Ekonomide yaลanan talep daralmasฤฑ ve artan yatฤฑrฤฑm maliyetleri, geride bฤฑraktฤฑฤฤฑmฤฑz 2019 yฤฑlฤฑnฤฑn Ocak-Kasฤฑm dรถneminde teลvik belgeli yatฤฑrฤฑmlarda sert fren yaลanmasฤฑna yol aรงtฤฑ.
Dรผnya gazetesinden Hรผseyin Gรถkรงe’nin haberine gรถre, teลvik belgeli yatฤฑrฤฑmlar 2019โun 11 aylฤฑk dรถneminde รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 35.01 azalarak 114 milyar 956 milyon liraya geriledi. Bรถylece teลvikli yatฤฑrฤฑmlar 2016โdaki 107 milyar liralฤฑk seviyesine dรถnmรผล oldu. รte yandan kasฤฑmda 13.7 milyar liralฤฑk yatฤฑrฤฑmฤฑn yarฤฑsฤฑ kadar makine ithal edildi. Teลvik belgeli yatฤฑrฤฑmlar 2019 yฤฑlฤฑ Ocak-Kasฤฑm dรถneminde รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 35.01 azalarak 114 milyar 956 milyon liraya geriledi. Bรถylece teลvikli yatฤฑrฤฑmlar 2016 yฤฑlฤฑndaki 107 milyar liralฤฑk seviyesine dรถnmรผล oldu. 2011 yฤฑlฤฑndan itibaren sรผrekli artan teลvikli yatฤฑrฤฑmlar, 2019โda dรผลme eฤilimi gรถsterdi. Yatฤฑrฤฑmlar bรถlgesel geliลmiลlik farkฤฑnฤฑn giderilmesine katkฤฑ saฤlamadฤฑ. Doฤu ve Gรผneydoฤu illerinin aฤฤฑrlฤฑkta olduฤu 5 ve 6โncฤฑ bรถlgeler yรผksek teลvik oranlarฤฑna raฤmen, yatฤฑrฤฑmlardan arzu edilen payฤฑ alamadฤฑ.
Ekonomide yaลanan talep daralmasฤฑ ve artan yatฤฑrฤฑm maliyetleri, geride bฤฑraktฤฑฤฤฑmฤฑz 2019 yฤฑlฤฑnda teลvik belgeli yatฤฑrฤฑmlarda sert fren yaลanmasฤฑna yol aรงtฤฑ. Sanayi ve Teลvik Bakanlฤฑฤฤฑโnฤฑn yatฤฑrฤฑm teลvik belgeleri listesinden yapฤฑlan derlemelere gรถre, 2019 yฤฑlฤฑ Ocak-Kasฤฑm dรถneminde teลvik belgeli yatฤฑrฤฑmlar รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 35.01 azalarak 176 milyar 903 milyon liradan, 114 milyar 956 milyon dolara geriledi. Teลvik belgeli yatฤฑrฤฑmlar sonucunda saฤlanan istihdam ise 11 aylฤฑk dรถnemde yรผzde 19.72โlik azalฤฑลla 232 bin 943โten 186 bin 989โa indi.
5 ve 6โncฤฑ bรถlgeler yatฤฑrฤฑmda da geri kaldฤฑ
Bรถlgeler arasฤฑndaki geliลmiลlik farkฤฑnฤฑn giderilmesi amacฤฑyla uygulanan teลvik sistemi, bu amacฤฑn gerรงekleลmesine รงok fazla katkฤฑ saฤlamadฤฑ. Ekonomik ve sosyal geliลmiลlik endeksinde geride kalan 5 ve 6โncฤฑ bรถlgeler, verilen yรผksek oranlฤฑ teลviklere raฤmen, yine yatฤฑrฤฑmcฤฑ รงekmeyi baลaramadฤฑ.
2014 yฤฑlฤฑ ile 2019 yฤฑlฤฑ Ekim ayฤฑ sonuna kadar teลvik belgeli yatฤฑrฤฑmlarฤฑn tutarฤฑ 777 milyar 848 milyon lira oldu. Bu yatฤฑrฤฑmlarฤฑn sadece yรผzde 3.6โsฤฑ 6โncฤฑ bรถlge illerine yapฤฑlฤฑrken, 5โinci bรถlgenin 38 milyar 445 milyon lira ile toplam yatฤฑrฤฑmlardan aldฤฑฤฤฑ pay yรผzde 4.9โda kaldฤฑ. Bu dรถnemde 4โรผncรผ bรถlge de 56 milyar 983 milyon liralฤฑk yatฤฑrฤฑm yapฤฑlฤฑrken, bรถlgenin payฤฑ yรผzde 7.3 olurken, 3โรผncรผ bรถlge 157 milyar 217 milyon lira ile yatฤฑrฤฑmlardan yรผzde 20.2 pay aldฤฑ. En geliลmiล illerin yer aldฤฑฤฤฑ 1 ve 2โnci bรถlge ise yatฤฑrฤฑmlarda aslan payฤฑnฤฑ aldฤฑlar. 2โnci bรถlgeye 125 milyar 479 milyon lira yatฤฑrฤฑm yapฤฑlฤฑrken, buranฤฑn payฤฑ yรผzde 16.1 oldu. Birinci bรถlge ise 320 milyar 148 milyon liralฤฑk yatฤฑrฤฑmla, toplam yatฤฑrฤฑmlar iรงinde yรผzde 41.2 pay aldฤฑ. Bu dรถnemde birden fazla ilde gerรงekleลtirilen yatฤฑrฤฑmlarฤฑn tutarฤฑ 40 milyar 846 milyon lira, toplam iรงindeki payฤฑ ise yรผzde 5.3 oldu.
En รงok yatฤฑrฤฑm imalat sektรถrรผne
Teลvik belgeli yatฤฑrฤฑmlar iรงinde en yรผksek payฤฑ imalat sektรถrรผ aldฤฑ. 2014 yฤฑlฤฑndan bu yana yapฤฑlan 777 milyar liralฤฑk yatฤฑrฤฑmฤฑn 291 milyar 753 milyon liralฤฑk kฤฑsmฤฑ imalat sektรถrรผnde gerรงekleลtirilirken, hizmetler sektรถrรผnde 232 milyar 740 milyon liralฤฑk enerji sektรถrรผnde ise 218 milyar 881 milyon liralฤฑk yatฤฑrฤฑm yapฤฑldฤฑ. Bu dรถnemde, madencilik sektรถrรผnde 23 milyar 561 milyon liralฤฑk, tarฤฑmda ise 8 milyar 913 milyon liralฤฑk yatฤฑrฤฑm yapฤฑldฤฑ.
Yatฤฑrฤฑmฤฑn yarฤฑsฤฑ kadar makine ithal edildi
Sanayi ve Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ, bir sรผredir ara verdiฤi teลvik belgeli yatฤฑrฤฑm kapsamฤฑnda yapฤฑlan makine ithalatฤฑ verilerini Kasฤฑm ayฤฑndan itibaren yeniden yayฤฑnlamaya baลladฤฑ. Kasฤฑmโda 13 milyar 763 milyon liralฤฑk teลvik belgeli yatฤฑrฤฑm yapฤฑlฤฑrken, bu tutar 2018 yฤฑlฤฑ aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 68.82 gibi yรผksek oranlฤฑ bir gerileme gรถsterdi. Buna karลฤฑlฤฑk teลvik belgesi verilen yatฤฑrฤฑm sayฤฑsฤฑ รถnceki yฤฑla gรถre yรผzde 52.4 artarak 616โya, yatฤฑrฤฑm karลฤฑlฤฑฤฤฑnda saฤlanan istihdam ise yรผzde 47.7 artarak 14 bin 23โten 20 bin 714โe yรผkseldi.
