Dรผnyada onaylanan koronavirรผs aลฤฑsฤฑnฤฑ alan ilk hasta Margaret Keenan, 8 Aralฤฑk 2020โde, 90 yaลฤฑndayken klinik bir deney dฤฑลฤฑnda koronavirรผs aลฤฑsฤฑ yaptฤฑran ve Pfizer/BioNTech aลฤฑsฤฑnฤฑ olan dรผnyadaki ilk kiลi olarak tarihe geรงmiลti.
Margaret, รถnceki gรผn de gรผรงlendirici olarak adlandฤฑrฤฑlan 3. doz BioNTech aลฤฑsฤฑnฤฑ yaptฤฑrdฤฑ.
Hรผrriyet’ten Sedef Batฤฑ ve Selin Irmak Kaรงmaz’ฤฑn haberine gรถre Maggie, dรผnyada ilk koronavirรผs aลฤฑsฤฑnฤฑ olarak tarihe geรงtiฤi hastanede, รรงรผncรผ Doz aลฤฑsฤฑnฤฑ da olurken yine yanฤฑnda hemลire May Parsonsโa vardฤฑ. Ancak bir farkla; Parsons bu kez aลฤฑyฤฑ yapan kiลi deฤildi. ฤฐkili, รผรงรผncรผ gรผรงlendirici dozlarฤฑnฤฑ yan yana oldu. Aลฤฑ olmanฤฑn bir toplumsal sorumluluk olduฤunun da altฤฑnฤฑ รงizen Keenan, โฤฐnsanlar bunu kendileri iรงin yapmasalar, saฤlฤฑklฤฑ ve gรผรงlรผ olsalar bile, savunmasฤฑz olan diฤer insanlar iรงin yapmalฤฑlar. Bunu yรผksek sesle sรถylemek gerekiyor ki; aลฤฑ olmak toplumsal bir sorumlulukturโ ลeklinde konuลtu.
Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Fahrettin Koca, 30 Haziran’daki Koronavirรผs Bilim Kurulu toplantฤฑsฤฑnฤฑn ardฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, iki doz Sinovac aลฤฑsฤฑ olmuล 50 yaล ve รผzerindekiler ile saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn 1 Temmuz’dan itibaren รผรงรผncรผ dozlarฤฑnฤฑ olmak รผzere randevu alabileceklerini bildirmiลti.
รzellikle yurt dฤฑลฤฑna รงฤฑkacaklarฤฑn, aลฤฑ kartฤฑ sebebi ile 2 doz Sinovac olsa dahi 2 doz da BioNTech olmasฤฑ gerekiyordu. Bunun yanฤฑ sฤฑra รผรงรผncรผ doz seรงimi yine kiลinin kendi tercihine bฤฑrakฤฑldฤฑ. ฤฐsteyenler รผรงรผncรผ dozlarฤฑnฤฑ BioNTech, isteyenler ise Sinovac yaptฤฑrdฤฑ.
2 doz Sinovac aลฤฑsฤฑnฤฑ olanlarฤฑn gรผรงlendirici รผรงรผncรผ dozu almasฤฑnฤฑn ardฤฑndan, Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Koca 2 doz BioNTech olanlar iรงin de bir aรงฤฑklama yaptฤฑ. Koca, mRNA aลฤฑlarฤฑnฤฑn 6 aydan sonra etkinliฤinin azalabildiฤini, bunun iรงin de 2 dozunu tamamladฤฑktan en az 6 ay sonrasฤฑnda bir gรผรงlendirici doz รถn gรถrdรผklerini sรถyledi.
Tรผrkiye’de ilk BioNTech Nisan ayฤฑnda yapฤฑlmฤฑลtฤฑ
รlkemizde aลฤฑlama programฤฑ ocak ayฤฑnda Sinovac ile baลlamฤฑลtฤฑ. Pfizer/BioNTech Kovid-19 aลฤฑsฤฑ ise Nisan ayฤฑnda รผlkemize gelmiล ve hemen uygulanmaya baลlanmฤฑลtฤฑ. ฤฐkinci dozlar ise Mayฤฑs ayฤฑnda yapฤฑldฤฑ. Buna gรถre, BioNTech aลฤฑsฤฑnฤฑ ilk olanlarฤฑn 6 ayฤฑ Kasฤฑm sonunda doluyor. รlkemizde 3. doz BioNTech aลฤฑsฤฑnฤฑn yapฤฑlฤฑp yapฤฑlmayacaฤฤฑ, ne zaman uygulanacaฤฤฑ ise henรผz bilinmiyor.
FDA ve CDC onayladฤฑ
Bu konu sadece Tรผrkiyeโde deฤil, tรผm dรผnyada bir numaralฤฑ gรผndemlerden biri. Yapฤฑlan รงalฤฑลmalar ve tartฤฑลmalar sonrasฤฑ ABD Gฤฑda ve ฤฐlaรง Dairesi (FDA), geรงtiฤimiz gรผnlerde Pfizer/BioNTech Kovid-19 aลฤฑsฤฑnฤฑn 65 yaล ve รผzerindekiler, aฤฤฑr hastalฤฑk riski taลฤฑyan kiลiler ve virรผse dรผzenli olarak maruz kalanlar iรงin รผรงรผncรผ takviye dozunun uygulanmasฤฑnฤฑ onayladฤฑ.
ABD Hastalฤฑk Kontrol ve รnleme Merkezleri (CDC) bรผnyesindeki Aลฤฑ Uygulamalarฤฑ Danฤฑลma Komitesi de FDA kararฤฑndan sonra, 65 yaล รผstรผ ile belli hastalฤฑk ve kronik rahatsฤฑzlฤฑklarฤฑ olanlara gรผรงlendirici dozu tavsiye etti. ลimdi ise dรผnyada yavaล yavaล 2 doz mRNA aลฤฑsฤฑ olanlara gรผรงlendirici doz uygulanmaya baลlandฤฑ. 2 doz mRNA aลฤฑsฤฑ olanlarฤฑn aklฤฑnda bu konuyla ilgili pek รงok soru var. Konunun uzmanlarฤฑna โรรงรผncรผ doz BioNTech kimlere ve ne zaman yapฤฑlmalฤฑ?โ diye sorduk.
’50 yaล รผstรผne yapฤฑlmalฤฑ’
Prof. Dr. Derya Unutmaz: 1. doz Biontech, 2. dozdan en az 6 ay sonra 50 yaล รผstรผne ve kronik hastalฤฑkla Kovid-19 riski olanlara ve saฤlฤฑk personeline yapฤฑlmalฤฑ. Gรผรงlendirici 3. dozlar ABDโde 65 yaล รผstรผne yapฤฑlฤฑyor ama bence 50 ve รผstรผ olmalฤฑ. Bunun yanฤฑ sฤฑra 2 doz Sinovac olanlarฤฑn ise 3 ay sonra 3. doz BioNTech yaptฤฑrmasฤฑ gerekiyor.
Prof. Dr. Alper ลener: FDA 3. doz Biontech iรงin son dozdan sonra 6 ay geรงmiล olmayฤฑ uygun gรถrdรผ รงรผnkรผ klinik izlemlerde antikor seviyesi 4. aydan sonra azalmaya baลlฤฑyor. Tรผrkiyeโde aynฤฑ stratejiyi sรผrdรผrmek gerekir ama bizde durum daha karmaลฤฑk. รlkemizde 65 yaล รผstรผ, iki doz Sinovac รผstรผne รผรงรผncรผyรผ รงoฤunlukla BioNTech oldular. Yani bizde ลu anda hatฤฑrlatma dozu BioNTech olan bir grup var.
Primer baฤฤฑลฤฑklamasฤฑ BioNTech olanlar 65 yaล altฤฑnda ve bu durumun deฤerlendirmesi zor ancak yine de fikir yรผrรผtebiliriz. ABD รถzellikle monoklonal antikor kullananlarda 3 ay aลฤฑlanmayฤฑ รถnermiyor รงรผnkรผ kanda yeterli hazฤฑr antikor var. Bu mantฤฑk ile gidersek en az 3 ay bu gruba baลka bir mRNA aลฤฑsฤฑna gerek yok diyebiliriz. Sonrasฤฑ iรงin ise yorum yapmak zorโฆ
‘Antikor yanฤฑtฤฑna gรถre ilerlenmeli’
Burada bence antikor bakarak ilerleyebiliriz รงรผnkรผ antikor yanฤฑtฤฑ herkeste farklฤฑ oluลuyor ve dolayฤฑsฤฑ ile sรผre de farklฤฑ oluyor. ฤฐki doz BioNTech olan 65 yaล altฤฑ grup bizde daha fazla ve bunlara dรผnyada 3. doz uygulanan yer yok. ABD, ฤฐsrail bunu 50 yaลa รงekmeyi tartฤฑลฤฑyor ama hala net deฤil. ABDโdeki uygulama ise ลรถyle olacak: 65 yaล รผstรผne, รถn cephede savaลan saฤlฤฑk รงalฤฑลanฤฑ, รถฤretmen, market รงalฤฑลanlarฤฑna 3. doz yapฤฑlacak. FDA diฤer gruplar iรงin รถlรผm/ hastaneye yatฤฑล oranlarฤฑna ve virรผsle karลฤฑlaลma riskine bakarak 3. doza gerek gรถrmedi.
‘Bu kฤฑล sert yรผkseliลler gรถreceฤiz’
Benim kiลisel gรถrรผลรผme gรถre 2 doz sonrasฤฑ 6. ayda herkes hatฤฑrlatma dozu olmalฤฑโฆKฤฑล dรถnemi iรงinde 3. dozu olanlarda รถzellikle 65 yaล รผstรผne, saฤlฤฑk รงalฤฑลanฤฑ, รถฤretmen, market รงalฤฑลanฤฑ/ hizmet sektรถrรผ grubunda yaลtan baฤฤฑmsฤฑz antikor bakarak son dozdan 3 ay sonra baลlayacak ลekilde antikoru dรผลรผk olanlara 4. doz planlamasฤฑ yapฤฑlmalฤฑ. รรผnkรผ bu kฤฑล sert yรผkseliลler gรถreceฤiz.
’65 yaล ve รผzeri kesinlikle 3. dozu yaptฤฑrmalฤฑ’
Doรง. Dr. รmit Savaลรงฤฑ: 65 yaล รผzerine ve รถzellikle baฤฤฑลฤฑklฤฑk sistemi baskฤฑlฤฑ hastalara, diyaliz hastalarฤฑna, kalp hastalarฤฑna, KOAH hastalarฤฑna ve saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑna ben de 3. dozu kesinlikle รถneriyorum. รzellikle รผzerinden altฤฑ ay geรงtiyse zaten kesinlikle 3. dozu yaptฤฑrmalarฤฑ gerekir.
Prof. Dr. ฤฐftihar Kรถksal: Bu konu, รถzellikle daha bulaลฤฑcฤฑ ve/veya immรผn sistemden kaรงan aลฤฑ varyantlarฤฑnฤฑn yaygฤฑn dolaลฤฑmฤฑ ile yoฤun bir araลtฤฑrma ve tartฤฑลma konusudur. Pfizer ve BioNTech, aลฤฑ etkinliฤinin zaman iรงinde azaldฤฑฤฤฑna dair verileri yayฤฑnladฤฑ. ฤฐsrail, ilk รถnce aลฤฑlanan kiลilerde, aลฤฑlamanฤฑn รผzerinden uzun sรผre geรงtiฤi iรงin enfekte olma olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn arttฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi. Bu nedenle de ilk aลฤฑlanan grupta yer alan 60 yaล รผzeri kiลilere ve baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ baskฤฑlanmฤฑล kiลilere รผรงรผncรผ doz Pfizer/BioNTech aลฤฑsฤฑ uygulamaya baลlandฤฑ. ฤฐkinci dozdan 6 ay sonra uygulanan rapel dozlarda gรผvenlik aรงฤฑsฤฑndan bir sorun saptanmamฤฑล olup bu uygulama antikor seviyelerinin รงok yรผksek dรผzeylere ulaลtฤฑฤฤฑ gรถsterilmiลtir.
Amerika Hastalฤฑk Kontrol Merkezi (CDC) Aลฤฑ Uygulamalarฤฑ Danฤฑลma Komitesi (ACIP), 22 Temmuzโda, 3. doz aลฤฑlarฤฑn kimlere uygulanacaฤฤฑnฤฑn tartฤฑลฤฑldฤฑฤฤฑ bir toplantฤฑ yaptฤฑ. Bu toplantฤฑda 3. doz aลฤฑlarฤฑn toplumdaki tรผm bireylere deฤil, รงoฤunlukla baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ baskฤฑlanmฤฑล insanlara yapฤฑlmasฤฑ konusunda tavsiye kararฤฑ alฤฑndฤฑ.
‘รรงรผncรผ dozla pandemiyi bitirebiliriz’
Bu toplantฤฑdan kฤฑsa bir sรผre sonra da ABD Gฤฑda ve ฤฐlaรง Dairesi (FDA), Pfizer/BioNTech veya Moderna aลฤฑsฤฑ olan baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ baskฤฑlanmฤฑล kiลilere ek bir aลฤฑ yapฤฑlmasฤฑnฤฑ รถnerdi. Yeni mutasyonlar nedeniyle eylรผl ayฤฑndan itibaren baลta baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ baskฤฑlanmฤฑล kiลiler olmak รผzere daha geniล gruplara 3. doz yapฤฑlmasฤฑ kararฤฑ alฤฑndฤฑ.
Bu tavsiye kararlarฤฑ doฤrultusunda FDA, Pfizer/BioNTech’in geliลtirdiฤi Covid-19 aลฤฑsฤฑnฤฑn 65 yaล ve รผzerindeki kiลiler, aฤฤฑr hastalฤฑk riski taลฤฑyan tรผm kiลiler ve virรผse dรผzenli olarak maruz kalanlar iรงin 3. takviye dozunun uygulanmasฤฑnฤฑ onayladฤฑ.
Aฤฤฑr hastalฤฑk riski taลฤฑyan ve 3. doz aลฤฑnฤฑn รถnerildiฤi hastalฤฑklar;
โข Kanser hastalarฤฑ
โข Kemik iliฤi nakli
โข Solid organ nakli
โข Kรถk hรผcre tedavisi
โข Genetik baฤฤฑลฤฑklฤฑk yetmezliฤi
โข HIV
โข Vรผcudun bazฤฑ enfeksiyonlarla savaลma yeteneฤini azaltan ilaรงlarฤฑn kullanฤฑmฤฑ
Aลฤฑlarฤฑn etkinliฤine iliลkin veriler, รงok farklฤฑ sonuรงlar ve tasarฤฑm farklฤฑlฤฑklarฤฑ gรถsterse de kabaca bir fikir veriyor. Bugรผne kadarki veriler, belirli varyantlarla aลฤฑ nรถtralizasyon etkinliฤinde bir dรผลรผล olmasฤฑna raฤmen, aลฤฑlarฤฑn ciddi hastalฤฑklarฤฑ รถnlemede oldukรงa baลarฤฑlฤฑ olduฤunu gรถsteriyor.
Gรผncel veriler BioNTech aลฤฑsฤฑnฤฑn oluลturduฤu baฤฤฑลฤฑklฤฑk yanฤฑtฤฑnฤฑn gรผรงlรผ bir ลekilde 8-12 ay devam ettiฤini gรถsterdiฤinden 2 doz BioNTech olan kiลilerin, 8-9 aydan รถnce ek doz aลฤฑ olmalarฤฑna gerek yoktur. Bu kiลilerde 3. doz aลฤฑya ihtiyaรง olup olmayacaฤฤฑ ve ne zaman olacaฤฤฑ bu konuda yapฤฑlmakta olan รงalฤฑลmalarฤฑn sonuรงlarฤฑna ve ortaya รงฤฑkabilecek yeni varyantlara gรถre belirlenecektir.
