AB, รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑ uzun sรผredir yรผrรผttรผฤรผ ve Rusya‘nฤฑn Ukrayna’ya saldฤฑrmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan รผzerinde deฤiลiklikler yaparak tamamladฤฑฤฤฑ Stratejik Pusula metnini 21 Mart’ta onayladฤฑ ve kamuoyuna ilan etti.
BBC Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre Avrupa’nฤฑn gรผvenliฤi iรงin AB’nin kendi kaynaklarฤฑyla atฤฑlacak adฤฑmlarฤฑ ve deฤiลen gรผvenlik vizyonunu somutlayan belge รถzellikle Ukrayna Savaลฤฑ’na atฤฑfta bulunarak, AB รผlkelerinin baลta NATO ortaklarฤฑyla beraber Avrupa’da barฤฑลฤฑn tesisi iรงin gรถrรผlmemiล bir รงaba iรงinde olduฤunu vurguladฤฑ.
AB, Stratejik Pusula sayesinde รผye รผlkelerin karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑฤฤฑ tehditler ve sฤฑnamalarฤฑ birlikte deฤerlendirme, gรผvenlik ve savunma alanฤฑnda daha da uyumlu hareket etme, birliฤin ve AB vatandaลlarฤฑnฤฑn gรผvenliฤi aรงฤฑsฤฑndan yeni yollar ve yรถntemleri belirleme ve bu alanlarda ilerleme iรงin aรงฤฑk hedefleri tespit etme amaรงlarฤฑna ulaลmayฤฑ hedefliyor.
Bu amaรงlara ulaลmak iรงin de “eylem, gรผvenlik, yatฤฑrฤฑm ve ortaklar” baลlฤฑฤฤฑyla dรถrt kฤฑsฤฑmdan oluลan bir politika uygulayacaฤฤฑnฤฑ kayda geรงiren AB, รถzellikle kฤฑsa vadede 5 bin kiลilik AB Acil Mรผdahale Kapasitesi geliลtirmeyi ve Ortak Gรผvenlik ve Savunma Politikasฤฑ kapsamฤฑndaki misyonlarฤฑnฤฑ etkinleลtirmeyi iรงeren somut adฤฑmlarฤฑ da atacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor.ย
Tรผrkiye’yi ilgilendiren kฤฑsฤฑm “ortaklar” baลlฤฑฤฤฑnda. Metinde AB’ye aday รผlke olarak bahsedilmeyen Tรผrkiye, sadece ortaklar kฤฑsmฤฑnda yer alฤฑyor.
“Ortak tehditler ve sฤฑnamalara karลฤฑ ortaklarฤฑmฤฑzla iลbirliฤimizi gรผรงlendirmeliyiz” vurgusunun yapฤฑldฤฑฤฤฑ metnin giriล bรถlรผmรผnde “ABD, Norveรง, Kanada, Birleลik Krallฤฑk ve Japonya gibi aynฤฑ deฤerlerin ve รงฤฑkarlarฤฑn paylaลฤฑldฤฑฤฤฑ ortaklarla iลbirliฤinin artฤฑrฤฑlmasฤฑ” hedefi kaydediliyor.
Bรถylece Tรผrkiye AB tarafฤฑndan, kendisi gibi NATO รผyesi olup da AB’de yer almayan Avrupalฤฑ รผlkeler Norveรง ve ฤฐngiltere’den dฤฑลlanฤฑp ayrฤฑ bir kategoriye konuyor.
Ankara da bu durum dฤฑลlayฤฑcฤฑ bir tavฤฑr olarak gรถrรผlรผyor.
Doฤu Akdeniz
47 sayfalฤฑk Stratejik Pusula, Tรผrkiye’den iki yerde bahsediyor. ฤฐlki “Stratejik รevremiz” baลlฤฑklฤฑ bรถlรผmรผn Doฤu Akdeniz ile ilgili kฤฑsmฤฑnda. รzellikle 2019 ve 2020 senelerinde Tรผrkiye ile Yunanistan ve Kฤฑbrฤฑs Cumhuriyeti arasฤฑnda Doฤu Akdeniz’de yaลanan deniz yetkilendirme alanlarฤฑna iliลkin gerilimin olduฤu gibi kaldฤฑฤฤฑnฤฑ, bunun da AB รผye รผlkelerin egemenlik haklarฤฑna dรถnรผk provokatif ve tek taraflฤฑ eylemlerden kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Stratejik Pusula, Tรผrkiye’yi dรผzensiz gรถรงรผ bir araรง olarak kullanmakla da suรงluyor.
Metinde, “ฤฐyi komลuluk ilkesi doฤrultusunda istikrarlฤฑ ve gรผvenli bir ortamฤฑn yanฤฑ sฤฑra iลbirliฤine ve karลฤฑlฤฑklฤฑ yarara dayalฤฑ bir iliลkinin saฤlanmasฤฑ hem AB’nin hem de Tรผrkiye’nin รงฤฑkarฤฑnadฤฑr” ifadeleri yer alฤฑyor.
Tรผrkiye’nin Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamasฤฑ aracฤฑlฤฑฤฤฑyla gรถsterdiฤi tepkinin ana kaynaฤฤฑ da bu ifadeler. Bakanlฤฑk’tan yapฤฑlan yazฤฑlฤฑ aรงฤฑklamada, metnin Doฤu Akdeniz bรถlรผmรผnรผn Yunanistan ve Kฤฑbrฤฑs tarafฤฑndan AB’ye dikte ettirildiฤi gรถrรผลรผ belirtilirken, pusulanฤฑn bu haliyle “uluslararasฤฑ hukuka, teamรผle ve hatta AB’nin kendi mรผktesebatฤฑna aykฤฑrฤฑ ve gerรงeklikten kopuk olduฤu” kaydedildi.ย
Ankara: AB รงรถzรผmlerin deฤil sorunlarฤฑn parรงasฤฑ olacak
Aรงฤฑklamada, “Bu anlayฤฑลla doฤru yรถnรผ gรถstermekten ลaลarak ‘pusula’ olmaktan รงฤฑkan belgeyi ‘stratejik’ olarak gรถrebilmek de gรผรงtรผr. Bu belgenin AB’yi Doฤu Akdeniz’de, รงรถzรผmlerin deฤil, sorunlarฤฑn parรงasฤฑ yapacaฤฤฑ ve doฤru stratejilere taลฤฑmayacaฤฤฑ aลikardฤฑr” deฤerlendirmesi de yapฤฑldฤฑ.
Ankara bu paragrafฤฑn tamamen Yunanistan ve Kฤฑbrฤฑs Cumhuriyeti tarafฤฑndan metne konduฤunu dรผลรผnรผyor, Brรผksel’in bunu engellemeden metne yansฤฑtmasฤฑnฤฑ stratejik deฤil politik bir yansฤฑma olarak gรถrรผyor ve AB’yi dar bakฤฑลฤฑna sahip olmakla suรงluyor.
AB’nin Yunanistan’ฤฑn AB metinlerine de giren mรผltecileri geri itme eylemlerini gรถz ardฤฑ ederek Tรผrkiye’yi dรผzensiz gรถรงmenleri kullandฤฑฤฤฑnฤฑ iddia etmesi de Ankara’nฤฑn tepki gรถsterdiฤi ifadeler arasฤฑnda.
ฤฐkinci referans: Ortaklarla iliลki
Tรผrkiye’nin metinde ikinci kez kullanฤฑldฤฑฤฤฑ bรถlรผm, ortaklarla kurulacak iลbirliฤi bรถlรผmรผnde. Metinde ลu ifadelere yer veriliyor:
“CSDP (Ortak Gรผvenlik ve Savunma Politikasฤฑ) misyon ve operasyonlarฤฑna katkฤฑda bulunan Tรผrkiye ile ortak รงฤฑkar alanlarฤฑnda iลbirliฤi yapmaya devam edeceฤiz. Karลฤฑlฤฑklฤฑ yarar saฤlayan bir ortaklฤฑk geliลtirmeye baฤlฤฑyฤฑz ancak bu, Tรผrkiye’nin 25 Mart 2021 tarihli AB Konseyi aรงฤฑklamasฤฑna uygun olarak, iลbirliฤi yolunda ilerlemek, sรผrekli gerilimi azaltmak ve AB endiลelerini ele almak iรงin Tรผrkiye’nin vereceฤi eลit taahhรผdรผ gerektiriyor.”
AB’nin dile getirdiฤi Mart 2021 tarihli AB toplantฤฑsฤฑ deklarasyonu, genel olarak Tรผrkiye ile AB arasฤฑnda yaลanan Doฤu Akdeniz bunalฤฑmฤฑnฤฑn konunu muhataplarฤฑnca diyalog yoluyla ele alฤฑnmasฤฑnฤฑ iรงeriyor ve gerilimin tekrar etmemesi koลuluna baฤlฤฑ olarak Tรผrkiye ile belirlenen pozitif gรผndemin yaลama geรงirilebileceฤi mesajฤฑnฤฑ veriyor.
Stratejik amaรงlar iรงin geliลtirilen bu metne Yunanistan ve Kฤฑbrฤฑs’ฤฑn mevcut konjonktรผrde Tรผrkiye ile yaลadฤฑklarฤฑ sorunu tek taraflฤฑ bir dille aktarฤฑlmasฤฑ da Ankara’nฤฑn tepki gรถsterdiฤi unsurlar arasฤฑnda.
NATO ortaklฤฑฤฤฑ vurgulanmadฤฑ
Ankara’nฤฑn tepki gรถsterdiฤi bir baลka unsur ise Tรผrkiye’ye ve temsil ettiฤi bรถlgesel ve kurumsal kimliฤe yeterince vurgu yapฤฑlmamasฤฑ. Bu durum Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ tarafฤฑndan yapฤฑlan aรงฤฑklamaya, “Son gรผnlerde yaลanan geliลmeler gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda, belgenin gerรงekleri ve doฤrularฤฑ bu ลekilde ฤฑskalamฤฑล olmasฤฑ ve tam รผyelik adayฤฑ olan bir NATO mรผttefikini bu denli sฤฑฤ bir bakฤฑลla ele almasฤฑ AB iรงin bir vizyonsuzluk ve talihsizliktir” ifadeleriyle yansฤฑdฤฑ.
Son gรผnlerde yaลanan geliลmelerden Ukrayna’da Rusya’nฤฑn iลgaliyle baลlayan savaลฤฑ kasteden Ankara, AB Stratejik Pusulasฤฑ’nฤฑn bu durumu dikkati alarak yazmasฤฑ beklentisindeydi.
Metnin yazฤฑlฤฑm sรผrecinde ve รถzellikle Ukrayna krizinin patlamasฤฑndan sonra AB ile temaslarฤฑnฤฑ artฤฑran Tรผrkiye’nin, Stratejik Pusula’da kullanฤฑlacak ifadelerin daha yapฤฑcฤฑ olmasฤฑ ve gรผnlรผk siyasi gerilimi yansฤฑtmama beklentisini dile getirdiฤi kaydediliyor.
NATO’ya alternatif deฤil, tamamlayฤฑcฤฑ
AB’nin tรผm bu รงabalarฤฑna karลฤฑn kendi gรผvenliฤini NATO’suz karลฤฑlayamayacaฤฤฑnฤฑn metinde yer almasฤฑ ve AB’nin gรผvenlik aรงฤฑsฤฑndan yaptฤฑklarฤฑnฤฑn NATO’ya alternatif deฤil tamamlayฤฑcฤฑ olduฤu ifadesine yer verilmesine dikkat รงekiliyor.
ฤฐsveรง, Finlandiya ve Avusturya gibi รผyeleri dฤฑลฤฑnda hemen hepsi NATO รผyesi olan AB รผlkeleri, NATO-AB iลbirliฤinin daha da geliลtirilmesini ve ittifakฤฑn askeri kapasitesinden yararlanmak istiyor.
Ancak bunun tam ve etkin uygulanmasฤฑ iรงin baลta Tรผrkiye olmak รผzere AB รผyesi olmayan mรผttefiklerle daha kapsamlฤฑ bir ortaklฤฑk kurmak durumundalar.
Kฤฑbrฤฑs Sorunu’nun รงรถzรผlememiล olmasฤฑ, Ege’de Tรผrk-Yunan anlaลmazlฤฑฤฤฑnฤฑn sรผrรผyor olmasฤฑ, AB-NATO iลbirliฤinin istenilen ลekilde geliลmesine engel olmaya devam ediyor.
