Pandemi tรผm dรผnyada olduฤu gibi Tรผrkiyeโde de yatฤฑrฤฑmcฤฑ tercihlerinde farklฤฑlฤฑk yarattฤฑ. Hisse senedi piyasasฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn gรถzรผ Bitcoin baลta olmak รผzere kripto paralara da kaydฤฑ. Tรผrkiye’de iลlem yapan kripto para platformlarฤฑ 2020’de tasarruf sahibi yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn da Bitcoin’e yรถnelmesiyle 2019’da gรถre iลlem hacminin 10’a, kullanฤฑcฤฑ sayฤฑsฤฑnฤฑn 2’ye katlandฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi. Ancak kripto paralara iลlem yapmak regรผlasyon eksikliฤi nedeniyle hala riskli bir yatฤฑrฤฑm aracฤฑ olarak gรถrรผlรผyor. Bitcoinโdeki hareketin 2017 yฤฑlฤฑndaki yaลananlarla karฤฑลtฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ istemeyen artฤฑk varlฤฑk olarak kendini kanฤฑtladฤฑฤฤฑnฤฑ belirten uzmanlar bu yฤฑl dรผnyada ve Tรผrkiyeโde en azฤฑndan temel yani kullanฤฑcฤฑyฤฑ ve tasarrufunu koruyacak dรผzenlemelerin devreye girmesini umuyor.
Bitcoin deฤerini yeni yฤฑlla birlikte yeni rekora taลฤฑmayฤฑ baลardฤฑ. Ve bu 38 bin 137dolar ile zirveyi gรถrdรผ. Bir yฤฑlda dolar bazฤฑnda yรผzde 356,4, TL olarak yรผzde 454,5 yรผkselen Bitcoin ve kripto paralar uzmanlara gรถre 2021โde de tercih edilecek. JPMorgan analistleri uzun vadede Bitcoin fiyatฤฑnฤฑn 146.000 dolarฤฑ gรถrebileceฤini dรผลรผnรผyor. Dรผn itibariyle Bitcoin fiyatฤฑ 37 bin dolar, 280 bin TL seviyelerinde iลlem gรถrmeye devam ediyordu. Kripto para piyasasฤฑnฤฑn da deฤeri ilk kez 1 trilyon dolarฤฑ aลtฤฑ. CoinGecko verilerine gรถre, kripto para birimleri geรงen yฤฑla gรถre piyasa deฤerinde 5 kat artฤฑลฤฑn ardฤฑndan dรถnรผm noktasฤฑna ulaลtฤฑ.
Yeni bir finansal sistem yarattฤฑ
ฤฐล Yatฤฑrฤฑm Uluslararasฤฑ Piyasalar Direktรถre ve Dรผnya Gazetesi yazarฤฑ ลant Manukyan, Bitcoinโdeki hareketi 2017 yฤฑlฤฑ ile karฤฑลtฤฑrmamak gerektiฤine dikkat รงekerek ลunlarฤฑ sรถyledi: โO zaman gerรงekten kripto para diye bir ลey var ve bazฤฑ insanlar รงok para kazanฤฑrฤฑz erkenden atฤฑlalฤฑm gibi bir hissiyattaydฤฑ. Ama ลu andaki resim farklฤฑ. Kurumsal yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn Bitcoinโe yatฤฑrฤฑmฤฑ olduฤu bir piyasa var artฤฑk. Kuล mudur uรงak mฤฑdฤฑr Sรผperman midir deฤil, varlฤฑk olarak kendini ispat etmiล durumda Bitcoin. ฤฐkinci konu bu kavram etrafฤฑnda oluลmaya baลlayan finansal sistem var. รzellikle DeFi merkeziyetsiz finansta insanlarฤฑn tฤฑrnak iรงinde teknik olarak kredi alabiliyor, borรง verebiliyor, mevduat yapฤฑyor yani bu dรผnyadan getiri elde ediyor.โ
Ana akฤฑma kendini kabul ettiriyor
Manukyan โKendi finansal dรผnyasฤฑnฤฑ aลma ve ana akฤฑma kendini kabul ettirme noktasฤฑna geldi. ฤฐลlerin daha normalleลtiฤini gรถrรผyoruz. Kฤฑsa vadede negatif, orta uzun vadede pozitif regรผlasyonlar olmaya baลlฤฑyor. ABDโnin en bรผyรผk regรผlatรถrรผ OCC, federal bankalarฤฑn รถdeme yapma gibi iลlemlerde blockchain aฤฤฑnฤฑ veya stablecoinleri kullanabileceklerini sรถyledi. Regรผlasyonlarฤฑn geliyor olmasฤฑ giderek daha fazla insana gรผven verecekโ dedi. Kripto para ile uฤraลmฤฑyorum, bilmiyorum diyenlerin de yatฤฑrฤฑm fonlarฤฑ รผzerinden giriล yaptฤฑฤฤฑnฤฑ dile getiren Manukyan, ลunlarฤฑ sรถyledi: โลu anda heyecanlฤฑ รงocuklarฤฑn iลlem yaptฤฑฤฤฑ deฤil regรผlatรถrlerin, bankacฤฑlฤฑk sisteminin hedge fonlarฤฑn girdiฤi, bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn aktif olduฤu bir sistem var. 8 bin kรผsur kripto para var 7950โsi kaybolacak belki ama geri kalanlar yeni bir iล modeli yaratฤฑyor. Dolayฤฑsฤฑyla onun รงektiฤi yatฤฑrฤฑmcฤฑ kitlesi var. Bunu deฤerleme olarak ucuz, pahalฤฑ demek zor. Altฤฑnda olan paranฤฑn bir kฤฑsmฤฑ buraya gelecek, finansal sistemdeki para buraya gelecekโ dedi.
‘Gelinen her seviye balon’
Garanti Yatฤฑrฤฑm Koordinatรถrรผ Tufan Cรถmert, kripto paralara hala mesafeli davrandฤฑฤฤฑnฤฑ ve bir รงok kiลinin bakฤฑล aรงฤฑsฤฑna gรถre gelinen seviyelerin aลฤฑrฤฑ yรผksek olduฤunu belirterek ลunlarฤฑ sรถyledi: “Kripto paralar gerรงek birer para mฤฑdฤฑr tartฤฑลmasฤฑ mรผhim. Zira paranฤฑn 3 temel iลlevi vardฤฑr: Deฤiลim aracฤฑ olmasฤฑ, hesap birimi ya da deฤer รถlรงรผsรผ olmasฤฑ, deฤer saklama aracฤฑ olmasฤฑ. Eve verdiฤi yemek sipariลini Bitcoin ile รถdeyen duymadฤฑm, demek ki deฤiลim aracฤฑ deฤil. Malฤฑmฤฑzฤฑn ya da hizmetimizin ederini Ethereum cinsinden de belirlemiyoruz, akฤฑllฤฑ telefon fiyatฤฑnฤฑ 1.19 ETH olarak gรถrmedik daha. 3. madde ise kriptolarฤฑn asฤฑl geldiฤi yer: Bugรผn tasarrufunu bu varlฤฑklarda tutan ciddi bir kitle var, diฤer iki madde sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ olsa da buna diyecek bir ลey yok. Ama buna bakarak mesela Bitcoin 100.000 dolar olacak demek anlamlฤฑ deฤil. Zira bu varlฤฑk sฤฑnฤฑfฤฑnฤฑ nasฤฑl deฤerlememiz gerektiฤi konusunda ‘arz ile talebin kesiลtiฤi nokta’ dฤฑลฤฑnda bir yรถntem yok.โ
Dalgalanma olsa da fiyatta artฤฑล bekleniyor
Tรผrkiyeโnin ilk kripto para platform BtcTรผrkโรผn CEOโsu รzgรผr Gรผneri, 2020’de yeni 750 bin yatฤฑrฤฑmcฤฑyla beraber 1.5 milyon kullanฤฑcฤฑ sayฤฑsฤฑna ulaลtฤฑklarฤฑnฤฑ dile getirdi. Gรผneri, kullanฤฑcฤฑ sayฤฑsฤฑ ikiye katlarken iลlem hacminin 10 kat artarak 150 milyon dolara ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ kaydederek artฤฑk 25-30 yaล arasฤฑ kullanฤฑcฤฑlar deฤil onlarฤฑn aileleri tasarruf sahibi olan kiลilerin Bitcoin’i tercih ettiฤini vurguladฤฑ. 2021’de de ise 1.5 milyon yeni kullanฤฑcฤฑnฤฑn Bitcoin’i tercih edeceฤini beklediklerini sรถyleyen Gรผneri fiyatlarda ise dalgalanma olsa da artฤฑลฤฑn sรผreceฤi gรถrรผลรผnde. En รงarpฤฑcฤฑ geliลmenin kullanฤฑcฤฑ profilindeki deฤiลiklikler olduฤunu vurgulayan Gรผneri, ลunlarฤฑ sรถyledi: “Bitcoin’i daha fazla teknoloji ve yeniliklere aรงฤฑk, risk almayฤฑ รงok seven, yenilikleri denemeye meraklฤฑ genรง kitle yรถnetirken, 2020 ile Tรผrkiye ve dรผnyada kurumsal bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn eklendiฤi yฤฑl oldu. 2017-2018 baลฤฑndaki noktadan bugรผne aslฤฑnda yฤฑlbaลฤฑnda sahip olduฤunuz 750 bin kullanฤฑcฤฑmฤฑza 2020 yฤฑlฤฑnda 750 bin yeni kullanฤฑcฤฑ eklendi. Ve profili oldukรงa farklฤฑ. Tasarruf tutarฤฑ รงok daha yรผksek, bizim dฤฑลฤฑmฤฑzdaki finansal sistemi kullanan, portfรถy oluลturacak kadar varlฤฑklฤฑ ve yaล olarak 25-30 yaล deฤil onlarฤฑn babalarฤฑ, abileri, patronlarฤฑ yatฤฑrฤฑma geldi. Bรถylece iลlem hacmi 10 katฤฑna arttฤฑ. 2019 gรผnlรผk ortalama 6 milyon dolardฤฑ, Ocak 2020’de 13, mayฤฑsta 45, aฤustosta 90 ve kasฤฑmda 150 milyon dolara ulaลtฤฑ.โ
Kurumsal yatฤฑrฤฑmcฤฑ ilgisi fiyatฤฑ artฤฑrdฤฑ
Gรผneri, kurumsal yatฤฑrฤฑmcฤฑ talebinin fiyatlarda รงok net gรถrรผldรผฤรผnรผ belirterek ลunlarฤฑ sรถyledi: “BtcTรผrk olarak kazandฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑ mevduat yapma olasฤฑlฤฑฤฤฑmฤฑz yok, biz nasฤฑl ki kendi hazine yรถnetimimizi de Bitcoin’e yatฤฑrฤฑm yaparak kurguluyorsak kurumlar da yรถnlendirmeye baลladฤฑ. Gรผneri, Bitcoin’in de 7 bin dolardan baลladฤฑฤฤฑ 2020 yฤฑlฤฑnฤฑ 29 bin dolardan kapattฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlattฤฑ.
BtcTรผrk olarak regรผleymiล gibi รงalฤฑลtฤฑklarฤฑnฤฑ sรถyleyen Gรผneri, “Bizim tarafฤฑ dรผzenleyen net bir รงerรงeve yok. Bu konuda 2021 yฤฑlฤฑnda adฤฑm atฤฑlฤฑr diye dรผลรผnรผyorum. Hepimizin yeni รถฤrendiฤi sektรถrde detaylฤฑ bir kurgu yapmaktansa kullanฤฑcฤฑlarฤฑn verilerinin, mallarฤฑnฤฑn, iลlem yaptฤฑklarฤฑ sรผreรงlerin saฤlฤฑklฤฑ รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ genel รงerรงevenin รงizildiฤi dรผzenleme yeterli olacaktฤฑr. Sermaye Piyasasฤฑ Kurulu’nun 2021 yฤฑlฤฑnda sฤฑnฤฑrlฤฑ izinlerle bizim sektรถrรผn รงerรงevesi รงizilirse bazฤฑ yatฤฑrฤฑm fonlarฤฑna izin vereceฤini dรผลรผnรผyorum. Umarฤฑm รงok geรง olmaz kurumsal emeklilik fonlarฤฑnda Bitcoin gibi saฤlam varlฤฑฤฤฑn getirisi kullanฤฑlmalฤฑโ dedi.
2021’de kurumsal ilginin artmasฤฑ bekleniyor
Kripta para platformu Paribu CEOโsu Yasin Oral, 2020 yฤฑlฤฑnda hem hacimler hem de kullanฤฑcฤฑ sayฤฑsฤฑ รงok ciddi bir artฤฑล gรถsterdiฤini dile getirerek “Yฤฑlsonu itibariyle kullanฤฑcฤฑ sayฤฑsฤฑnda yรผzde 70’lik, iลlem hacminde ise yรผzde 250’lik bir artฤฑล seviyesi yakalandฤฑ. Aralฤฑk ayฤฑnda gรผnlรผk ortalama iลlem hacmimiz 91 milyon dolar seviyesinde seyretti. Bazฤฑ gรผnler 300 milyon dolarlฤฑk iลlem hacmine ulaลtฤฑkโ diye konuลtu. 2021’de kripto para birimlerine olan ilginin artacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrdรผklerini kaydeden Oral, “2020’de kripto para ekosistemine ciddi bir kurumsal ilgi vardฤฑ, bu ilginin de devam edeceฤini รถngรถrmek mรผmkรผn. Kurumsal ilgi bireysel gรผveni de artฤฑrฤฑyorโ dedi. Avrupa ve Amerika’da รถzellikle geleneksel finans devlerinin kripto paralara ilgi duymaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ dile getiren Oral, ลunlarฤฑ sรถyledi: “Bankalar kripto para saklama hizmeti vermeye yรถneldi. Kurumsal yatฤฑrฤฑmcฤฑlar sepetlerine artan oranda kripto para dahil eder hale geldi. Tรผrkiye’de yฤฑl genelinde bireysel ilgi dรผnya ortalamalarฤฑnฤฑn รผzerinde arttฤฑ. Kurumsal ilgi anlamฤฑnda ise Tรผrkiye henรผz yolun รงok baลฤฑnda. 2021 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye’de de kurumsal trendlerin dรผnyayฤฑ takip edeceฤini รถngรถrรผyoruz. Bununla beraber kamu otoritesinin sorumlu yaklaลฤฑmฤฑnฤฑn, 2021 yฤฑlฤฑnda yapฤฑcฤฑ ve gรผven artฤฑrฤฑcฤฑ regรผlasyonlara dรถnรผลmesini bekliyoruz.โ Tรผrkiye’deki bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn kurumsal yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ da dรถnรผลtรผrdรผฤรผnรผ kaydeden Oral, kripto para iลlemlerinin artฤฑk รงok daha kolay yapฤฑlabildiฤine de dikkat รงekti.
Regรผlasyon eksikliฤi riski artฤฑrฤฑyor
Finansal ฤฐnovasyon ve Teknoloji Derneฤiโnin (FINTR) hukuk ve mevzuat konularฤฑndaki รงalฤฑลmalarฤฑna da baลkanlฤฑk eden Yรถnetim Kurulu รyesi ve Solak&Partners ortaฤฤฑ Elรงin Karatay, kripto paralarda hukuksal anlamda belirsizliklerin zorlayฤฑcฤฑ olduฤunu ve hukuki geliลmelerin sektรถrรผn geliลmesinde bรผyรผk rol oynayacaฤฤฑnฤฑ belirtti. Pazarฤฑn regรผlasyonlarฤฑn eksikliฤi nedeniyle risk alฤฑnan tรผrde olduฤuna dikkat รงeken Karatay, ”Hukuki geliลimler daha saฤlam adฤฑmlar atฤฑlmasฤฑna รถn ayak olacak. Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar iรงin de daha gรผvenli bir giriล alanฤฑ olarak gรถrรผlecektir” dedi.







