- Emtialarฤฑ baskฤฑlayan unsurlar
- Bakฤฑr ve pamuk, kรผresel ekonomiye iliลkin ana gรถsterge niteliฤi taลฤฑyan iki emtia oldu
- Dalgalanmalara sebep olan faktรถrler etkisini sรผrdรผrรผyor
- Metallerde de negatif seyir
- Enerji emtialarฤฑnda sert yรผkseliลler gรถrรผldรผ
- Tarฤฑm emtialarฤฑnda รผretime yรถnelik endiลeler รถne รงฤฑktฤฑ
Rusya Ukrayna savaลฤฑ ve yรผkselen enerji fiyatlarฤฑnฤฑn etkisiyle รถzellikle 2022’nin ilk รงeyreฤinde emtia fiyatlarฤฑnda rekor รผstรผne rekor kฤฑrฤฑldฤฑ. Bunun en รถnemli nedenlerinden biri Rusya’nฤฑn enerji, tarฤฑm emtialarฤฑ ve metallerin รผretiminde รถnde gelen รผlkeler arasฤฑnda yer almasฤฑ olurken, yรผkselen enerji maliyetleri ve Rusya’ya uygulanan yaptฤฑrฤฑmlar da bu yรผkseliลlerde รถnemli rol oynadฤฑ.
รlkelerin sanayi รผrรผnleri, รถzellikle gฤฑda ihracatฤฑna yรถnelik uygulanan kฤฑsฤฑtlamalar ve korumacฤฑ politikalar da sert dalgalanmalara neden oldu.
Emtia piyasasฤฑnda sadece jeopolitik riskler ve arza yรถnelik endiลeler etkili olmadฤฑ. Emtia piyasasฤฑnda iลlem gรถren birรงok รผrรผn ve araรง, 2022’de tarihi zirveleri veya 10 yฤฑlฤฑn zirvelerini gรถrmesine karลฤฑn yฤฑlฤฑ dรผลรผลle tamamladฤฑ.
Emtialarฤฑ baskฤฑlayan unsurlar
Rusya-Ukrayna savaลฤฑndaki ลiddetli รงatฤฑลmalara karลฤฑn รin’de Kovid-19 salgฤฑnฤฑna yรถnelik devam eden endiลeler, baลta ABD Merkez Bankasฤฑ (Fed) olmak รผzere merkez bankalarฤฑnฤฑn sฤฑkฤฑlaลma politikalarฤฑ, resesyon endiลeleri ve dolara olan talebin artmasฤฑ emtialarฤฑ geรงen yฤฑl baskฤฑladฤฑ.
Jeopolitik riskler ve arza yรถnelik sฤฑkฤฑntฤฑlar emtia fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ, Kovid-19 salgฤฑnฤฑ, bankalarฤฑn sฤฑkฤฑ para politikalarฤฑna baลlamasฤฑ ve kรผresel ekonomideki durgunluk endiลeleri de fiyatlarฤฑ aลaฤฤฑ รงekti.
Emtia piyasasฤฑndaki oynaklฤฑkla beraber fiyatlamalarฤฑn zorlaลmasฤฑ ekonomik aktiviteye iliลkin endiลeleri beraberinde getirdi.
ABD ekonomisi iรงin resesyon riski bu yฤฑl gรผรงlenirken, son 40 yฤฑlฤฑn en yรผksek enflasyonuyla mรผcadele iรงin agresifleลen para politikasฤฑnฤฑn รผlkeyi resesyona sokacaฤฤฑna iliลkin endiลeler de tฤฑrmandฤฑ.
Yรผksek enflasyon karลฤฑsฤฑnda รถnde gelen merkez bankalarฤฑnฤฑn, รผlkelerin resesyona girmesi olasฤฑlฤฑฤฤฑna karลฤฑn ne gerekiyorsa yapฤฑlacaฤฤฑna yรถnelik tutumu da emtia piyasasฤฑndaki iลtahฤฑ tรถrpรผledi.
Rusya ile yaลanan doฤal gaz krizi de รถzellikle รผlkeleri resesyonla karลฤฑ karลฤฑya getirdi.
Bakฤฑr ve pamuk, kรผresel ekonomiye iliลkin ana gรถsterge niteliฤi taลฤฑyan iki emtia oldu
Emtia piyasasฤฑnda 2022’de รผrรผn bazlฤฑ ayrฤฑลmalar dikkati รงekti. รzellikle metal tarafฤฑnda bakฤฑr, tarฤฑm tarafฤฑnda ise pamuk, kรผresel ekonomiye iliลkin ana gรถsterge niteliฤi taลฤฑyan iki emtia oldu. Jeopolitik riskler ve arz sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑnฤฑn emtia fiyatlarฤฑnฤฑ yรผkselttiฤi bazฤฑ dรถnemlerde resesyon endiลelerinden dolayฤฑ bakฤฑr ve pamukta dรผลรผลler yaลandฤฑ.
Bu arada, bakฤฑr รผretiminde รถnde gelen รผlkeler arasฤฑnda yer alan Peru’da yerli halkฤฑn Las Bambas madenine karลฤฑ yaptฤฑฤฤฑ protestolarฤฑn bakฤฑr fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ yรถnlรผ etkilediฤi dรถnemler oldu.
Deฤerli metallere bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, รถzellikle Fed’in politikalarฤฑ altฤฑn ve paladyumu baskฤฑladฤฑ, gรผmรผล ve platinde ise yรผkseliลler gรถrรผldรผ.
Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn baลlamasฤฑyla tarihi zirvesini gรถren paladyumun 2022’yi dรผลรผลle kapatmasฤฑ emtia piyasasฤฑndaki fiyatlamalarda nasฤฑl bir belirsizliฤin olduฤunu ortaya koyarken, paladyumdaki dรผลรผลรผn nedenlerinde biri de fiyatlarฤฑn yรผkselmesiyle otomotiv รผreticilerinin platine yรถnelmesi oldu.
Sรถz konusu dalgalanmadan en fazla nikel etkilendi. Tedarik sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra spekรผlatif iลlemlerin de gรผรงlenmesiyle Londra Metal Borsasฤฑ’nda (LME) yรผzde 100’den fazla artarak 100 bin dolar seviyelerini test eden nikelin iลlem sฤฑrasฤฑ 8 Mart’ta durdu. LME’nin bu mรผdahalesinden sonra nikelde yฤฑl boyunca sert hareketler gรถrรผldรผ. Nikel fiyatlarฤฑndaki sert yรผkseliลlerle elektrikli araรง รผreten ลirketler, maliyetlerini azaltmak iรงin รงareler aramaya baลladฤฑ.
Dalgalanmalara sebep olan faktรถrler etkisini sรผrdรผrรผyor
Fed Baลkanฤฑ Jerome Powell’ฤฑn iyimser sรถylemleri ve รin’in Kovid-19 politikasฤฑna iliลkin yumuลamaya gidebileceฤine dair haber akฤฑลฤฑyla emtia piyasasฤฑnda yฤฑlฤฑn son dรถnemlerinde rahatlama gรถrรผlse de sรถz konusu dalgalanmalar devam etti. Dalgalanmalara neden olan faktรถrler etkisini sรผrdรผrรผyor.
Fed’in ardฤฑndan Avrupa Merkez Bankasฤฑ (ECB) ve ฤฐngiltere Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (BoE) sฤฑkฤฑlaลma hฤฑzฤฑnฤฑ azaltmasฤฑna karลฤฑn “ลahin” duruลunu sรผrdรผrmesi, emtia piyasasฤฑndaki sert dalgalanmalarฤฑn devam etmesine neden oldu.
Geรงen yฤฑl deฤerli metallerde karฤฑลฤฑk bir seyir izlendi.
2.070,40 dolarla Aฤustos 2020’den bu yana en yรผksek seviyeyi gรถren altฤฑnฤฑn onsu, daha sonra dรผลรผลe geรงerek yฤฑlฤฑ yรผzde 0,3 dรผลรผลle tamamladฤฑ. 2021’de 3.435,50 dolarla tarihi zirvesini gรถren paladyum ise yรผzde 5,9 geriledi.
Geรงen yฤฑl gรผmรผล yรผzde 2,9 ve platin yรผzde 11 deฤer kazandฤฑ.
Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn baลlamasฤฑyla “gรผvenli liman” olarak yรผkselen altฤฑn, merkez bankalarฤฑnฤฑn faiz artฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn devam edeceฤine dair sรถylemlerle geriledi.
Savaลฤฑn neden olduฤu kรผresel tedarik zincirindeki bozulma sonucu yarฤฑ iletken รงip รผretiminde รถnemli yeri olan ve kรผresel รงapta yรผzde 40’ฤฑ Rusya’da bulunan paladyumda; รถnce sert, daha sonra ise aลaฤฤฑ yรถnlรผ bir seyir izlendi.
Analistler, paladyumun tarihi zirveyi gรถrmesinden dolayฤฑ talebin azaldฤฑฤฤฑnฤฑ ve kรผresel endรผstride daha ucuz olan emtialara yรถnelme olduฤunu sรถyledi.
Yenilenebilir enerjiye talebin artmasฤฑyla gรผmรผล fiyatlarฤฑ yรผkseldi.
Gรผmรผล, รถzellikle gรผneล panellerinin yapฤฑmฤฑnda รถnemli bir yere sahip bulunuyor.
Metallerde de negatif seyir
Geรงen yฤฑl metallere de negatif bir seyir hakim oldu.
4,9059 dolarla tarihi zirveyi gรถren bakฤฑrฤฑn libresi, yรผzde 14,3 azalฤฑล kaydetti.
Tezgah รผstรผ piyasada alรผminyum yรผzde 8 ve รงinko yรผzde 15,5 deฤer kaybederken, kurลun yรผzde 1,3 ve nikel yรผzde 45 arttฤฑ.
Rusya, kรผresel metal tedarikinde รถnemli bir role sahip. Jeopolitik risklerle tedarikte yaลanan sorunlar sonucu metallerde sฤฑkฤฑntฤฑ yaลanmasฤฑna karลฤฑn kรผresel ekonomik aktiviteye yรถnelik endiลeler daha aฤฤฑr bastฤฑ.
Analistler, Avrupa’da izabe tesislerinin kapanmasฤฑ ya da รผretime ara vermesi sonucu arza yรถnelik sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑn ortaya รงฤฑkmasฤฑna karลฤฑn bu tesislerin รผretiminin sekteye uฤramasฤฑyla talep tarafฤฑnฤฑn da olumsuz etkilendiฤini sรถyledi.
Enerji emtialarฤฑnda sert yรผkseliลler gรถrรผldรผ
Enerji emtialarฤฑnda geรงen yฤฑl sert yรผkseliลler gรถrรผldรผ. Enerji tarafฤฑnda tedarik ve arza yรถnelik sฤฑkฤฑntฤฑlar etkisini yitirmedi.
Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn piyasalarda oluลturduฤu arz endiลeleriyle 7 Mart’ta 139 dolar seviyesini aลan Brent petrolรผn varil fiyatฤฑ, piyasalarda kรผresel resesyon endiลelerinin gรผรงlenmesi ve talep endiลelerinin yeniden zemin kazanmasฤฑyla yฤฑlฤฑ 84 dolar seviyesinden tamamladฤฑ. Brent petrol, yฤฑlฤฑ yรผzde 8,4 yรผkseliลle bitirdi.
10 dolarฤฑn รผzerine รงฤฑkarak 14 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesini gรถren New York Ticaret Borsasฤฑ’nda iลlem gรถren doฤal gaz ise yรผzde 20 arttฤฑ. Doฤal gaz fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesini etkileyen faktรถrlerden biri de hava sฤฑcaklฤฑklarฤฑnฤฑn dรผลeceฤine dair รถngรถrรผler olarak belirlendi.
ABD’de demir yolu iลรงilerinin greve gidebileceฤi endiลeleri, Freeport LNG’nin Teksas LNG ihracat tesisindeki sฤฑkฤฑntฤฑlar da doฤal gazฤฑn yรผkselmesine sebep oldu.
Yฤฑl iรงinde Gazprom, yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, Kanada’da tamire alฤฑnan Siemens marka kritik bir tรผrbin motorunun Rusya’ya iade edilmesi iรงin gerekli evraklarฤฑnฤฑn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, bu yรผzden gaz akฤฑลฤฑnฤฑ garanti edemeyeceklerini duyurmuลtu.
Gazprom’un rubleyle รถdeme sistemine uymadฤฑklarฤฑ iรงin Bulgaristan ve Polonya’ya doฤal gaz sevkiyatฤฑnฤฑ durdurduฤuna iliลkin haber akฤฑลฤฑ da doฤal gaz fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ yรถnlรผ etkiledi.
Tarฤฑm emtialarฤฑnda รผretime yรถnelik endiลeler รถne รงฤฑktฤฑ
Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn baลlamasฤฑyla tarฤฑm emtialarฤฑnda รผretime yรถnelik endiลeler รถne รงฤฑktฤฑ. Tarฤฑm emtialarฤฑnda yรผkseliลlerin hakim olduฤu bir yฤฑl geride kaldฤฑ.
Chicago Ticaret Borsasฤฑ’nda iลlem gรถren buฤday 13,6350 dolarla tarihi zirveyi, mฤฑsฤฑr 8,2450 dolarla Aฤustos 2012’den bu yana, soya fasulyesi de 17,5925 dolarla Eylรผl 2012’den bu yana en yรผksek seviyeyi gรถrdรผ.
Geรงen yฤฑl buฤday yรผzde 2,6, mฤฑsฤฑr yรผzde 14,4, soya fasulyesi yรผzde 13,8 ve pirinรง yรผzde 25,5 artฤฑล kaydetti.
Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn tedarik sorunlarฤฑnฤฑ gรผndeme getirmesi ve yรผkselen enerji fiyatlarฤฑnฤฑn etkisiyle buฤday tarihi zirvesini gรถrรผrken, Karadeniz bรถlgesindeki iki bรผyรผk buฤday ihracatรงฤฑsฤฑ olan Ukrayna ve Rusya’nฤฑn savaลta olmasฤฑ, buฤday ve mฤฑsฤฑr ihracatฤฑnฤฑn durma noktasฤฑna geleceฤine dair kaygฤฑlarฤฑ artฤฑrdฤฑ.
Buฤday fiyatlarฤฑ, Rusya’nฤฑn tahฤฑl anlaลmasฤฑna geri dรถnmesiyle kazanรงlarฤฑnฤฑn bir kฤฑsmฤฑnฤฑ geri vermesine karลฤฑn yฤฑlฤฑ yรผkseliลle tamamladฤฑ.
Ukrayna’da ekim ve hasadฤฑn olumsuz etkilenmesi ile tedarikin durma noktasฤฑna gelmesi ve ABD’de yaลanan soฤuk hava dalgasฤฑnฤฑn ekim sรผrecini yavaลlatmasฤฑ da mฤฑsฤฑr fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ yรถnlรผ etkiledi.
Gรผbre fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesi, soya fasulyesi fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ yรถnlรผ etkiledi.
0,2118 dolarla ลubat 2017โden bu yana en yรผksek seviyeyi gรถren ลeker, 2022’de yรผzde 6,2 deฤer kazandฤฑ. 1,5595 dolarla Mayฤฑs 2011โden bu yana en yรผksek seviyeyi gรถren pamuk ise kazanรงlarฤฑnฤฑ geri vererek yฤฑlฤฑ yรผzde 25,9 deฤer kaybฤฑyla tamamladฤฑ.
2,6045 dolar ile Eylรผl 2011’den bu yana en yรผksek seviyeyi gรถren kahve, kazanรงlarฤฑnฤฑ geri verdi ve 2022 yฤฑlฤฑnฤฑ yรผzde 26,1 azalฤฑลla bitirdi.
ABD’de ihracatฤฑnฤฑn yรผkselmesiyle pamuk fiyatlarฤฑnda zirveler sรถz konusu olmasฤฑna karลฤฑn รถzellikle kรผresel ekonomideki resesyon endiลeleri pamuk fiyatlarฤฑnฤฑ aลaฤฤฑ yรถnlรผ etkiledi.
รzellikle รin’de Kovid-19 รถnlemlerinin gevลetilmesi ve Brezilya’da hรผkรผmetin deฤiลmesiyle talebin artacaฤฤฑna yรถnelik endiลeler ลeker fiyatlarฤฑnฤฑ yรผkseltti.
Gรผney Amerika’da yaลanan elveriลsiz hava koลullarฤฑ nedeniyle artan kahve fiyatlarฤฑ, daha sonra รผretim fazlasฤฑ olacaฤฤฑna yรถnelik beklentilerle geriledi.
Kakao, geรงen yฤฑl yรผzde 2,9 artฤฑล kaydetti. Fildiลi Sahili’nde รผretime yรถnelik yaลanan endiลeler kakao fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesine neden oldu.
Bu arada, hava koลullarฤฑndan etkilenen tarฤฑm emtialarฤฑnda farklฤฑ dinamikler de sรถz konusu olabiliyor. รrneฤin, Brezilya’da hรผkรผmetin deฤiลmesi ลeker fiyatlarฤฑnฤฑ olumlu etkiledi.
