Tรผrkiye, havasฤฑ ve geniล topraklarฤฑ sayesinde er ya da geรง yenilenebilir bir enerji merkezi olmaya hazฤฑr gรถrรผnรผyor. Bu potansiyelini paraya รงevirmek sรถz konusu olduฤunda Avrupaโya yakฤฑnlฤฑฤฤฑ Tรผrkiye’nin stratejik avantajฤฑ olacak.
Hรผkรผmet son aylarda รงatฤฑlara kurulan gรผneล enerjisi panellerini artฤฑrmaya odaklanmฤฑล durumda. Bugรผne kadar bรผyรผk รถlรงรผde hidroelektrik enerji ile jeotermal enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑna odaklanฤฑlmฤฑลtฤฑ.
DW’ye bilgi veren bir Avrupa Birliฤi (AB) yetkilisi, “Tรผrkiye 2020’de yenilenebilir enerji รผretim kapasitesini yรผzde 44’e รงฤฑkararak etkileyici bir artฤฑล kaydetti. Elektrik รผretiminin yรผzde 20’sini saฤlayan hidroelektrik yenilenebilir kaynaklarda baลฤฑ รงekiyor” diye konuลtu.
Ancak รผlkede artan enerji ihtiyacฤฑ, en azฤฑndan kฤฑsa vadede Tรผrkiye’nin enerji ihraรง etmesinin รถnรผnde engel teลkil ediyor. Tรผrkiye bu konuda AB’deki yeลil enerji pazarฤฑ ile Gรผneydoฤu Avrupa’daki, รถzellikle de Balkanlar’daki enerji piyasalarฤฑnฤฑ hedefliyor.
Tรผrkiye’nin รถnรผndeki engeller
Hidroelektrik bรผyรผk bir nimet olsa da, soruna da dรถnรผลebilir. Tรผrkiye ve komลularฤฑ son yฤฑllarda kuraklฤฑkla karลฤฑ karลฤฑya.
Baฤฤฑmsฤฑz Kimya ve Enerji Piyasasฤฑ ฤฐstihbaratฤฑ (ICIS) isimli kuruluลta gรถrevli gazeteci Aura Sabadus yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, “Kuraklฤฑk Tรผrkiye’yi ciddi ลekilde etkiledi, bu nedenle [elektik รผretiminde] doฤal gazฤฑn kullanฤฑmฤฑ arttฤฑ. Doฤalgaz tรผketimi 2020’de 48 milyon metrekรผpken, 2021’de 60 milyon metrekรผpe yรผkseldi” diye konuลtu.
Uzmanlara gรถre รผlkenin yenilenebilir enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ artฤฑrmasฤฑ iรงin ek baz yรผk santral kapasitesine ihtiyacฤฑ var. Aksi halde elektrik ลebekelerinde sorunlar yaลanabilir. Hรผkรผmet doฤalgazla รงalฤฑลan yeni elektik santralleri ile nรผkleer enerjiye yatฤฑrฤฑm yapฤฑlsa da, sorunlar devam ediyor.
Atlantic Coucil’den kฤฑdemli araลtฤฑrmacฤฑ Charles Ellinas, “Akkuyu Nรผkleer Gรผรง Santrali devreye girene kadar elektrik piyasasฤฑnฤฑn nasฤฑl dรผzeleceฤi belli deฤil. Mevcut jeopolitik durum ฤฑลฤฑฤฤฑnda gecikmeler olabilir” deฤerlendirmesinde bulundu.
Tรผrkiye Rus ลirket tarafฤฑndan inลa edilen nรผkleer santralin 2023’te devreye girmesini hedefliyor.
Avrupa Birliฤi, doฤal gaz ihtiyacฤฑnฤฑ mรผmkรผn olduฤu kadar Rusya dฤฑลฤฑndaki seรงeneklerden saฤlamayฤฑ amaรงladฤฑฤฤฑ iรงin fiyatlarฤฑn yรผksek dรผzeydeki seyri devam edecek.
Tรผrkiye geรงen yฤฑl Rusya ile doฤal gaz alฤฑm sรถzleลmelerini yenilemiลti. Fiyatlar Hollanda’daki TTF doฤal gaz endeksine gรถre belirlenmiลti. AB’deki fiyatlarฤฑn arttฤฑฤฤฑna ve Rus gazฤฑnฤฑn daha da pahalanacaฤฤฑna iลaret eden enerji uzmanฤฑ Ellinas, “Ekonomi bรถylesine zor bir durumdayken, enerji ithalatฤฑnฤฑn maliyeti Tรผrkiye’nin finansal istikrarฤฑna zarar veriyor” diye konuลtu.
Tรผrkiye 2021’de ekonomide yรผzde 11 oranฤฑnda bรผyรผme kaydetse de, ekonomistler รผlke iรงin รงalkantฤฑlฤฑ bir yฤฑl bekliyor. Tรผrk Lirasฤฑ deฤer kaybediyor, enflasyon sรผrekli yรผkseliyor ve Ukrayna savaลฤฑ turizm gelirlerini etkiliyor.
ฤฐลbirliฤi รงabalarฤฑ
Tรผrkiye hali hazฤฑrda Rusya ile Ukrayna arasฤฑnda arabuluculuk rolรผnรผ รผstlenmiล durumda. Dรผnya genelindeki finansal ve jeopolitik vaziyet Tรผrkiye’nin Mฤฑsฤฑr, ฤฐsrail, Birleลik Arap Emirlikleri ve Yunanistan ile yakฤฑnlaลmasฤฑnฤฑ saฤladฤฑ.
“ลimdiye kadar Tรผrkiye’nin iลbirliฤi yerine รงatฤฑลma yoluyla enerji elde etmeye รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ gรถrรผldรผ” diyen Ellinas, ancak Tรผrkiye Cumhurbaลkanฤฑ ile Yunanistan Baลbakanฤฑ arasฤฑndaki son gรถrรผลmenin umut verici bir geliลme olduฤunu kaydetti, “Sonuรงta iki รผlke de ekonomilerini dรผzeltmek zorunda” dedi.
Elektrik hatlarฤฑnda yaลanan sorunlar iki taraf arasฤฑndaki diyaloฤu daha da artฤฑrabileceฤi dรผลรผnรผlรผyor.
Diฤer fฤฑrsatlar
Tรผrkiye ile AB arasฤฑndaki elektrik ticareti bugรผne kadar minimum dรผzeyde kaldฤฑ. 2015’te Tรผrkiye’nin AB’ye ihraรง ettiฤi elektrik miktarฤฑ 500-600 megawatt dรผzeyinde gerรงekleลti.
Eser รzdil’in aktardฤฑฤฤฑna gรถre, Tรผrk ลirketleri Kosova ve Arnavutluk dahil Balkanlar’da yatฤฑrฤฑmlar yapฤฑyor. Doฤal gaz piyasasฤฑna odaklanmฤฑล durumda, zira Tรผrkiye genellikle bahar ve yaz aylarฤฑnda atฤฑl duruma gelen sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤal gaz depolama tesislerine iลlerlik kazandฤฑrmak istiyor. รzdil’e gรถre Tรผrk ve Balkan ลirketleri ortak elektrik projelerine de soyunabilir.
Hidrojen hedefi
รevre dostu hidrojen AB’nin enerji planlarฤฑnฤฑn รถnemli bir ayaฤฤฑnฤฑ oluลturuyor. ICIS’ten Sabadus’un gรถrรผลรผne gรถre AB รผlkeleri hidrojen talebinin รผรงte birini Birlik dฤฑลฤฑndan saฤlamak zorunda kalacak. Ancak AB’nin bu konudaki stratejisinde Tรผrkiye’den bahsedilmiyor.
Sabadus, “ฤฐki tarafฤฑndan birlikte รงalฤฑลmasฤฑ iรงin รงok iyi bir fฤฑrsat. Hidrojen sektรถrรผnรผn geliลmesi iรงin Tรผrkiye ve Gรผneydoฤu Avrupa รผlkelerinden destek alฤฑnabilir” diye konuลtu.
Tรผrkiye altyapฤฑsฤฑ, Gรผney Gaz Koridoru ve limanlarฤฑ sayesinde stratejik bir avantaja sahip.
2021’de doฤal gaz boru hatlarฤฑndan hidrojen aktarmayฤฑ test etti ve Enerji Bakanlฤฑฤฤฑ ลu anda hidrojen stratejisi รผzerinde รงalฤฑลฤฑyor. Uzmanlar, 2025-2030 yฤฑlฤฑna kadar bu hatlarda yรผzde yรผzde 10 civarฤฑnda hidrojen taลฤฑnmasฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor.
Uygun AB finansmanฤฑ da, Tรผrkiye’nin elektrik ve hidrojen yatฤฑrฤฑmlarฤฑna รถncelik vermesine yardฤฑmcฤฑ olabilir.
Sabadusโun deฤerlendirmesine gรถre bunun iรงin siyasi motivasyon gerekiyor; AB’nin Tรผrkiye’ye zeytin dalฤฑ uzatmasฤฑ ve iki tarafฤฑn da beyaz bir sayfa aรงmasฤฑ gerekiyor. AB ile iliลkilerin gerรงekten yoluna girdiฤini sรถylemeden รถnce, Tรผrkiye ile Bulgaristan ve aynฤฑ zamanda Yunanistan arasฤฑnda arabaฤlantฤฑ anlaลmalarฤฑnฤฑn yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini belirterek, Rusya’nฤฑn hรขlรข Tรผrkiye’nin en bรผyรผk enerji tedarikรงisi olduฤunu hatฤฑrlatฤฑyor.
