Ekonomist Mahfi Eฤilmez’in 2019’da daha da aฤฤฑrlaลacak kรผresel borรงlanma ortamฤฑnda Tรผrkiye’nin durumunu analiz ettiฤiฤi yazฤฑsฤฑ BBC’de yayฤฑmlandฤฑ. ฤฐลte Eฤilmez’in o yazฤฑsฤฑ:
Uzunca bir sรผredir Tรผrkiye’nin de aralarฤฑnda bulunduฤu beล รผlkeye (Brezilya, Endonezya, Hindistan, Gรผney Afrika ve Tรผrkiye) kฤฑrฤฑlgan beลli adฤฑ veriliyor. Zaman iรงinde bu grupta bazฤฑ deฤiลiklik รถnerileri yapฤฑlmฤฑล olsa da genel kabul bu beล รผlkenin bir arada deฤerlendirilmesi yรถnรผnde olmaya devam ediyor.
Bu beล รผlkenin bรถyle bir grup iรงinde toplanmasฤฑnฤฑn ortak nedenleri arasฤฑnda yรผksek enflasyon, zayฤฑf bรผyรผme, yรผksek dฤฑล aรงฤฑk ve sฤฑcak paraya olan yรผksek baฤฤฑmlฤฑlฤฑk geliyor.
Bu sayฤฑlan nedenler bu รผlkelerin ABD Merkez Bankasฤฑ Fed politikalarฤฑndan en fazla etkilenen รผlkeler olmasฤฑna yol aรงฤฑyor.
Bu beล รผlkenin para birimlerinin Dolar karลฤฑsฤฑndaki son durumu, geรงen yฤฑl sonuna gรถre karลฤฑlaลtฤฑklarฤฑ deฤer kayฤฑplarฤฑ, gรผncel enflasyon oranlarฤฑ ve Merkez Bankasฤฑ faizleri aลaฤฤฑdaki tabloda karลฤฑlaลtฤฑrmalฤฑ olarak yer alฤฑyor.
Geรงen yฤฑl sonuna gรถre paralarฤฑn Dolar’a gรถre deฤer kaybฤฑna bakacak olursak Tรผrkiye hariรง deฤer kaybฤฑ ortalamasฤฑ yรผzde 11,6 olarak รงฤฑkฤฑyor.
Buna karลฤฑlฤฑk Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑn deฤer kaybฤฑ yรผzde 41,6. Tรผrk Lirasฤฑ diฤerlerinin para birimine gรถre yaklaลฤฑk 4 kat fazla deฤer kaybetmiล.
Bu รผlkelerin enflasyon oranlarฤฑnฤฑn Tรผrkiye hariรง ortalamasฤฑ yรผzde 3,98. Tรผrkiye’deki enflasyon oranฤฑ ise yรผzde 25,24.
Merkez Bankasฤฑ faiz oranlarฤฑna bakarsak benzer bir fark gรถrรผyoruz. Tรผrkiye Merkez Bankasฤฑ bu รผlkelerin merkez bankalarฤฑnฤฑn neredeyse 4 katฤฑ yรผksek faizle bankalarฤฑ fonluyor.
Tablo, bize bu 5 ekonomi arasฤฑnda en kฤฑrฤฑlgan ekonominin Tรผrkiye olduฤunu gรถsteriyor.
Reel ekonominin gรถrรผnรผmรผ
Reel ekonominin gรถrรผnรผmรผ iรงin bรผyรผme, iลsizlik oranฤฑ, bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ ve cari aรงฤฑk verilerini karลฤฑlaลtฤฑrmalฤฑ olarak aลaฤฤฑdaki tabloda ele alฤฑyoruz.
Tabloya gรถre Tรผrkiye, gruptaki ekonomiler karลฤฑsฤฑnda cari dengede zayฤฑf, bรผtรงe dengesinde gรผรงlรผ, bรผyรผmede iyi konumda bulunuyor.
ฤฐลsizlikte ise Gรผney Afrika’nฤฑn ortalamayฤฑ ciddi biรงimde bozmasฤฑyla Tรผrkiye ortalamanฤฑn altฤฑnda kalmฤฑล gรถrรผnรผyor.
Tablo bize, reel ekonomi aรงฤฑsฤฑndan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, bu grubun en kฤฑrฤฑlgan ekonomisinin Tรผrkiye olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, buna karลฤฑlฤฑk cari aรงฤฑk oranฤฑ aรงฤฑsฤฑndan dฤฑล finansmana en baฤฤฑmlฤฑ olanฤฑn Tรผrkiye ekonomisi olduฤunu gรถsteriyor.
Bu tabloda dikkat edilmesi gereken bazฤฑ noktalar var.
Bรผyรผme verileri elde mevcut sonuรงlara gรถre yฤฑllฤฑklandฤฑrฤฑlmฤฑล durumu gรถsteriyor. 2018 verileri tam olarak aรงฤฑklandฤฑฤฤฑnda Tรผrkiye’nin mevcut yรผzde 5,20’lik yฤฑllฤฑk oranฤฑn oldukรงa altฤฑnda kalmasฤฑ olasฤฑlฤฑฤฤฑ var.
Cari denge ise biraz daha dรผลerek muhtemelen yรผzde 5 dolayฤฑnda bir orana gerileyecek. Bรผtรงe dengesinde yรผzde 2 dolayฤฑnda bir aรงฤฑkla ve iลsizlikte de yรผzde 12 veya biraz รผstรผnde bir oranla yฤฑlฤฑn sonuรงlanmasฤฑ mรผmkรผn.
2019 yฤฑlฤฑndaki tehlike
2019 yฤฑlฤฑnda kรผresel likiditede daralma olacak. Gerรงi Fed’in faiz artฤฑrฤฑmฤฑ konusunda eski kararlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn pek kalmadฤฑฤฤฑ gรถrรผลรผ yaygฤฑnlaลmaya baลlamฤฑล olsa da parasal sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmayฤฑ durduracaฤฤฑna ya da erteleyeceฤine iliลkin bir belirti henรผz yok.
Bu durumda Fed, planlandฤฑฤฤฑ gibi devam ederse 2019 yฤฑlฤฑnda piyasalardan 600 milyar dolar daha รงekecek ve sterilize edecek.
Eฤer gidiลat deฤiลmezse Avrupa Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn da bu yฤฑlฤฑn son รงeyreฤinde azaltarak durdurmaya yรถneldiฤi parasal geniลlemeyi 2019 yฤฑlฤฑnda durduracaฤฤฑ ve Fed gibi sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmaya baลlayacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
ฤฐngiltere Merkez Bankasฤฑ henรผz Brexit meselesi tam olarak bir รงรถzรผme kavuลmadan bir adฤฑm atmaya taraftar gรถrรผnmรผyor.
Japonya Merkez Bankasฤฑ ise henรผz parasal geniลlemeyi durdurmaktan oldukรงa uzak bir konumda bulunuyor.
2019 yฤฑlฤฑnda Fed’in parasal sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmaya, miktarฤฑ 600 milyar dolara รงฤฑkararak, devam etmesi ve ona bir sรผre sonra Avrupa Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn eลlik edecek olmasฤฑ baลta kฤฑrฤฑlgan beลli olmak รผzere dฤฑล kaynak ihtiyacฤฑ olan ekonomiler iรงin oldukรงa sorunlu bir yฤฑlฤฑn habercisi olacak gibi duruyor.
Buradaki en ciddi sorun daralan kรผresel likiditeye ulaลmak iรงin bu ekonomilerin birbiriyle rekabet iรงine girmesinin faizleri yukarฤฑya รงekecek olmasฤฑ.
