Kovid-19 salgฤฑnฤฑ nedeniyle dรผnya genelinde dรผลรผk petrol tรผketimi ve hฤฑzla artan arz fazlasฤฑnฤฑn, Brent petrolรผn varil fiyatฤฑnฤฑn kฤฑsa sรผrede 10 dolarฤฑn altฤฑna inmesine ve รผretici ลirketlerin iflasฤฑnฤฑn hฤฑzlanmasฤฑna neden olabileceฤi belirtiliyor.
Dรผnya genelinde Kovid-19 salgฤฑnฤฑ nedeniyle ekonomik bรผyรผme beklentileri ve petrol talebi zayฤฑf kalmaya devam ederken, kรผresel petrol piyasasฤฑndaki arz fazlasฤฑ her geรงen gรผn artฤฑyor ve petrol stoklarฤฑnda yeterli kapasitenin kalmama endiลesiyle fiyatlarda tarihi dรผลรผk seviyeler gรถrรผlรผyor.
Yaklaลฤฑk 6,7 milyar varillik kรผresel petrol stok kapasitesinin 4,2 milyar varili (yรผzde 63’รผ) ocak sonu itibarฤฑyla dolarken, artan arz fazlasฤฑ nedeniyle dรผnya genelindeki petrol stok kapasitesinin haziranda tam doluluฤa ulaลacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
ABD’nin en bรผyรผk petrol stoklama merkezi olan Oklahoma eyaletindeki Cushing kentinde toplam 90 milyon varillik petrol depolama kapasitesinin 60 milyon varili doluyken, haftalฤฑk ortalama 16 milyon varil ek petrolรผn burada stoklanฤฑyor olmasฤฑ, mayฤฑs baลฤฑ itibarฤฑyla bu merkezde kapasitenin tam dolacak olmasฤฑna iลaret ediyor.
Cushing’de fiyatlanan Batฤฑ Teksas (WTI) tipi ham petrolรผn mayฤฑs ayฤฑ iรงin vadeli iลlem sรถzleลmelerinin sรผresi dรผn dolarken, kontrat sahiplerinin fiziki petrol teslimatฤฑndan kaรงฤฑnmasฤฑyla WTI tipi petrolรผn varil fiyatฤฑ pazartesi gรผnรผ yรผzde 300’den fazla deฤer kaybederek eksi 37,63 seviyesine kadar indi ve satฤฑcฤฑlar fazla petrolรผ ellerinden รงฤฑkarmak iรงin alฤฑcฤฑlara รถdeme yapmaya baลladฤฑ.
“Fiziki ticarette tek haneli rakamlar gรถrรผldรผ”
ABD merkezli veri kurumu Primary Vision Enerji Analisti Mark Rossano, AA muhabirine yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, WTI tipi ham petrolรผn varil fiyatฤฑnฤฑn mayฤฑs kontratlarฤฑnda eksi fiyata inmesinin gelecek aylardaki kontrat fiyatlarฤฑ รผzerinde de baskฤฑ oluลturacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Petrol stoklarฤฑnฤฑn dolu olmasฤฑnฤฑn bu fiyat dengesinde en รถnemli etkenlerden olduฤuna iลaret eden Rossano, “ลu an WTI’da haziran ayฤฑ iรงin vadeli iลlem sรถzleลmeleri yapฤฑlฤฑyor. รretimde kesinti olsa bile eksi fiyatlarฤฑn bu ayki sรถzleลmelerde de gรถrรผleceฤini dรผลรผnรผyorum, รงรผnkรผ kรผresel stoklar doldu ve yรผzer stoklardaki petrol de 120 milyon varili geรงti. Geรงen ay imzalanan bir Suudi ham petrol kargosu ลu an ABD’ye geliyor ve depolar zaten bu kargoya gรถre ayarlandฤฑ. Bu yeni kapasite de hem haziran hem de temmuz ayฤฑ sรถzleลmelerindeki fiyatlarฤฑ baskฤฑlayacak รงรผnkรผ arz fazlasฤฑ iyice artacak.” diye konuลtu.
Rossano, fiyatlarda benzer bir eฤilimin Brent petrolde de gรถrรผleceฤini belirterek, ลunlarฤฑ kaydetti:
“รok kฤฑsa bir sรผrede Brent petrolรผn varil fiyatฤฑ 10 dolarฤฑn altฤฑna inecek. Bunun iรงin piyasadaki fiziki teslimatlara bakmak yeterli. ลu an 13 bรถlgede fiziki ham petrol ticareti zaten tek haneli rakamlar รผzerinden yapฤฑlฤฑyor. Petrol ฤฐhraรง Eden รlkeler รrgรผtรผ (OPEC) ve OPEC dฤฑลฤฑ bazฤฑ รผreticilerden birรงoฤu mayฤฑs hacimlerinin neredeyse yรผzde 80’ini hala satamadฤฑlar. Nisan ayฤฑnฤฑn bu dรถnemlerinde bu hacmin yรผzde 85’inin satฤฑlmฤฑล olmasฤฑ ve ihracata hazฤฑr olmasฤฑ gerekirdi. Bu yรผzden, fiziksel arz ve talep piyasasฤฑ Brent petrolรผn fiyatlanmasฤฑnda bir referans noktasฤฑ olacak ve fiyatlarฤฑn aลaฤฤฑ yรถnlรผ hareket etmesini saฤlayacak.”
“ABD’de de petrol talebi รงรถktรผ”
Dubai merkezli petrol yatฤฑrฤฑm danฤฑลmanlฤฑk firmasฤฑ Hormuz Straits Partnership Direktรถrรผ Serkan ลahin de 19-21 Mayฤฑs tarihlerinde piyasada ne kadar aรงฤฑk pozisyon olacaฤฤฑnฤฑn WTI haziran sรถzleลmelerindeki fiyatlarda belirleyici olacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Kuyulardaki รผretimi durdurmak daha maliyetli olacaฤฤฑ iรงin satฤฑcฤฑlarฤฑn zarardan kar etmek amacฤฑyla ellerindeki kapasiteleri eksi fiyatlara sattฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran ลahin, ลรถyle konuลtu:
“Bu eฤilim muhtemelen รถnรผmรผzdeki birkaรง ayda da devam edecek. ลu anda dรผnyada olduฤu gibi ABD’de de petrol talebi รงรถktรผ. ABD’nin ihracatฤฑ da dรผลtรผฤรผ iรงin sistem, kendi iรงinde alฤฑcฤฑsฤฑ olmayan kapalฤฑ bir sisteme dรถnรผลtรผ. Artฤฑk ABD’ye arbitraj bitti. Brent petrolรผ ABD’ye gรถtรผrmenin hiรงbir karฤฑ kalmadฤฑ. Yani, Rusya, Kuzey Batฤฑ Avrupa, Kuzey Afrika, Orta Doฤu, Kazakistan ve Azerbaycan’daki รผretimin tamamฤฑ iรงin Atlantik’in doฤusuna gitmenin ekonomik bir tarafฤฑ artฤฑk yok. Bu รผlkeler Atlantik’in doฤusundaki pazarlarda ABD hariรง bir ลekilde talep bulup kendilerini idare ederlerse sorun yaลamayabilirler.”
ลahin, bu durumun sรถz konusu รผlkeler aรงฤฑsฤฑndan yeni bir talep daralmasฤฑ anlamฤฑna geldiฤini belirterek, “รte yandan, ลanslฤฑ bir durum var ki รin, Gรผney Kore, Japonya ve Hindistan’da petrol ithalatฤฑ artmaya baลladฤฑ. Hindistan fฤฑrsat alฤฑmlarฤฑ yapฤฑyor. Ayrฤฑca rafineriler iรงin alฤฑp depolamak ลu an รงok karlฤฑ olduฤu iรงin o noktada da fฤฑrsat alฤฑmlarฤฑ var.” ifadelerini kullandฤฑ.
Bazฤฑ Batฤฑ Avrupa รผlkelerinde de karantina kurallarฤฑnฤฑn esnetilmeye baลlandฤฑฤฤฑnฤฑ anฤฑmsatan ลahin, ลรถyle devam etti:
“Bu gevลemeler talebi biraz toparlayacak ama jet yakฤฑt talebinde toparlanma biraz daha sรผreceฤi iรงin arz talep dengesizliฤi devam edebilir. Brent petrolรผn varili eksi fiyatlara dรผลmez ama fiyatlar belirli bir noktaya dรผลtรผฤรผnde de Kazakistan, Cezayir ve Azerbaycan gibi รผlkeler bu fiyat seviyesine dayanamaz ve รผretimi keser. Suudi Arabistan ise bugรผn 5-10 dolar seviyesinden รผretim yapabilir ama onun iรงin de bu fiyat seviyesinde ne kadar sรผreyle รผretim yapฤฑlacaฤฤฑ รถnemli. 6 ay boyunca fiyatlar 10 dolarda kalacaksa, รผretimi kesip petrolรผ yer altฤฑnda tutmak daha karlฤฑ olur. รretimin bu ลekilde birรงok รผlkede azalmasฤฑ ihtimali de fiyatlarฤฑ yeniden yรผkseltir ki bu da yeni bir sorun oluลturur. รรผnkรผ talebi yรผkseltmek รงok kolay ama รผretimi aynฤฑ ลekilde geri getirmek zor. Talep bir anda fฤฑrladฤฑฤฤฑnda piyasadaki arz yeterli deฤilse, talep karลฤฑlanmayabilir.”
ฤฐflaslar hฤฑzlanacak
Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitรผsรผ (IEEFA) Analisti Kathy Hipple ise OPEC dฤฑลฤฑ รผlkelerin yapacaฤฤฑ รผretim kesintisi miktarฤฑnฤฑn piyasadaki arz fazlasฤฑnฤฑ eritmek iรงin yeterli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayarak, bu sorunun รงรถzรผlmesinin aylar alabileceฤini dile getirdi.
Arz ve talep dengesizliฤinin fiyatlarda aลฤฑrฤฑ oynaklฤฑฤa yol aรงtฤฑฤฤฑna dikkati รงeken Hipple, WTI’da gรถrรผlen eksi fiyatlarฤฑn arama ve รผretim ลirketleri iรงin bรผyรผk bir risk oluลturduฤunu vurguladฤฑ.
Hipple, “Bu ลirketlerin nakit akฤฑลlarฤฑ neredeyse 10 yฤฑldฤฑr zaten negatif. Bu negatif nakit akฤฑลฤฑ sektรถrde birรงok iflasa sebep oldu. Bu yฤฑl iflaslarฤฑn daha รงok hฤฑzlanacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum. รretim kesintisi kararlarฤฑ da รงok yavaล uygulandฤฑฤฤฑ iรงin, piyasadaki dengesizlik birรงok tesisin kapanmasฤฑna ve finansal sฤฑkฤฑntฤฑ yaลamasฤฑna sebep olacak.” deฤerlendirmesinde bulundu.
