Dรผnya รงapฤฑnda Koronavirรผs’ten etkilenen insanlarฤฑn sayฤฑsฤฑ 5.5 milyonu geรงerken Singapur’da dikkat รงekici bir araลtฤฑrma yapฤฑldฤฑ. Singapur Teknoloji ve Tasarฤฑm รniversitesi’nde Veri Destekli ฤฐnovasyon Laboratuvarฤฑ (Data-Driven Innovation Lab) tarafฤฑndan yapฤฑlan ve mayฤฑs ayฤฑnda gรผncellenen araลtฤฑrmada yapay zeka aracฤฑlฤฑฤฤฑyla salgฤฑnฤฑn รผlkelerde ne zaman biteceฤi belirlendi. Modellemenin iddiasฤฑna gรถre, Tรผrkiye’de Covid-19’un bitmesi iรงin 120 gรผnden fazla var.
Kฤฑsa bir sรผre sonra yayฤฑndan kaldฤฑrฤฑlan bu verilerin resmi ya da kesin bir gerรงeklik sunmadฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran bilim insanlarฤฑ kฤฑsa bir sรผre sonra bu verileri โiรง kullanฤฑmโ iรงin kamuoyuna kapattฤฑ.
Kuruluล, โCovid-19โun Tahmini Takibiโ ismi verilen araลtฤฑrmada gรผnlรผk vakalar, รถlรผm ve diฤer tฤฑbbi detaylarla istatistik bilimini ve epidemiyolojik modelleri bir araya getirdi. Sรถzcรผ’den Yiฤit Can Kaytmaz’ฤฑn haberine gรถre, araลtฤฑrmayฤฑ yรผrรผten ekip, Covid-19 ile ilgili birรงok bilinmez olduฤunu ve insan davranฤฑลฤฑnฤฑn dinamik yapฤฑsฤฑnฤฑn da salgฤฑnฤฑn yayฤฑlmasฤฑyla ilgili deฤiลken yaratabileceฤini aรงฤฑklayarak, โBu veriler yรผzde 100 net ve kesin deฤil, sadece mevcut ลartlar altฤฑnda bir รถngรถrรผ. Bu veriler sadece gerรงek geleceฤi ลekillendirmek iรงin harekete geรงmek iรงin bir rehber olarak kullanฤฑlabilirโ yorumunu yaptฤฑ.
Araลtฤฑrmayฤฑ yรผrรผten bilim ekibi, farklฤฑ modeller ve verilerden faydalandฤฑklarฤฑnฤฑ aรงฤฑklarken, โHer bulaลฤฑcฤฑ hastalฤฑฤฤฑn bir yaลam dรถngรผsรผ var. Salgฤฑnฤฑn patlamasฤฑ, hฤฑzla yayฤฑlmasฤฑ, yavaลlama hฤฑzฤฑ ve sona ermesi ลeklinde. Fakat salgฤฑnda bu yaลam dรถngรผleri รผlkelere ya da bรถlgelere gรถre deฤiลiklik gรถsterebiliyor. Farklฤฑ รผlkeler aynฤฑ anda farklฤฑ fazlarda olabiliyor. รrneฤin 21 Nisanโda Singapur Baลbakanฤฑ Hsien-Loong Lee, sokaฤa รงฤฑkma yasaklarฤฑnฤฑ uzatฤฑrken ฤฐtalya Baลbakanฤฑ Giuseppe Conte de 4 Mayฤฑsโta iลletmelerin tekrar aรงฤฑlmasฤฑ iรงin plan yaptฤฑklarฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑโ ifadesini kullandฤฑ.
Raporu kullanฤฑma kapadฤฑlar
Singapur merkezli bilim ekibi hazฤฑrladฤฑklarฤฑ bir grafikle รผlkelerde Koronavirรผs’รผn ne zaman sona ereceฤini modelledi. Kฤฑsa bir sรผre sonra yayฤฑndan kaldฤฑrฤฑlan bu verilerin resmi ya da kesin bir gerรงeklik sunmadฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran bilim insanlarฤฑ kฤฑsa bir sรผre sonra bu verileri โiรง kullanฤฑmโ iรงin kamuoyuna kapattฤฑ.
Fakat yayฤฑnlanan veriler ve รถngรถrรผler gรผndem oldu. Koronavirรผs’le mรผcadele eden her รผlke iรงin hazฤฑrlanan รถzel grafiklerde, รผlkelerin verilerinden alฤฑnan detaylarla bir takvim ve plan yapฤฑldฤฑ.
Modele gรถre 8 Eylรผl’de bitiyor
Singapurlu bilim insanlarฤฑ Tรผrkiye ile ilgili olan รถngรถrรผlerin 6 Mayฤฑs 2020 tarihine kadarki verilerden alฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. Uzmanlar modellemeye gรถre Tรผrkiyeโde Koronavirรผs’รผn bitmesi iรงin yaklaลฤฑk 120 gรผnlรผk bir sรผreye ihtiyaรง duyulduฤunu iddia etti.
Kamuoyunun kullanฤฑmฤฑna kapatฤฑlan raporda, salgฤฑnฤฑn hangi รผlkede kaรง gรผn daha devam edeceฤi hazฤฑrlanan yapay zeka ve modelleme ile belirlendi. Grafikteki dikey รงizgide gรผn bazฤฑnda deฤiลken yer alฤฑrken yatay รงizgide ise, โTeoride salgฤฑnฤฑn 7 Mayฤฑsโtan itibaren bitmesi รถngรถrรผlen gรผn sayฤฑsฤฑโ gรถsterildi.
Hazฤฑrlanan grafikte Tรผrkiyeโde Koronavirรผs salgฤฑnฤฑnฤฑn biteceฤi tarih olarak 8 Eylรผl 2020 gรถsterildi.
Araลtฤฑrmada, tahminin belirsiz olduฤu ve zaman iรงinde deฤiลebileceฤi vurgulanฤฑrken salgฤฑnฤฑn teoride 8 Eylรผl 2020โde biteceฤi iddia edildi. Grafikte gรผn sayฤฑsฤฑndaki deฤiลkenlik ve olasฤฑ hatalara da dikkat รงekildi. Uzmanlar Tรผrkiyeโdeki gรผn bazฤฑndaki deฤiลikliฤi 5 gรผn olarak kayฤฑtlara geรงti.
