Merkez bankaları aynı dünyaya bakıyor ama aynı şeyi görmüyor

Bu hafta merkez bankalarını epey konuştuk. Fed, Avrupa Merkez Bankası, Japonya Merkez Bankası ve bizim Merkez Bankası… Dördü de gündemdeydi. Ama kararlarına baktığınızda sanki dört ayrı ekonomik dünyadan söz ediyoruz. Çünkü herkesin derdi başka, enflasyonla mücadelesi başka, ekonomiye bakışı başka.

Fed faizleri sabit tuttu. Aslında piyasanın beklediği de buydu. Ama kararın içindeki iki karşı oy dikkat çekiciydi. Lisa Cook ve Beth Hammack faiz indirimi değil, 25 baz puanlık artırım istedi. Şimdi burada biraz durmak gerekiyor. Çünkü ABD ekonomisinde harcamalar güçlü, verimlilik artıyor, yatırımlar devam ediyor. Buna karşılık enflasyon hâlâ Fed’in istediği yerde değil. Yani ekonominin güçlü olması merkez bankasının işini kolaylaştırmıyor, tam tersine faiz konusunda elini bağlıyor.

Üstelik Fed’in yeni dönemine ilişkin tartışmalar da bitmiş değil. Warsh’ın 2027’den itibaren toplantılardan birini faiz kararı alınmayan, yalnızca stratejiye ayrılan bir toplantıya dönüştürme planı var. İlk bakışta teknik bir değişiklik gibi görünüyor ama değil. Merkez bankalarının yalnızca faiz kararları değil, nasıl karar aldıkları da piyasalar açısından önemli. Hele ki Fed gibi dünyanın geri kalanının para politikasını da etkileyen bir kurumdan söz ediyorsak.

Avrupa tarafında ise tablo biraz daha farklı. ECB faizleri değiştirmedi ama Lagarde’ın açıklamaları dikkat çekiciydi. Enflasyondaki yükseliş, özellikle enerji fiyatları, Avrupa’yı yeniden faiz artırımı ihtimaliyle karşı karşıya bırakıyor. Lagarde’ın görevinden ayrılacağını açıklaması da işin başka bir boyutu. Şimdi Avrupa piyasaları yalnızca enflasyonu ve faizleri değil, bundan sonraki başkanın nasıl bir para politikası izleyeceğini de düşünmek zorunda. Bir merkez bankasında başkan değişikliği sadece koltuk değişikliği değildir. Piyasanın beklentisi de değişebilir.

Japonya ise yıllardır alıştığımız düşük faiz politikasından uzaklaşmaya çalışıyor. BOJ faizi sabit tuttu ama enflasyonun artık yüzde 2 hedefine genel olarak uyumlu olduğunu söylemesi önemli. Japonya için bu sıradan bir açıklama değil. Yıllarca enflasyon yaratmaya çalışan, düşük faizle ekonomiyi destekleyen bir ülkeden söz ediyoruz.

Şimdi dengeler değişiyor. Ueda’nın her toplantıda faiz artırımını değerlendireceklerini söylemesi de bu değişimin devam edebileceğini gösteriyor. Ancak Japonya’nın önünde de kolay bir yol yok. Çünkü faiz artırmak başka, bu artışın ekonomide ve finansal piyasalarda yaratacağı sonuçları yönetmek başka.

Gelelim Türkiye’ye. Bence asıl dikkat etmemiz gereken yer burası. Faizler yüzde 36’ya gerilemiş, enflasyon yüzde 30’a yaklaşmış durumda. Kağıt üzerinde reel faiz hâlâ pozitif. Ancak bu durum tek başına ekonominin rahatladığı anlamına gelmiyor. Döviz kuru üzerindeki baskı, enerji fiyatları ve dış finansman ihtiyacı hâlâ önemli riskler.

Brent petrolün 110 doların üzerine çıkması Türkiye açısından hiç de küçük bir mesele değil. Çünkü petrol fiyatındaki artış sadece akaryakıt fiyatına yansımıyor. Taşımacılıktan üretime, gıdadan hizmetlere kadar maliyetleri etkiliyor. Bir taraftan enflasyonu düşürmeye çalışırken diğer taraftan dışarıdan gelen enerji maliyetiyle uğraşıyoruz. Üstelik kısa vadeli dış borcun 243 milyar dolara ulaşması da göz ardı edilecek bir gelişme değil.

İhracatta rakamların yükselmesi elbette olumlu. Ama dokuz aylık dış ticaret açığına baktığımızda ekonominin döviz ihtiyacının devam ettiğini görüyoruz. İşsizlikteki artış da başka bir sorun. Yani faiz indirimi konuşuyoruz ama ekonominin bütün göstergeleri aynı yönde hareket etmiyor.

Bir de piyasalarda yaşanan fon krizinin etkileri var. Yatırımcının güvenini yeniden kazanmak kolay olmayacak. SPK’nın attığı adımlar, soruşturmalar, iade süreçleri önemli ama mesele yalnızca paranın geri ödenmesi değil. İnsanların sermaye piyasalarına yeniden güvenmesi gerekiyor. Çünkü güven kaybolduğunda yatırımcı sadece bir fondan değil, bütün piyasadan uzaklaşabiliyor.

Şimdi dört merkez bankasına yeniden bakalım. Fed enflasyon konusunda hâlâ rahat değil. ECB enerji fiyatları nedeniyle yeniden faiz artırmayı düşünebilir. Japonya yıllar sonra normal para politikasına dönmeye çalışıyor. Türkiye ise faiz indirimine başlamış olmasına rağmen kur, enerji ve dış finansman risklerini yönetmek zorunda.

Bütün bunlar bize şunu gösteriyor: Artık merkez bankalarının kararlarını yalnızca faiz oranlarına bakarak değerlendirmek yeterli değil. Jeopolitik gelişmeler, enerji fiyatları, sermaye hareketleri ve siyasi kararlar para politikasının alanını daraltıyor.

Belki de asıl soru şu: Merkez bankaları ekonomiyi gerçekten yönlendirebiliyor mu, yoksa giderek daha fazla dış gelişmelerin arkasından mı koşuyor? Çünkü faiz indirmek de artırmak da mümkün. Ama petrolün fiyatını, savaşın seyrini, sermayenin hangi ülkeye gideceğini tek başına hiçbir merkez bankası belirleyemiyor.

Haber Merkezi

Tüm Yazıları

Borsatek, Türkiye ve dünya piyasalarındaki gelişmeleri yakından izleyen bir finans haber platformudur. Hisse, döviz, altın ve kripto piyasalarına dair analizlerle yatırımcılara rehberlik eder.