Enerji Gรผnlรผฤรผ – Altฤฑnbaล รniversitesi รฤretim รyesi Doรง.Dr. Tolga Demiryol Tรผrkiyeโnin keลfettiฤi 320 milyar metrekรผplรผk rezervin, ฤฐsrail’i ihracatรงฤฑ konumuna gรถtรผren sรผreci baลlatan miktara eลit olduฤunu sรถyledi.
Geรงtiฤimiz gรผnlerde Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan tarafฤฑndan aรงฤฑklanan Karadenizโde doฤalgaz keลfi, Tรผrkiye tarihindeki en bรผyรผk keลif olmasฤฑyla bรผyรผk bir รถnem taลฤฑyor. Bunun yanฤฑ sฤฑra 320 milyar metrekรผp rezerv tanฤฑmฤฑ yapฤฑlan keลif, dรผnyadaki en รถnemli 20 derin deniz keลfi arasฤฑnda yer alฤฑyor. Bu keลif Tรผrkiye iรงin ne anlama geliyor? Tรผrkiye ekonomisi ve bรถlgesel dengeler aรงฤฑsฤฑndan kฤฑsa ve uzun vadedeki etkileri neler olur?
Altฤฑnbaล รniversitesi Enerji ve รevre Uygulama ve Araลtฤฑrma Merkezi Direktรถrรผ Doรง.Dr. Tolga Demiryol รผlke gรผndemine oturan bu konuyu deฤerlendirirken โKeลfin niteliฤinin daha net anlaลฤฑlabilmesi ve karลฤฑlaลtฤฑrma imkรขnฤฑ vermesi aรงฤฑsฤฑndan 2009 yฤฑlฤฑnda ฤฐsrailโin doฤal gaz devrimini baลlatan Tamar sahasฤฑndaki toplam rezerv bรผyรผklรผฤรผnรผn yaklaลฤฑk 320 milyar metrekรผp olduฤunu hatฤฑrlamak gerek. Tamarโฤฑn ardฤฑndan Akdenizโde artan arama faaliyetleri neticesinde bรถlgede daha bรผyรผk keลifler yapฤฑldฤฑ. Sakarya Doฤal Gaz Sahasฤฑndaki keลfin ardฤฑndan Tรผrkiyeโnin Karadeniz sularฤฑndaki faaliyetleri de hฤฑzlanacaktฤฑrโ dedi.
REZERVE ULAลMA SรRESฤฐ KISA
Aรงฤฑklanan rezerv miktarฤฑn ne kadarฤฑnฤฑn teknik olarak รงฤฑkarฤฑlabileceฤi ve ne kadarฤฑnฤฑn ekonomik olarak รผretilebileceฤinin bundan sonraki aลamalarda netleลeceฤine dikkat รงeken Doรง.Dr. Demiryol, โBu keลfin heyecan verici yรถnรผ sahadaki potansiyele iลaret ediyor olmasฤฑ. Tรผrkiyeโnin nispeten kฤฑsa sayฤฑlabilecek bir sรผrede bu bรผyรผklรผkte bir rezerve ulaลmฤฑล olmasฤฑ dikkat รงekiciโ diye konuลtu.
KEลFฤฐN ETKฤฐSฤฐ ZAMANA YAYILACAK
Gazฤฑn ekonomik deฤerinin piyasa koลullarฤฑna baฤlฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ ancak bugรผnkรผ ลartlarda Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑ Baลkanฤฑ Fatih Birolโun telaffuz ettiฤi rakamฤฑn 80 milyar dolar olduฤunu hatฤฑrlatan Demiryol, ลunlarฤฑ kaydetti: โEnerji รผretiminde deฤer zinciri รถnemli. ฤฐlk sismik bulgulardan rezervlerin kesinleลtirilmesine ve nihai yatฤฑrฤฑm kararฤฑna, oradan da รผretime ve gerekiyorsa ihracat altyapฤฑsฤฑnฤฑn oluลturulmasฤฑna uzanan ve kimi vakalarda on yฤฑlฤฑ bulan bir sรผreรง sรถz konusu. Elbette Tรผrkiyeโnin hedefi bu sรผreci mรผmkรผn olduฤunca kฤฑsa tutmak. Yine de Sakarya sahasฤฑndaki keลfin doฤrudan ekonomik etkisi zamana yayฤฑlacaktฤฑrโ ลeklinde konuลtu.
โAรงฤฑklanan doฤalgaz keลfiyle azalan enerji ithalatฤฑ faturasฤฑnฤฑn cari aรงฤฑฤฤฑ olumlu etkileyeceฤi kuลkusuz en รงok vurgulanan hususโ diyen Tolga Demiryol, โGazฤฑn bir bรถlรผmรผnรผn ihracata yรถnlendirilmesi durumunda รผlke ekonomisine รงok ihtiyaรง duyulan bir dรถviz giriลi de saฤlanacaktฤฑr. Bununla birlikte hali hazฤฑrda cari aรงฤฑฤฤฑn รถnemli bir bรถlรผmรผnรผn petrol ithalatฤฑndan kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ da hatฤฑrlamak gerekirโ ifadelerini kullandฤฑ.
ENERJฤฐ POLฤฐTฤฐKALARINA ETKฤฐSฤฐ
Karadeniz gazฤฑnฤฑn Tรผrkiyeโnin enerji politikasฤฑna en รถnemli etkisinin dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ azaltmak olacaฤฤฑna vurgu yapan Tolga Demiryol, โBugรผn Tรผrkiye yฤฑlda tรผkettiฤi 45-50 milyar metrekรผp gazฤฑn neredeyse tamamฤฑnฤฑ ithal ediyor. Sakarya Doฤal Gaz Sahasฤฑndan ilk etapta yฤฑlda 10 milyar metrekรผplรผk bir รผretim yapฤฑlacaฤฤฑ varsayฤฑmฤฑyla hareket edersek ithalata baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑn yรผzde 20 azalacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrebilirizโ dedi.
ENERJฤฐ MERKEZฤฐNE DรNรลMEK ฤฐรฤฐN…
Doฤal gaz keลfiyle birlikte Tรผrkiyeโnin yฤฑllardฤฑr peลinde olduฤu enerji ticaret merkezi olma hedefine de bir adฤฑm daha yaklaลฤฑlmฤฑล olduฤunu sรถyleyen Demiryol, โBilindiฤi รผzere Tรผrkiye pek รงok bรถlgesel enerji nakil hattฤฑnฤฑn kesiลim noktasฤฑnda yer alฤฑyor. Ancak enerji merkezi olmak iรงin boru hatlarฤฑ tek baลฤฑna yeterli deฤil. Pek รงok kaynaktan temin edilen gazฤฑn รผlkede fiyatlanmasฤฑ bรถlgesel ticaret merkezi olmanฤฑn ลartฤฑ. Tรผrkiye son dรถnemde spot doฤal gaz piyasasฤฑnฤฑ kurarak bu yรถnde olumlu bir adฤฑm atmฤฑลtฤฑ. Tรผrkiyeโnin kendi doฤalgaz รผretiminin olmasฤฑ bu bakฤฑmdan รถnemliโ dedi.
GAZ PAZARLIKLARINDA ETKฤฐLฤฐ OLUR
Keลfin kritik bir olasฤฑ etkisinin de Tรผrkiyeโnin mevcut gaz tedarikรงileriyle sรผregelen pazarlฤฑk sรผreรงlerinde elini gรผรงlendirmek olduฤunu sรถyleyen Tolga Demiryol, โBaลta Rusya olmak รผzere mevcut tedarikรงilerle imzalanacak alฤฑm-satฤฑm sรถzleลmelerinde Tรผrkiyeโnin daha avantajlฤฑ koลullar saฤlamak iรงin elinde yeni bir koz oldu. 2021 yฤฑlฤฑ itibariyle sรผresi dolacak alฤฑm-satฤฑm sรถzleลmelerinin yenilenmesi sรผrecinde Ankaraโnฤฑn eli ลu anda รงok daha gรผรงlรผ. รzellikle spot piyasa fiyatlarฤฑna endekslenmiล ve al-ya da-รถde gibi olumsuz koลullar taลฤฑmayan anlaลmalar yapฤฑlmasฤฑ Tรผrkiye iรงin รถnemli bir dรถnรผm noktasฤฑ olurโ diye konuลtu.
ASฤฐMETRฤฐK ENERJฤฐ ฤฐLฤฐลKฤฐLERฤฐNฤฐ DENGELER
Tรผrkiyeโnin doฤal gaz ithalat baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑn azalmasฤฑyla birlikte รถncelikle Rusya ile yฤฑllardฤฑr sรผregelen karลฤฑlฤฑklฤฑ baฤฤฑmlฤฑlฤฑk iliลkisinin daha simetrik bir zemine oturmasฤฑnฤฑn beklenebileceฤini ifade eden Tolga Demiryol, ลunlarฤฑ sรถyledi: โAnkara-Moskova iliลkilerinin en olumlu seyrettiฤi dรถnemlerde bile enerji kaynaklฤฑ asimetrik yapฤฑ Tรผrkiyeโnin yumuลak karnฤฑ olmuลtur. Enerji alanฤฑnda deฤiลen koลullar ile birlikte ikili siyasi dengeler deฤiลecek, Ankaraโnฤฑn opsiyonlarฤฑ artacaktฤฑr. Bununla birlikte Tรผrkiye ile Rusya arasฤฑndaki enerji iliลkisinin devam edeceฤini de vurgulayalฤฑm. Doฤal gaz alanฤฑnda 1987โden beri sรผregelen bu iliลki son dรถnemde Tรผrk Akฤฑmฤฑ, Akkuyu Nรผkleer projeleri ve diฤer karลฤฑlฤฑklฤฑ yatฤฑrฤฑmlarla รงok boyutlu bir gรถrรผnรผm kazandฤฑ. Bu iliลkiler bugรผnden yarฤฑna deฤiลmeyecektir.โ
DIล POLฤฐTฤฐKADA ESNEKLฤฐK ฤฐMKANI
Enerjide dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑn kฤฑsmen de olsa giderilmesinin Tรผrkiyeโnin dฤฑล politikadaki manevra alanฤฑnฤฑ geniลleten ve politika yapฤฑcฤฑlara yeni enstrรผmanlar sunan bir geliลme olacaฤฤฑnฤฑ vurgulayan Demiryol, โTรผrkiye sadece รถnemli bir enerji tรผketicisi ve nakil koridoru olarak deฤil kendi doฤal gaz kaynaklarฤฑna sahip bir รผlke olarak enerjiyi dฤฑล politikada รงok daha etkili bir araรง olarak kullanabilir. Enerji kaynaklarฤฑnฤฑn keลfi ve geliลtirilmesi sรผrecinde elde edilen kapasite ve deneyim Tรผrkiyeโyi bรถlgesel enerji projelerinde aktif bir konuma yรผkseltebilirโ dedi. ABD ile Rusya arasฤฑndaki enerji rekabetinin kฤฑzฤฑลtฤฑฤฤฑ, Akdeniz baลta olmak รผzere bรถlgemizdeki enerji kaynaklarฤฑnฤฑn iลbirliฤinden รงok รงatฤฑลmayฤฑ besleyen bir gรถrรผnรผm aldฤฑฤฤฑ gรผnรผmรผzde Tรผrkiyeโnin tarihi bir doฤal gaz keลfi yapmฤฑล olmasฤฑ dฤฑล politikada daha esnek ve nispeten baฤฤฑmsฤฑz hareket etme kapasitesini arttฤฑran stratejik bir kazanฤฑmdฤฑr โลeklinde konuลtu.
ENERJฤฐDE TAM BAฤIMSIZLIK NE KADAR MรMKรN?
Kรผresel ekonomik dรผzende hiรงbir รผlkenin enerjide tam anlamฤฑyla baฤฤฑmsฤฑz olamayacaฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlamak gerek diyen Demiryol, โKaya gazฤฑ devriminin ardฤฑndan net bir enerji ihracatรงฤฑsฤฑ konumuna gelen Amerika Birleลik Devletleriโnin enerji gรผvenliฤi bile enerji fiyatlarฤฑna ve jeopolitik geliลmelere baฤlฤฑ. Dolayฤฑsฤฑyla enerji baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ sรถylemini daha realist bir perspektiften deฤerlendirmekte yarar var. รnemli olan mevcut dรผzende gรถreli avantajlฤฑ bir konumda yer alabilmek. Ayrฤฑca hidrokarbon yakฤฑtlarฤฑnฤฑn รงekiciliฤine kapฤฑlarak รผlkenin uzun vadeli enerji politikasฤฑnฤฑ ve hatta son kertede bekasฤฑnฤฑ ilgilendiren iklim krizi konusunu da gรถz ardฤฑ etmek hata olurโ dedi. รinโden Suudi Arabistanโa kadar bugรผn tรผm dรผnyada enerji politikalarฤฑnฤฑn bir dรถnรผลรผm iรงerisinde olduฤunu sรถyleyen Altฤฑnbaล รniversitesi Enerji ve รevre Uygulama ve Araลtฤฑrma Merkezi Direktรถrรผ Doรง.Dr. Tolga Demiryol, โฤฐklim krizinin giderek daha รงok yรถnlendirdiฤi enerji piyasalarฤฑnda farklฤฑ enerji tรผrleri arasฤฑndaki rekabet artฤฑyor. Tรผrkiyeโnin enerji politikasฤฑnฤฑn bu deฤiลen dengeleri ฤฑskalamamasฤฑ ve baลta yenilenebilir enerji olmak รผzere yeni teknoloji ve politikalara yatฤฑrฤฑmฤฑ hฤฑzlandฤฑrmasฤฑ da ลartโ ifadelerini kullandฤฑ.
