnde yaลanan iki รถnemli geliลme Baลkan Donald Trump’ฤฑn gรถrevinden azledilmesi sรผrecinin baลlatฤฑlmasฤฑ รงaฤrฤฑlarฤฑnฤฑn daha yรผksek sesle dile getirilmesine neden oldu.
รnce Washington Post, Trump’ฤฑn Rusya Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Sergei Lavrov ile yaptฤฑฤฤฑ gรถrรผลmede bir baลka รผlkeden gelen รงok gizli bir istihbaratฤฑ paylaลtฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi.
Trump, bu haberi doฤruladฤฑ ve buna hakkฤฑ olduฤunu sรถyleyerek, bu kararฤฑnฤฑ savundu.
Daha sonra New York Times gazetesi de, Trump’ฤฑn kฤฑsa bir sรผre รถnce gรถrevden aldฤฑฤฤฑ Federal Soruลturma Bรผrosu (FBI) Baลkanฤฑ James Comey’den eski Ulusal Gรผvenlik Danฤฑลmanฤฑ Michael Flynn hakkฤฑnda Rusya ile iliลkilerinden dolayฤฑ aรงฤฑlan soruลturmanฤฑn kapatฤฑlmasฤฑnฤฑ istediฤini รถne sรผrdรผ. Beyaz Saray, bu iddialarฤฑ yalanladฤฑ.
Bu geliลmeler Trump iรงin gรถrevden azil sรผrecinin baลlatฤฑlabileceฤine dair yorumlarฤฑn daha yรผksek sesle yapฤฑlmasฤฑna neden oldu. Bazฤฑ Temsilciler Meclisi รผyeleri, azil sรผrecinin baลlamasฤฑ iรงin baลvuruda bulunabileceklerini aรงฤฑklarken, ilk kez bir Cumhuriyetรงi Kongre รผyesi de bu ihtimali gรผndeme getirdi.
Temsilciler Meclisi’nin Cumhuriyetรงi รyesi Justin Amash, ”New York Times’ฤฑn haberinin doฤru รงฤฑkmasฤฑ halinde Trump’ฤฑn Comey’den soruลturmayฤฑ durdurmasฤฑnฤฑ istemesinin azil sรผrecinin baลlatฤฑlmasฤฑ iรงin yeterli zemini oluลturdu mu” sorusuna “Evet” yanฤฑtฤฑnฤฑ verdi.
ABD’de baลkanlarฤฑn azil sรผreci nasฤฑl iลliyor, karar nasฤฑl alฤฑnฤฑyor?
ABD anayasasฤฑ, Kongre’ye baลkanฤฑn รผรง kategoriden en az birince suรง iลlemesine kanaat getirilmesi halinde gรถrevden alma yetkisi veriyor.
Bu suรงlar ABD’nin dรผลmanฤฑ olan bir รผlkeye yardฤฑm etmek olarak tanฤฑmlanan “ihanet”, siyasi fayda karลฤฑlฤฑฤฤฑnda para ya da hediye kabul etmeyi iรงeren “rรผลvet” ve yasalarda kesin bir tanฤฑma yer verilmeyen “aฤฤฑr ve vahim suรง” iลlemek ya da “baลka kรถtรผ davranฤฑลta” bulunmak olarak sฤฑralanฤฑyor.
ABD anayasa hukuku uzmanlarฤฑ, son kategoriye ne tarz eylemlerin girdiฤinin net olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor. Ancak uzmanlara gรถre, genellikle bu kategorideki eylemlerde, kamuoyunun genelini doฤrudan etkileyen aฤฤฑr bir suรงun iลlenmesi ya da baลkana duyulan gรผvenin ciddi ลekilde kฤฑrฤฑlmasฤฑ kriterleri aranฤฑyor.
Bugรผne kadar, รผรง baลkan hakkฤฑnda Kongre’de gรถrevden azil sรผreci (impeachment) baลlatฤฑldฤฑ. Ancak tarihte bu sรผreรง sonunda Kongre tarafฤฑndan azledilen ve gรถrevden alฤฑnan bir baลkan yok.
Azil sรผreci aslฤฑnda ABD’nin kuruluลu sฤฑrasฤฑnda ฤฐngiltere’den uyarlanan bir sistem. Bu sรผreรง; herhangi bir yargฤฑ sรผrecinde olduฤu gibi yargฤฑlama, hรผkรผm ve cezalandฤฑrma aลamalarฤฑndan oluลuyor.
ABD’de baลkan azil sรผrecinin tรผm aลamalarฤฑ Kongre’de gerรงekleลiyor.
รnce Temsilciler Meclisi, sonra Senato
Sรผrecin baลlatฤฑlmasฤฑ iรงin ABD Kongresi’nin iki kanadฤฑndan biri olan Temsilciler Meclisi’nde herhangi bir รผye baลkan hakkฤฑnda azil sรผreci baลlatmak iรงin giriลimde bulunabiliyor.
Bu baลvuru daha sonra Temsilciler Meclisi Adalet Komitesi’nin รถnรผne gidiyor. Burada azil sรผrecinin devam edip etmeyeceฤi kararฤฑ oy รงokluฤuyla alฤฑnฤฑyor.
Bugรผne kadar birรงok baลkan hakkฤฑnda bireysel olarak azil sรผreci baลlatma baลvurusu yapฤฑldฤฑ. Ancak bu baลvurular genellikle Adalet Komitesi’nde reddedildi ve sรผreรง de noktalandฤฑ.
Adalet Komitesi’nin onay vermesi halinde bir de Temsilciler Meclisi’nde oylama yapฤฑlฤฑyor.
Salt รงoฤunluฤun kabul etmesi durumunda da azil sรผreci Senato’da devam ediyor.
Burada ise davaya benzer bir sรผreรง iลletiliyor.
Baลkanฤฑn azledilme talebine iliลkin kanฤฑtlar ortaya konuyor, tanฤฑklar dinleniyor. Baลkan da ayrฤฑca kendi savunmasฤฑnฤฑ yapฤฑyor.
Senatรถrler de jรผri gรถrevi รผstlenerek, nihai kararฤฑ veriyor. Bir baลkanฤฑn azledilmesi iรงin Senato’da รผรงte iki รงoฤunluk gerekiyor.
รรง baลkan iรงin azil sรผreci baลlatฤฑldฤฑ
Bugรผne kadar รผรง baลkan hakkฤฑnda son kategori kapsamฤฑnda, yani “aฤฤฑr ve vahim suรงlar” veya “diฤer baลka suรงlar” รงerรงevesinde azil sรผreci baลlatฤฑldฤฑ.
Bu baลkanlardan ilki olan Andrew Johnson hakkฤฑnda 1868 yฤฑlฤฑnda, gรถrevi Kongre tarafฤฑndan รงฤฑkarฤฑlan bir yasayla teminat altฤฑna alฤฑnan dรถnemin Savaล Bakanฤฑ Edwin McMasters Stanton’ฤฑ yasaya aykฤฑrฤฑ bir ลekilde gรถrevden aldฤฑฤฤฑ iรงin azil sรผreci baลlatฤฑldฤฑ. Ancak Johnson, Senato’da รผรงte iki รงoฤunluk saฤlanamayฤฑnca gรถrevinde kaldฤฑ.
Bundan 106 yฤฑl sonra ikinci kez bir baลkan iรงin azil sรผreci baลlatฤฑldฤฑ. Bu kez de 1972’de Cumhuriyetรงi Baลkan Richard Nixon, hakkฤฑnda kendisine yakฤฑn bazฤฑ kiลilerin Watergate iล merkezindeki Demokrat Parti’nin ofisine dinleme cihazฤฑyerleลtirdiฤinin ortaya รงฤฑkmasฤฑyla patlak veren skandalda yargฤฑyฤฑ yanฤฑltmak ve delil karartmakla suรงlandฤฑ.
Ancak sรผreรง tamamlanmadan Nixon gรถrevinden istifa etti. O dรถnemde yaygฤฑn olan kanฤฑ Nixon istifa etmeseydi, zaten azledileceฤi yรถnรผndeydi.
Nixon’dan 27 yฤฑl sonra bu kez Demokrat Baลkan Bill Clinton hakkฤฑnda Beyaz Saray stajeri Monica Lewinsky ile yaลadฤฑฤฤฑ iliลkiyle ilgili yeminli ifadesinde yalan sรถylediฤi iddiasฤฑyla azil sรผreci baลlatฤฑldฤฑ. Clinton, Senato’da yapฤฑlan oylama sonunda beraat ederek, gรถrevinde kaldฤฑ.
Kongre’de รงoฤunluk Cumhuriyetรงilerde
Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetรงiler รงoฤunluฤu elinde tutuyor. Cumhuriyetรงilerin 238 sandalyesine karลฤฑlฤฑk, Demokratlarฤฑn 193 รผyesi var.
100 sandalyeli Senato’da ise Cumhuriyetรงiler 52; Demokratlar ise 46 kiลiyle temsil ediliyor. ฤฐki baฤฤฑmsฤฑz รผye de Demokrat Parti grubuna destek veriyor.
Kongre’nin her iki kanadฤฑnda da Cumhuriyetรงilerin รงoฤunlukta olmasฤฑ Trump’ฤฑn olasฤฑ bir azil sรผrecinde elini gรผรงlendirebilecek bir geliลme olarak gรถsteriliyor.(BBC Tรผrkรงe)
