Tรผketici Hukuku Enstitรผsรผ Baลkanฤฑ Hakan Tokbaล, Rekabet Kurulu tarafฤฑndan 12 bankanฤฑn kartel oluลturduฤuna yรถnelik verilen kararฤฑn, Danฤฑลtay tarafฤฑndan da hukuka uygun bulunduฤunu ifade ederek, “Banka mรผลterisinin, 21 Aฤustos 2007 ve 22 Eylรผl 2011 arasฤฑnda, 12 bankadan herhangi birisinden mevduat, kredi ve kredi kartฤฑ hizmeti almฤฑลsa, suni ลekilde oluลturulan kartel faizi oranฤฑnda zararฤฑ iรงin 3 kat tazminat davasฤฑ aรงma hakkฤฑ bulunuyor” dedi.
Tokbaล, yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, Rekabet Kurulunun, 8 Mart 2013’te 12 bankanฤฑn mevduat, kredi ve kredi kartฤฑ konularฤฑnda birlikte fiyat tespit etmek amacฤฑyla kartel oluลturduฤunu belirlediฤini ifade ederek, bu tespit sonucunda Kurulun, 12 bankaya toplam 1 milyar 116 milyon 957 bin 468 lira idari para cezasฤฑ kestiฤini anฤฑmsattฤฑ.
Ankara 2. ฤฐdare Mahkemesinin, 2015 yฤฑlฤฑnฤฑn baลlarฤฑnda Kurul kararฤฑnฤฑ hukuka uygun bularak, bankalarca aรงฤฑlan iptal davalarฤฑnฤฑ reddettiฤini aktaran Tokbaล, “Daha sonra Danฤฑลtay 13. Dairesine, ฤฐdare Mahkemesinin kararฤฑnฤฑn bozulmasฤฑ ve Kurul kararฤฑnฤฑn hukuka aykฤฑrฤฑ olduฤuna karar verilmesi iรงin temyiz baลvurularฤฑ yapฤฑldฤฑ. Kurul kararฤฑ hukuka uygun bulunarak, Ankara 2. ฤฐdare Mahkemesinin verdiฤi karar Danฤฑลtay tarafฤฑndan onanmฤฑล oldu. Bu karar, Rekabet Kuruluna tebliฤ edildi.” diye konuลtu.
Danฤฑลtay tarafฤฑndan hukuka uygun olarak verildiฤi belirtilen Rekabet Kurulunun “kartel” kararฤฑnฤฑn banka mรผลterileri lehine olduฤunu vurgulayan Tokbaล, ลรถyle konuลtu:
“Rekabet Kurulu, bu 12 bankanฤฑn 21 Aฤustos 2007 ve 22 Eylรผl 2011 tarihleri arasฤฑnda kartel (uyumlu eylem/uzlaลma) oluลturduฤunu tespit etmiลtir. 12 bankanฤฑn kartel oluลturarak faiz oranlarฤฑnฤฑ birlikte belirlemesi nedeniyle serbest piyasa koลullarฤฑ bozulmuล, faiz oranlarฤฑ artmฤฑลtฤฑr. Bu yรผzden de o dรถnemde รงekilen krediler ve kredi kartlarฤฑna olaฤandan yรผksek faiz, mevduatlara ise olaฤandan dรผลรผk faiz uygulanmฤฑลtฤฑr. 12 banka haksฤฑz kazanรง elde ederken, banka mรผลterileri olan tรผketiciler, tacirler ve kamu kurumlarฤฑ maฤdur edilmiลtir.”
Tazminat davasฤฑ aรงma hakkฤฑ
Tรผketiciler, tacirler ve kamu kurumlarฤฑnฤฑn bu bankalara karลฤฑ tazminat davasฤฑ aรงma hakkฤฑ doฤduฤuna dikkati รงeken Tokbaล, “Banka mรผลterisi, 21 Aฤustos 2007 ve 22 Eylรผl 2011 arasฤฑnda, 12 bankadan herhangi birisinden mevduat, kredi ve kredi kartฤฑ hizmeti almฤฑลsa, suni ลekilde oluลturulan kartel faizi oranฤฑnda zararฤฑ iรงin 3 kat tazminat davasฤฑ aรงma hakkฤฑ bulunuyor.” ลeklinde konuลtu.
Tokbaล, 4054 Sayฤฑlฤฑ Rekabetin Korunmasฤฑ Hakkฤฑnda Kanunun 57. maddesinde, “Her kim bu kanuna aykฤฑrฤฑ olan eylem, karar, sรถzleลme veya anlaลma ile rekabeti engeller, bozar ya da kฤฑsฤฑtlarsa yahut belirli bir mal veya hizmet piyasasฤฑndaki hakim durumunu kรถtรผye kullanฤฑrsa, bundan zarar gรถrenlerin her tรผrlรผ zararฤฑnฤฑ tazmine mecburdur” ifadesi yer aldฤฑฤฤฑnฤฑ belirterek, 58. maddesinde ise “Rekabetin engellenmesi, bozulmasฤฑ veya kฤฑsฤฑtlanmasฤฑ sonucu bundan zarar gรถrenler, รถdedikleri bedelle, rekabet sฤฑnฤฑrlanmasaydฤฑ รถdemekte olacaklarฤฑ bedel arasฤฑndaki farkฤฑ zarar olarak talep edebilir. Ortaya รงฤฑkan zarar, taraflarฤฑn anlaลmasฤฑ ya da kararฤฑ veya aฤฤฑr ihmalinin olduฤu hallerden kaynaklanmaktaysa, hakim, zarar gรถrenlerin talebi รผzerine, uฤranฤฑlan maddi zararฤฑn ya da zarara neden olanlarฤฑn elde ettiฤi veya elde etmesi muhtemel olan karlarฤฑn รผรง katฤฑ oranฤฑnda tazminata hรผkmedebilir.” denildiฤini kaydetti.
Tรผrkiye Bankalar Birliฤi verilerine gรถre, 2007-2011 yฤฑllarฤฑnda, 1 milyon 681 bin 795 kiลinin konut, 934 bin 538 vatandaลฤฑn taลฤฑt, 30 milyon 400 bin 254 kiลinin ihtiyaรง kredisi kullandฤฑฤฤฑna iลaret eden Tokbaล, bu duruma gรถre maฤdur sayฤฑsฤฑnฤฑn 33 milyonun รผzerinde olduฤunu sรถyledi. Bu kiลilerin yรผzde 5’inin bile dava aรงmasฤฑ durumunda bankalarฤฑn รถnรผmรผzdeki sรผreรงte sadece bu konuda 1,5 milyon davayla uฤraลacaฤฤฑnฤฑ dile getiren Tokbaล, aรงฤฑlacak davalarda, 12 bankanฤฑn tamamฤฑnฤฑn davalฤฑ olarak gรถsterilmesini รถnerdi.
Tazminat alฤฑnmasฤฑ durumuna รถrnek
Rekabet Kuruluna gรถre, konut kredilerinin faizlerinde suni olarak 15 baz puanlฤฑk (0,15) bir faiz artฤฑrฤฑmฤฑ yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ anlatan Tokbaล, ลunlarฤฑ sรถyledi:
“200 bin lira 120 ay vadeli konut kredisi รงekildiฤini varsayalฤฑm. 15 baz puan ‘kartel faizi’ kadar zarar hesabฤฑ yapฤฑlฤฑrsa, yรผzde 1,0 faizle (serbest piyasa iรงin kabul ettiฤimiz faiz oranฤฑ) รงekilirse 344 bin 330 lira eder. Yรผzde 1,15 faizle (kartelden dolayฤฑ suni olarak belirlenen faiz oranฤฑ) รงekilirse 369 bin 759 lira eder. Aradaki fazladan alฤฑnan faizin 200 bin liralฤฑk 120 ay vadeli konut kredisine krediye yansฤฑyan tutarฤฑ, 25 bin 429 lira ediyor. ฤฐลte bu kartel faizinin oluลturduฤu fark tutarฤฑnฤฑn 3 katฤฑ oranฤฑnda tazminat verileceฤi hesaplandฤฑฤฤฑnda, 200 bin lira kredi รงeken bir vatandaลฤฑn 76 bin 287 lira tazminat kazanabileceฤini ifade edebiliriz.”
Taลฤฑt kredisinde ise kartel faizinin ortalama 0,12 olduฤunu vurgulayan Tokbaล, yaklaลฤฑk 80 bin liralฤฑk, 48 ay vadeli kredide kazanฤฑlacak miktarฤฑn 10 bin lira civarฤฑnda olabileceฤini ifade etti.
Bu konuda “รงรถzรผm kurulu” oluลturulmasฤฑnฤฑ รถneren Tokbaล, taleplerin, yargฤฑ yoluna gitmeden รงรถzรผlmesi gerektiฤini sรถyledi.
Tรผketici Sorunlarฤฑ Derneฤi (TรSODER) Onursal Baลkanฤฑ Aydฤฑn Aฤaoฤlu ise bankalarฤฑn tรผketicilerden haksฤฑz kazanรง saฤladฤฑฤฤฑnฤฑn Rekabet Kurumu incelemesi ve Danฤฑลtay kararฤฑ ile sabit olduฤuna iลaret ederek, ลunlarฤฑ kaydetti:
“ลu anda o dรถnemde kredi kullanmฤฑล tรผketiciler dava yoluyla kendilerine fazladan yansฤฑtฤฑlmฤฑล tutarฤฑn 3 katฤฑnฤฑn faiziyle รถdenmesini talep edebilirler. Ancak milyonlarca kiลinin tรผketici mahkemeleri ve hakem heyetlerine bir anda baลvurmasฤฑ sistemde tฤฑkanฤฑklฤฑฤa, zaman ve emek israfฤฑna neden olacaฤฤฑndan, bu iลin kaynaฤฤฑnda รงรถzรผlmesi gerekir. BDDK, devreye girmeli ve bankalara bir talimat gรถndererek fazladan รถdenen bedellerin 3 katฤฑnฤฑ tรผketicilere iadesini saฤlamalฤฑdฤฑr.”
