TรฤฐK, internet sitesinde, Tรผketici Fiyat Endeksi (TรFE) madde sepetinde madde bazฤฑnda fiyat yayฤฑmฤฑ yerine daha detaylฤฑ endeks yayฤฑmฤฑna (COICOP 5) geรงiล hakkฤฑnda duyuru yayฤฑmladฤฑ.
Duyuruda, TรฤฐK’in Resmi ฤฐstatistik Programฤฑ kapsamฤฑnda yayฤฑmlamakta olduฤu tรผm istatistiklerde olduฤu gibi, TรFE’yi de uluslararasฤฑ norm ve standartlar doฤrultusunda, Avrupa ฤฐstatistikleri Uygulama Esaslarฤฑ’nฤฑn bรผtรผnรผnรผ dikkate alarak hesapladฤฑฤฤฑ ve yayฤฑmlandฤฑฤฤฑ belirtildi.
TรFE veri derleme, iลleme ve daฤฤฑtฤฑm sรผreรงlerine iliลkin tรผm detaylarฤฑn, TรฤฐK’in Kalite Gรผvence รerรงevesinde de tanฤฑmlanmฤฑล olan “eriลilebilirlik ve aรงฤฑklฤฑk” ilkeleri kapsamฤฑnda internet sayfasฤฑnda yayฤฑmlandฤฑฤฤฑ ifade edilen duyuruda, “ฤฐstatistik รผretim sรผreci, sรผrekli geliลen ve deฤiลen toplumsal, ekonomik, teknolojik ve dรถnemsel koลullara ve bu doฤrultuda artan ihtiyaรง ve beklentilere dayalฤฑ olarak her geรงen gรผn geliลmekte ve iyileลmektedir.” ifadesi kullanฤฑldฤฑ.
Duyuruda, ulusal istatistik ofislerinin uluslararasฤฑ standartlara uygun รผrettikleri tรผm istatistiklerin gรผnรผn koลularฤฑna, piyasa ve kullanฤฑcฤฑ ihtiyaรงlarฤฑna cevap verebilmesi iรงin bรผtรผn bu geliลmelerin yanฤฑ sฤฑra iyi uygulama รถrneklerini de yakฤฑndan takip ettikleri ve รงalฤฑลmalarฤฑna yansฤฑttฤฑklarฤฑ aktarฤฑlarak, bu doฤrultuda, TรFE kapsamฤฑnda yayฤฑmlanmakta olan bazฤฑ tablolarฤฑn sunum ลekli ve iรงeriฤi konusunda, piyasadaki fiyat hareketlerinin kullanฤฑcฤฑlar tarafฤฑndan daha doฤru okunmasฤฑ ve takip edilmesine imkan verecek bazฤฑ dรผzenlemeler yapฤฑldฤฑฤฤฑ bildirildi.
Aylฤฑk bazda yayฤฑmlanmakta olan ortalama madde fiyatlarฤฑna iliลkin tablonun da, kamuoyunda yanlฤฑล anlama ve yanฤฑltฤฑcฤฑ deฤerlendirmelere sebebiyet verdiฤi iรงin, Mayฤฑs 2022 TรFE sonuรงlarฤฑnฤฑn yayฤฑmlandฤฑฤฤฑ tarihten itibaren gรผncellenmemesine karar verildiฤi belirtilen duyuruda, ลunlarฤฑ kaydedildi:
“Bunun yerine Harcama Gruplarฤฑna Gรถre Endeks Sonuรงlarฤฑ tablosunun kapsamฤฑ geniลletilerek, Amaca Gรถre Bireysel Tรผketim Sฤฑnฤฑflamasฤฑ-COICOP 4’lรผ dรผzey yerine, daha ayrฤฑntฤฑlฤฑ endeks deฤiลimlerini iรงeren ve COICOP 5’i dรผzeye denk gelen 144 temel baลlฤฑk iรงin endeks sonuรงlarฤฑnฤฑn yayฤฑmlanmasฤฑna baลlanmฤฑลtฤฑr. 2022 yฤฑlฤฑ itibarฤฑyla TรFE kapsamฤฑnda 409 madde, 904 madde รงeลidi iรงin her ay yaklaลฤฑk 560 bin 392 fiyat derlenmektedir. Fiyat derleme iลleminin “madde รงeลidi” dรผzeyinde yapฤฑlฤฑp, dรผnya genelinde ortalama fiyatlarฤฑn tamamฤฑnฤฑ yayฤฑmlayan neredeyse hiรงbir รผlke bulunmamasฤฑna raฤmen, รผlkemizde “madde” dรผzeyinde yayฤฑmlanฤฑyor olmasฤฑ, sรถz konusu tablonun kamuoyunda yanlฤฑล deฤerlendiriliyor olmasฤฑnฤฑn temel sebebidir. Netice olarak benzinli araรง fiyatฤฑ olarak kamuoyuna sunulan madde fiyatฤฑ, takip edilen tรผm benzinli araรงlarฤฑn ortalama fiyatฤฑnฤฑ yansฤฑtmaktaydฤฑ. Bu durum homojen olmayan tรผm maddeler iรงin geรงerlidir. Bu minvalde verilebilecek bir diฤer รถrnek ise taze sebze ve meyve fiyatlarฤฑdฤฑr. Mevsimsel geรงiลlerde fiyat hareketliliฤi yรผksek olan รผrรผnlerden, taze meyve ve sebze fiyatlarฤฑ haftada bir kez olmak รผzere ayda dรถrt kez derlenmektedir. Sรถz konusu madde fiyatlarฤฑ tablosunda Kurumumuz tarafฤฑndan dรถrt kez (her hafta) derlenmiล olan taze sebze ve meyve fiyatฤฑnฤฑn ortalamasฤฑ hesaplanarak yayฤฑmlanmaktaydฤฑ. Ancak, kamuoyunun son haftadaki (en gรผncel) fiyatlara odaklanmasฤฑ nedeniyle, Kurumumuz tarafฤฑndan aรงฤฑklanan dรถrt haftanฤฑn ortalamasฤฑna dayalฤฑ taze sebze ve meyve fiyatlarฤฑ da diฤer รผrรผnler gibi sฤฑklฤฑkla tartฤฑลma konusu olmaktaydฤฑ. Taze sebze ve meyvede genel olarak sezon giriลi olan aylarda, dรถrt hafta ortalamasฤฑ, son hafta fiyatฤฑndan yรผksek olabilirken, sezon sonunda ise son hafta fiyatlarฤฑna kฤฑyasla daha yรผksek ortalama fiyatlar oluลabilmekteydi. Kamuoyunda ise madde bazฤฑnda son hafta fiyatlarฤฑndan daha yรผksek ortalama fiyat aรงฤฑklandฤฑฤฤฑnda herhangi bir eleลtiri gelmezken, tam tersi durumlarda Kurumumuz haksฤฑz eleลtirilere maruz bฤฑrakฤฑlmaktaydฤฑ.”
รlkelerin fiyat yayฤฑmlama durumlarฤฑ
Duyuruda, gerek รผrรผnlerin homojen olmayan yapฤฑlarฤฑ, gerekse aylฤฑk ortalama fiyatlarฤฑn haber bรผlteni yayฤฑmlandฤฑฤฤฑ gรผndeki piyasa fiyatlarฤฑndan farklฤฑ olabilmesi gibi nedenlerden รถtรผrรผ, dรผnya genelindeki ulusal istatistik ofislerinin bรผyรผk รงoฤunluฤunun madde dรผzeyinde fiyat yayฤฑmlamadฤฑฤฤฑ aktarฤฑlarak, bu kapsamda Avrupa Birliฤi’ne (AB) รผye ve aday รผlkeler, EFTA รผlkeleri, ABD ve Kanada’nฤฑn da yer aldฤฑฤฤฑ 33 ulusal istatistik ofisinin internet sitelerinin de incelendiฤinde, madde dรผzeyinde tรผm fiyatlarฤฑ yayฤฑmlayan herhangi bir รผlke bulunmadฤฑฤฤฑnฤฑn gรถrรผldรผฤรผ kaydedildi.
Bu kapsamda, ilgili รผlkelerden 17’sinin hiรงbir ลekilde fiyat bilgisi paylaลmadฤฑฤฤฑ, 9’unun seรงilmiล maddelerin aylฤฑk ortalama fiyatlarฤฑnฤฑ, 4’รผnรผn seรงilmiล maddelerin yฤฑllฤฑk ortalama fiyatlarฤฑnฤฑ, 3’รผnรผn ise sadece aylฤฑk enerji fiyatlarฤฑnฤฑ yayฤฑmladฤฑฤฤฑnฤฑn tespit edildiฤi vurgulanan duyuruda, ลu bilgiler verildi:
“ฤฐlgili รผlkelerin aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ endeks dรผzeylerine bakฤฑldฤฑฤฤฑnda COICOP 4. ve 5. dรผzeylerde endeks bilgilerinin paylaลฤฑmฤฑnฤฑn yoฤunlaลtฤฑฤฤฑ gรถrรผlmektedir. TรฤฐK’in 3 Haziran 2022 itibarฤฑyla COICOP 4’lรผ seviyeden, daha detaylฤฑ olan COICOP 5’li dรผzeye geรงmesinin yanฤฑ sฤฑra, seรงilmiล รผrรผnlerin aylฤฑk deฤiลim fiyatlarฤฑnฤฑn da yayฤฑmฤฑna baลlamasฤฑyla birlikte Tรผrkiye’nin bu alanda, AB’ye รผye ve aday รผlkeler, EFTA รผlkeleri, ABD ve Kanada’nฤฑn yer aldฤฑฤฤฑ 33 รผlke iรงinde ลeffaf olan รผlkelerin baลฤฑnda yer aldฤฑฤฤฑ, umumi verilere dayalฤฑ olarak mรผลahade edilmektedir.”
Benzin ve motorin fiyatlarฤฑ hakkฤฑnda kamuoyu bilgilendirmesi
Duyuruda ayrฤฑca, benzin ve motorin fiyatlarฤฑnฤฑn, TรฤฐK bรถlge mรผdรผrlรผkleri tarafฤฑndan aylฤฑk รผrรผn fiyat derleme dรถnemlerinde, akaryakฤฑt satฤฑล noktalarฤฑndan derlendiฤi ifade edilerek, ilgili รผrรผnlere tรผketim miktarlarฤฑ ise Enerji Piyasasฤฑ Dรผzenleme Kurumundan (EPDK) alฤฑnan gรผnlรผk pompa satฤฑล miktarlarฤฑna ait idari kayฤฑtlardan temin edildiฤi bildirildi.
รzellikle benzin ve motorin fiyatlarฤฑndaki gรผnlรผk fiyat dalgalanmalarฤฑndan รถtรผrรผ, bu รผrรผnlere yรถnelik gรผnlรผk talepler de genel itibarฤฑyla zamlฤฑ fiyatlar yansฤฑmadan รถnce ciddi oranda artฤฑล gรถsterdiฤine iลaret edilen duyuruda, ลu deฤerlendirmelere yer verildi:
“Kurumumuz tarafฤฑndan ilgili รผrรผnlere ait aylฤฑk ortalama satฤฑล fiyatฤฑ, gรผnlรผk fiyatlarla gรผnlรผk tรผketim miktarlarฤฑnฤฑn aฤฤฑrlฤฑklandฤฑrฤฑlmasฤฑ yรถntemi ile hesaplanmaktadฤฑr. Uluslararasฤฑ uygulamalar da fiyat deฤiลikliฤi hesaplamalarฤฑnฤฑn olabildiฤince tรผketim miktarฤฑ ile aฤฤฑrlฤฑklandฤฑrฤฑlmฤฑล fiyatlar รผzerinden yapฤฑlmasฤฑnฤฑ รถnermektedir. Bazฤฑ basฤฑn yayฤฑn organlarฤฑnda yer alan ve reel iktisadi talebin gรถz ardฤฑ edilerek, sadece ‘gรผnlรผk ortalama fiyatlar’ รผzerinden basit ortalama alma yรถntemiyle elde edilen yรผzeysel fiyatlarla Kurumumuz tarafฤฑndan ilgili รผrรผnlere yรถnelik gรผnlรผk tรผketim miktarฤฑnฤฑn da hesaplara dahil edilerek elde edilen “aฤฤฑrlฤฑklandฤฑrฤฑlmฤฑล ortalama fiyatlarฤฑn” farklฤฑlฤฑk gรถstermesi, kullanฤฑlan metodolojilerin farklฤฑlฤฑฤฤฑndan kaynaklanmaktadฤฑr. Homojen รผrรผn gruplarฤฑnda dahi farklฤฑ yรถntemler kullanฤฑlarak aynฤฑ madde fiyatฤฑ sonuรงlarฤฑna ulaลฤฑlmaya รงalฤฑลฤฑlmasฤฑ neticesinde ortaya รงฤฑkan tartฤฑลmalar, TรฤฐK’in AB’ye รผye ve aday รผlkeler, EFTA รผlkeleri, ABD ve Kanada’da olduฤu gibi seรงilmiล homojen maddeler haricinde kalan รผrรผnlerin fiyatlarฤฑnฤฑn yayฤฑmlanmamasฤฑ kararฤฑnฤฑn ne denli isabetli bir karar olduฤunun รถnemli bir gรถstergesidir.”
