Tรผrk Sanayicileri ve ฤฐลadamlarฤฑ Derneฤi (TรSฤฐAD) Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Muharrem Yฤฑlmaz, “Son gรผnlerde sฤฑklฤฑkla duyduฤumuz bir kavram olan ‘paralel devlet’ ibaresini ve etrafฤฑndaki tartฤฑลmalarฤฑ kaygฤฑyla izliyoruz. Paralel yapฤฑlarฤฑn konuลulduฤu, devletin temel kurumlarฤฑnฤฑn sorgulandฤฑฤฤฑ bir duruma dรผลmรผล olmaktan da bรผyรผk bir รผzรผntรผ duyuyoruz, kabullenemiyoruz, benimsemiyoruz” dedi.
Yฤฑlmaz, TรSฤฐAD’ฤฑn demokratikleลme ve hukuk devleti konularฤฑndaki faaliyetleri รงerรงevesinde dรผzenlediฤi “Demokrasinin ฤฐลleyiลi ve Hukuk Devleti” konferansฤฑnda, demokrasi ve hukuk devleti iliลkisinin demokratik standartlarฤฑn en รถnemli belirleyicisi olduฤunu belirtti. Hukuk devletinin kalitesinin, demokrasinin sรผrdรผrรผlebilmesi ve iรงselleลtirilmesi sรผrecinde รถnemli rol oynadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade eden Yฤฑlmaz, son dรถnemlerde baลlattฤฑklarฤฑ programlarla, yaptฤฑklarฤฑ รงalฤฑลmalarla, bu alandaki tartฤฑลmalara yardฤฑmcฤฑ olmaya ve ฤฑลฤฑk tutmaya รงalฤฑลtฤฑklarฤฑnฤฑ kaydetti.
Kasฤฑm ayฤฑ sonunda dรผzenledikleri “Demokrasinin Kurumsallaลmasฤฑ ve Sรผrdรผrรผlebilirliฤi” konferansฤฑnda “demokrasinin kurumsal yapฤฑsฤฑnฤฑn ancak hukuk devleti รผzerine inลa edilebileceฤine” iลaret ettiklerini ve demokrasiye anlamฤฑnฤฑ kazandฤฑran prensibin hukuk devleti olduฤunu vurguladฤฑklarฤฑnฤฑ anฤฑmsatan Yฤฑlmaz, ลunlarฤฑ sรถyledi:
“Hukuk devleti, insan haklarฤฑna dayanan, insan haklarฤฑnฤฑ koruyan, gรผรงlendiren ve en รถnemlisi kendisi de koyduฤu kurallarla baฤlฤฑ olan devlettir. Kendi kuralฤฑna uymayan devlete ise hukuk devleti dememiz mรผmkรผn deฤil, bu yapฤฑya kanun devleti de denemez. Literatรผr bรถyle bir yapฤฑya ancak ‘polis devleti’ tanฤฑmฤฑ yapmaktadฤฑr. Hukuk devletini niteleyen en รถnemli unsur, devletin tรผm iลlem ve eylemlerinin yargฤฑnฤฑn denetimine tabi olmasฤฑdฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla, yargฤฑnฤฑn baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ ve tarafsฤฑzlฤฑฤฤฑ tartฤฑลฤฑlamaz ve vazgeรงilemez ilkeler olarak karลฤฑmฤฑza รงฤฑkmaktadฤฑr. Hukuk devleti, kuvvetler ayrฤฑlฤฑฤฤฑ ilkesinin de yani denge ve kontrol mekanizmasฤฑnฤฑn da zeminini oluลturmaktadฤฑr. Hukuk devleti anlayฤฑลฤฑnda ne yasama ne de yรผrรผtme erki denetimsiz ve sฤฑnฤฑrsฤฑzdฤฑr. Yasama da yรผrรผtme de hukukla baฤlฤฑdฤฑr ve denetime tabidir.”
TรSฤฐAD Baลkanฤฑ Yฤฑlmaz, yargฤฑnฤฑn da รงaฤdaล yargฤฑ etiฤi ilkelerine tabi olmasฤฑ, tarafsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑ asla yitirmemesi ve evrensel hukuk standartlarฤฑna uygun iลlemesi gerektiฤini belirtti. Yฤฑlmaz, “Bu alana ฤฑลฤฑk tutacak ‘Yargฤฑda Etik’ raporumuzu geรงtiฤimiz yฤฑl yayฤฑnlayarak, yargฤฑ mensuplarฤฑ iรงin geรงerli olmasฤฑ gereken etik davranฤฑล kurallarฤฑna ve kurumsal altyapฤฑya iliลkin รถnerilerimizi ayrฤฑntฤฑlฤฑ olarak ilgili tรผm kesimlerle paylaลtฤฑk” dedi.
Kaygฤฑlarฤฑmฤฑz her geรงen gรผn artฤฑyor
TรSฤฐAD Baลkanฤฑ Yฤฑlmaz, anayasal hukuk dรผzeninin hรผkรผm sรผrdรผฤรผ bir รผlkede hukuk devleti nosyonunu tartฤฑลฤฑyor olmanฤฑn veya tanฤฑmlamaya รงalฤฑลmanฤฑn ilginรง algฤฑlanabileceฤini aktararak, “Ancak bir de yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz dรถnemin gerรงekleri var ki bunlara bakฤฑnca hukuk devleti nosyonunun ve kuvvetler ayrฤฑlฤฑฤฤฑ ilkelerinin henรผz arzu ettiฤimiz รถlรงรผde iรงselleลtirildiฤinden emin olamฤฑyoruz ve hatta bu konuda kaygฤฑlarฤฑmฤฑz her geรงen gรผn artฤฑyor” diye konuลtu.
Muharrem Yฤฑlmaz, 1996 yฤฑlฤฑndan beri Dรผnya Bankasฤฑ รถncรผlรผฤรผnde 210 รผlke iรงin gerรงekleลtirilen “Dรผnya ฤฐyi Yรถnetiลim Endeksinin” 6 temel unsuruna deฤinerek, “Hukuk devleti olgusu da bunlardan biri, mesela bir diฤeri ise yolsuzluk ve rรผลvet ile mรผcadeledir. Hesap verebilirlik, siyasi istikrar ve ลiddetsizlik ortamฤฑ, devletin etkililiฤi ve denetim kalitesi de diฤer unsurlardฤฑr. ฤฐyi yรถnetiลimin gerektirdiฤi tรผm boyutlar aslฤฑnda burada sฤฑralanmฤฑล. Dolayฤฑsฤฑyla iลimiz รงok. Bunlarฤฑ tekrar tekrar hatฤฑrlamakta, hatฤฑrlatmakta fayda var” ลeklinde konuลtu.
Bu konular รผzerinde dรผzenli olarak รงalฤฑลmaya devam etmek gerektiฤini, zaten bu konularฤฑn TรSฤฐAD’ฤฑn รงalฤฑลma alanฤฑnฤฑn รงok รถnemli bir kฤฑsmฤฑnฤฑ iลaret ettiฤini belirten Yฤฑlmaz, ลunlarฤฑ kaydetti: “Bugรผn burada, รถzellikle hukuk devleti gรถstergesi รผzerinde durmak istiyoruz. Bรผyรผk bir bรถlรผmรผ demokrasiyle idare edildiฤini iddia eden yaklaลฤฑk bu 200 รผlkenin karลฤฑlaลtฤฑrฤฑlmasฤฑ yapฤฑlan bahse konu endekste; hukuk devleti olgusu mahkemelere gรผven, kolluk gรผรงlerine gรผven, sรถzleลmelerin icrasฤฑna iliลkin gรผven, suรง ve ลiddet gรถstergeleri รงerรงevesinde รถlรงรผlmeye รงalฤฑลฤฑlmaktadฤฑr. Endeks incelendiฤinde, รผlkemizin durumu bu endeksin genelinde de hukuk devleti รถzelinde de vasati dรผzeylerde yer alฤฑyor. Demokrasinin iรงselleลtirilmesinin ve piyasa ekonomisinin iลleyebilmesinin olmazsa olmaz ลartฤฑ olan hukuk devleti alanฤฑnda Tรผrkiye’nin maalesef dรถnem boyunca รถnemli bir mesafe kat edemediฤi gรถrรผlรผyor. 2013 yฤฑlฤฑ geliลmelerinin de bu endeksi nasฤฑl deฤiลtireceฤini hep birlikte gรถreceฤiz.”
Yargฤฑ gรผรง mรผcadelesi alanฤฑ oldu
Yฤฑlmaz, TรSฤฐAD’ฤฑn maalesef uzun zamandฤฑr hukuk devletinin Tรผrkiye’deki uygulama sorunlarฤฑnฤฑ, รถzellikle hukukun รผstรผnlรผฤรผ, yargฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ ve adil yargฤฑlanma hakkฤฑ aรงฤฑsฤฑndan aksaklฤฑklarฤฑ รงeลitli รงalฤฑลmalarla dile getirdiฤini ifade ederek, sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ:
“Maalesef diyorum, รงรผnkรผ geriye doฤru bakฤฑnca ve bugรผnkรผ tartฤฑลmalarฤฑ da dikkate alฤฑnca, ancak bir arpa boyu yol aldฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑ gรถrmekten รผzรผntรผ duyuyorum. รrnekler vermek, eski dosyalarฤฑ aรงmak istemem, ancak bir รถrnek var ki deฤinmeden geรงmem mรผmkรผn deฤil. Size, Van Yรผzรผncรผ Yฤฑl รniversitesi Rektรถrรผ Yรผcel Aลkฤฑn’ฤฑn tutukluluฤu ve รniversite Genel Sekreter Yardฤฑmcฤฑsฤฑ merhum Enver Arparlฤฑ’nฤฑn tutuklu olduฤu dรถnemde cezaevinde canฤฑna kฤฑymasฤฑ olayฤฑnฤฑ hatฤฑrlatmak istiyorum. Bu dramatik olayda TรSฤฐAD olarak adil yargฤฑlanma ilkelerini savunduฤumuzda yargฤฑya mรผdahale gerekรงesiyle Anayasaya aykฤฑrฤฑ davrandฤฑฤฤฑmฤฑz iddia edilmiลti. Ne ilginรงtir ki bugรผn uzun tutukluluฤun, temel hak ve รถzgรผrlรผkleri nasฤฑl kฤฑsฤฑtladฤฑฤฤฑ, neredeyse on yฤฑl sonra yine Anayasa Mahkemesi tarafฤฑndan tescil edildi. Geรง de olsa, kรผรงรผk de olsa, hukukun รผstรผnlรผฤรผ adฤฑna somut bir adฤฑm.”
Paralel devlet olgusu
Bugรผn yine merkezinde yargฤฑnฤฑn olduฤu sert bir tartฤฑลma ve cepheleลmeye ลahit olunduฤuna dikkati รงeken Yฤฑlmaz, “Yargฤฑnฤฑn bir gรผรง mรผcadelesi alanฤฑ haline geldiฤi, hukukun, siyasi mรผcadelenin bir aracฤฑ haline getirildiฤi, aฤฤฑr bir gรผndem ile karลฤฑ karลฤฑyayฤฑz” diye konuลtu. Tartฤฑลmanฤฑn รงeลitli boyutlarฤฑnฤฑn bulunduฤunu vurgulayan Yฤฑlmaz, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Yargฤฑnฤฑn baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ, tarafsฤฑzlฤฑฤฤฑ, rรผลvet ve yolsuzluk iddialarฤฑ ve ilk defa duyduฤumuz bir ‘paralel devlet’ olgusu. Derin devlet olgusunu uzunca bir sรผredir duyuyorduk, ลimdi bir de paralel devletin varlฤฑฤฤฑnฤฑ tartฤฑลmaya baลladฤฑk. Son gรผnlerde sฤฑklฤฑkla duyduฤumuz bir kavram olan ‘paralel devlet’ ibaresini ve etrafฤฑndaki tartฤฑลmalarฤฑ kaygฤฑyla izliyoruz. Paralel yapฤฑlarฤฑn konuลulduฤu, devletin temel kurumlarฤฑnฤฑn sorgulandฤฑฤฤฑ bir duruma dรผลmรผล olmaktan da bรผyรผk bir รผzรผntรผ duyuyoruz, kabullenemiyoruz, benimsemiyoruz. ฤฐรงinde bulunduฤumuz tartฤฑลma alanฤฑnda yeni hiรงbir konu yok. Bugรผn yargฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑndan, adil yargฤฑlanma ilkelerine, hukuk devleti gerekliliklerinden yolsuzluk ve rรผลvet konularฤฑna kadar tรผm alanlardaki eksiklerimiz, รผyesi olmayฤฑ planladฤฑฤฤฑmฤฑz AB’nin her sene Tรผrkiye iรงin hazฤฑrladฤฑฤฤฑ ilerleme raporlarฤฑnda yer alan eleลtirilerdir.
TรSฤฐAD olarak, bize ‘kendi iลine bak’ uyarฤฑsฤฑ yapฤฑlฤฑrken bile bu temel uyarฤฑlarฤฑ yapmaktan biz hiรง geri durmadฤฑk. Adil yargฤฑlanma ilkelerini savunurken ‘kurunun yanฤฑnda yaล da yanar’ gibi utanฤฑlmasฤฑ gereken sรถylemleri hiรง dikkate almadฤฑk. Ne ilginรงtir ki adil yargฤฑlanma ile ilgili uyarฤฑlarฤฑmฤฑz, bugรผn garip tesadรผflerle ve gecikmiล olarak vicdanlarฤฑ yaralamaya baลladฤฑ. รeลitli vesilelerle gรผndeme getirdiฤimiz ve bu dรถnemde programฤฑmฤฑzฤฑn รถnemli baลlฤฑklarฤฑndan biri olarak ele aldฤฑฤฤฑmฤฑz yolsuzluk ve rรผลvet konusu da aฤฤฑr bir itibar kaybฤฑ ile karลฤฑmฤฑza รงฤฑktฤฑ.”
HSYK kanun teklifi yeni sorunlar yaratฤฑyor
Yฤฑlmaz, bugรผn aslฤฑnda temel olarak demokrasi ve hukuk devleti alanฤฑndaki eksiklerin sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑnฤฑn yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ ifade ederek, “Sฤฑkฤฑntฤฑ, erkler arasฤฑnda รถnemli bir รงatฤฑลma ve รงekiลmeye dรถnรผลmรผล durumdadฤฑr. Bir erkin diฤer erk รผzerinde hali hazฤฑrda sahip olduฤu ve olmamasฤฑ gerektiฤini dรผลรผndรผฤรผmรผz etkisini biraz daha artฤฑrarak รงรถzmeye รงalฤฑลmak, gelecekteki yeni sorunlarฤฑn sebebi olabilir” dedi.
Hem 1982 Anayasasฤฑna iliลkin hem de 2010 Anayasa deฤiลikliฤinde sakฤฑncalarฤฑna iลaret ettikleri HSYK modelini bir kez daha deฤiลtiren gรผndemdeki kanun teklifinin, sรถz konusu รงatฤฑลmayฤฑ yรผrรผtmenin yargฤฑ รผzerindeki etkisini biraz daha artฤฑrarak aลmaya รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ belirterek, “Bรถylelikle, kanun teklifi, baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ zaten tartฤฑลmalฤฑ olan HSYK yapฤฑsฤฑna yeni sorunlar ilave etmektedir. รรถzรผm, yargฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ ve tarafsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑ gerรงekten saฤlayacak bir anayasal reformda yatmaktadฤฑr” ลeklinde konuลtu.
YIlmaz, bu baฤlamda ‘Yargฤฑda Etik’ raporundaki รถnerileri hatฤฑrlatarak, ลunlarฤฑ kaydetti: “รnerilerimiz; Adalet Bakanฤฑnฤฑn ve รถzellikle bakanlฤฑk mรผsteลarฤฑnฤฑn HSYK รผyeliฤinin Anayasal dรผzenlemeden รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ, Adalet Bakanฤฑnฤฑn kalmasฤฑ durumunda, HSYK iรงindeki yetkilerinin sembolik dรผzeye indirilmesi, HSYK รผyelerinin aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak yargฤฑ mensuplarฤฑ tarafฤฑndan seรงilen yargฤฑ mensuplarฤฑndan oluลmasฤฑ, yรผrรผtmenin HSYK รผyesi seรงiminde rolรผnรผn olmamasฤฑ, yasamanฤฑn ise yargฤฑ mensubu olmayan belirli sayฤฑda รผyeyi, toplamฤฑn yรผzde 50’sini aลmamak kaydฤฑyla, nitelikli รงoฤunlukla seรงmesi, mesleฤe kabulรผn รถn aลamasฤฑ olan adaylฤฑฤa kabul aลamasฤฑnda Adalet Bakanlฤฑฤฤฑnฤฑn rolรผne son verilmesi, yetkinin HSYK’ya verilmesi, HSYK personelinin tamamฤฑnฤฑn HSYK tarafฤฑndan belirlenmesi, yargฤฑรงlarฤฑn uluslararasฤฑ belgelerde kabul edilen istisnai koลullar haricinde kendi รถzgรผr iradeleri hilafฤฑna gรถrev yerlerinin deฤiลtirilememesi, yargฤฑรง veya savcฤฑlarฤฑn yargฤฑsal faaliyet dฤฑลฤฑndaki herhangi bir gรถreve atanmasฤฑ sฤฑrasฤฑnda yargฤฑsal bir makamฤฑn izni veya รถnerisinin alฤฑnmasฤฑ, HSYK’nฤฑn tรผm iลlemlerinin yargฤฑ denetimine tabi olmasฤฑ, HSYK รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑn saydamlฤฑฤฤฑnฤฑn saฤlanmasฤฑ, yargฤฑ mensuplarฤฑ iรงin etik davranฤฑล kurallarฤฑnฤฑn katฤฑlฤฑmcฤฑ bir sรผreรงle hazฤฑrlanmasฤฑ ve bunlarฤฑn etkili ลekilde uygulanmasฤฑ, HSYK’nฤฑn Yargฤฑรงlar ve Savcฤฑlar Daireleri olarak ayrฤฑlmasฤฑ olarak sฤฑralanฤฑyordu.”
Temiz Tรผrkiye geleceฤinden ลรผphemiz yok
Yฤฑlmaz, gerรงek bir hukuk devleti yolunda รงรถzรผmรผn, konjonktรผrel ve tepkisel adฤฑmlarla deฤil, yapฤฑsal ve ilkesel bir yaklaลฤฑmla saฤlanabileceฤini aktararak, “Her durumda Tรผrkiye’nin iรงinde bulunduฤu tartฤฑลma ortamฤฑnฤฑ tรผm toplum kesimlerinin de katฤฑlฤฑmฤฑyla olgunlukla yรถnetebileceฤinden ve รผlkemizin bu tartฤฑลmadan, ‘temiz toplum, temiz siyaset ve temiz Tรผrkiye’ bilinciyle รงฤฑkacaฤฤฑndan ลรผphemiz yoktur” diye konuลtu.
Son gรผnlerde, hukuk devleti baฤlamฤฑnda ve adil yargฤฑlanma tartฤฑลmasฤฑnda รถnerileri ile รถncรผ rol oynayan Tรผrkiye Barolar Birliฤi Baลkanฤฑ Metin Feyzioฤlu’nun geรงirdiฤi ameliyattan dolayฤฑ bugรผnkรผ konferansa katฤฑlamadฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Yฤฑlmaz, “Kendisine geรงmiล olsun dileklerimizi iletiyoruz, acil ลifalar diliyoruz” dedi.
