Kanal ฤฐstanbul ile ilgili olarak bir yandan tartฤฑลmalar devam ederken diฤer yandan proje ile ilgili รงalฤฑลmalar devam sรผrรผyor.
Cumhuriyet tarihinin en รงok tartฤฑลฤฑlan projesi olan Kanal ฤฐstanbul iรงin uzmanlar 75 milyar TL civarฤฑnda aรงฤฑklanan maliyetinin finansmanฤฑnฤฑn รงok zor olduฤunu รผstelik bu rakamฤฑn uygulama iki hatta รผรง katฤฑna รงฤฑkabileceฤini belirtiyor.
euronews’da yer alan haberde, Kare Portfรถy Genel Mรผdรผrรผ ekonomist รmit Kumcuoฤlu, Kanal ฤฐstanbul iรงin รถngรถrรผlen maliyetin, daha รถnceki bรผyรผk altyapฤฑ projelerinde olduฤu gibi รงok iyimser bir rakam olduฤunu, maliyetin nihai aลamada iki-รผรง katฤฑna รงฤฑkabileceฤini kaydediyor.
โฤฐyimser maliyet tahminleri aลฤฑlmasa bile 10 milyar Euro seviyesinde bir maliyet Tรผrkiye tarihinde gรถrรผlmemiล bir kredi gerektirir. Hem hukuki ve siyasi aรงฤฑdan karmaลฤฑk, hem de doฤa ve รงevreye etkisi รงok olumsuz bir proje olduฤu iรงin uluslararasฤฑ bankalarฤฑn bu riski almak istemeyeceฤini dรผลรผnรผyorumโ diyen Kumcuoฤlu, รผรงรผncรผ havalimanฤฑnฤฑn aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak yerli bankalar รผzerinden finanse edildiฤini, ancak yerli bankalarda ลu anda Kanal ฤฐstanbulโu finanse edebilecek bir kapasite olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
โBoฤazlardan gemiler oldukรงa serbest ลekilde ve dรผลรผk bir fiyata geรงerken hiรงbir gemiyi buradan geรงmeye zorlayamayฤฑz. Projenin gelir getirme ihtimali yok. Kanalฤฑn yakฤฑnlarฤฑndaki arazilerin deฤer kazanmasฤฑ iรงin de bir sebep gรถremiyorum. Ayrฤฑca Montrรถ anlaลmasฤฑ ile ilgili riskleri de gรถz ardฤฑ etmemek lazฤฑm.โ
Sigortacฤฑlฤฑk boyutunda ne bekleniyor?
Projenin sigortacฤฑlฤฑk boyutuna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda ise Tรผrkiyeโde sigortacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn dรผnya รถlรงeฤine gรถre รงok kรผรงรผk olduฤunu belirten Kumcuoฤlu, kanalฤฑn inลaatฤฑ sฤฑrasฤฑndaki risklerde sigorta edebilecek bir yerli kapasite olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Kimi uzmanlar ise sigortalama sรผrecinde tahkim boyutuna dikkat รงekiyorlar; keza kanal yapฤฑldฤฑktan sonra buradan geรงen gemilerin geรงiลleri esnasฤฑnda verebileceฤi zararlara dair Dรผnya Sigortalar Birliฤi รผzerinden bir sigortalama sรผreci de devreye girebilir. Bu noktada da geminin taลฤฑdฤฑฤฤฑ yรผk, tehlikeli olup olmamasฤฑ, geminin bรผyรผklรผฤรผ gibi farklฤฑ parametreleri iรงeren bir tarife sistemi ve teminat gerekecek.
Anayasa Mahkemesi (AYM) geรงtiฤimiz gรผnlerde Kanal ฤฐstanbul’un Yap-ฤฐลlet-Devret (YฤฐD) modeli kapsamฤฑna alฤฑnmasฤฑna iliลkin dรผzenlemenin iptal istemini reddetti. Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan ise Kanal ฤฐstanbul projesi iรงin ihalenin gelecek gรผnlerde yapฤฑlacaฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. Bazฤฑ uzmanlar, Hazine garantili olmasฤฑ beklenen projenin finansman sรผrecinin kamuoyundan gelen tepkilere gรถre deฤiลebileceฤini ileri sรผrรผyorlar.
Erdoฤanโฤฑn โhayalimโ olarak sรถzรผnรผ ettiฤi Kanal ฤฐstanbulโu sert bir ลekilde eleลtiren ฤฐstanbul Bรผyรผkลehir Belediye Baลkanฤฑ Ekrem ฤฐmamoฤlu ise, โfelaket, ihanet ve cinayetโ olarak nitelendiriyor.
Finansmanฤฑ nasฤฑl saฤlanฤฑr?
Baฤฤฑmsฤฑz jeo-analist ve Tรผrkiye-Rusya iliลkileri uzmanฤฑ Yรถrรผk Iลฤฑkโa gรถre, Kanal ฤฐstanbulโun finansmanฤฑn denizcilik yolu ile yapฤฑlabilmesi imkansฤฑz bir proje.
Iลฤฑk, โZaten belki o yรผzden, hรผkรผmetin kendi raporunda bile, birinci gelir kaynaฤฤฑ olarak, emlak arazisi geliri gรถsterildi. Montrรถ Anlaลmasฤฑ ve genel anlamda seyrรผsefer รถzgรผrlรผฤรผne uygun olarak, Tรผrk Boฤazlarฤฑ uluslararasฤฑ trafiฤe aรงฤฑk bir su yoludurโ diyor.
Iลฤฑk, Kanal ฤฐstanbulโun Rusya tarafฤฑndan nasฤฑl algฤฑlandฤฑฤฤฑnฤฑ ve olasฤฑ tepkileri ise ลu ลekilde aรงฤฑklฤฑyor:
โRusya Federasyonu, Sovyetler Birliฤi ve รarlฤฑk Rusyaโsฤฑnฤฑn dฤฑล politikasฤฑnฤฑ devam ettirmektedir. Rusya iรงin, Karadenizโden sฤฑnฤฑrsฤฑz ve รถzgรผrce Akdenizโe ulaลabilmek, Rusyaโdan gelen ve Rusyaโya giden gemilerin seyir serbestisi, ayrฤฑca Karadenizโe kฤฑyฤฑdaล olmayan devletlerin donanmalarฤฑnฤฑn Karadenizโe olan ulaลฤฑmlarฤฑnฤฑn Montrรถ kurallarฤฑ iรงinde dรผzenlenmesi ve kฤฑsฤฑtlandฤฑrฤฑlmasฤฑ hayati konulardฤฑr. Rusya hiรงbir zaman iรงin ve hiรงbir koลul altฤฑnda Montrรถ anlaลmasฤฑnฤฑ tartฤฑลmaya aรงmaz, deฤiลmesine izin vermez.โ
รte yandan, Karadenizโe kฤฑyฤฑdaล olan Moldova, Gรผrcistan gibi gรถreceli daha fakir รผlkelerin durumu da รถnรผmรผzdeki gรผnlerde gรผndemin รถn sฤฑralarฤฑnda yer almaya aday.
โBu รผlkelerin รผcretsiz ve geรงiล haklarฤฑ olan bir su yolu varken, รงok pahalฤฑ bir su kanalฤฑnฤฑ kullanmalarฤฑ beklenemez. Rusya รถlรงeฤinde bir politik ve askeri aฤฤฑrlฤฑklarฤฑ olmamasฤฑna karลฤฑ bu รผlkelerin bir oldubittiyi kabul edip, รถzgรผr geรงiล haklarฤฑnฤฑ bฤฑrakacaklarฤฑnฤฑ dรผลรผnemeyizโ diyor Iลฤฑk.
รED Raporuโnda sรผreรง
Kanal ฤฐstanbul projesine iliลkin รevresel Etki Deฤerlendirme (รED) Raporu, 23 Aralฤฑk gรผnรผ รevre ve ลehircilik Bakanlฤฑฤฤฑ tarafฤฑndan uygun bulunarak kabul edildi. Ancak รED raporu 10 gรผn boyunca halkฤฑn gรถrรผล ve รถnerilerini almak รผzere askฤฑda kalacak ve bu 10 gรผnlรผk sรผre zarfฤฑnda, Kanal ฤฐstanbul projesine itirazฤฑ olan vatandaลlar, รevre ve ลehircilik Bakanlฤฑฤฤฑ’na veya illerindeki รevre ve ลehircilik ฤฐl Mรผdรผrlรผkleriโne baลvurabilecekler.
Iลฤฑkโa gรถre, bu kanal, โyaratacaฤฤฑ ekolojik felaket dฤฑลฤฑnda, en basit mantฤฑk kurallarฤฑna aykฤฑrฤฑ bir projeโ.
Iลฤฑk, bu konudaki gรถrรผลlerini ลu ลekilde ifade ediyor:
โSรผveyล, Avrupaโdan Asya yolunu yarฤฑya, Panama kanalฤฑ ise Avrupaโdan Pasifik limanlarฤฑ yolunu รผรงte birine indiriyor. Bu bรผyรผklรผkte bir proje, doฤal geรงiลin rahat olarak mรผmkรผn olduฤu bir su yolunun yanฤฑna yapฤฑlmadฤฑ, รงรผnkรผ finansal anlamฤฑ yok. Bu durumda genel ekonomik kurallar iรงinde bu kanal projesine, normal bir finansman projesinden kaynak bulmanฤฑn imkansฤฑz olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum. Bu tip bir proje ancak siyasi olarak desteklenebilir.โ
Iลฤฑk, bu miktarda bir kaynaฤฤฑn, dรผnya รผzerinde ancak รin Halk Cumhuriyetiโnde bulunduฤunu, ama รinโin finanse ettiฤi projelerde kendi lehine bรผyรผk ayrฤฑcalฤฑklar talep ettiฤini belirtiyor.
Montrรถ Sรถzleลmesiโnin, Tรผrk Boฤazlarฤฑndan geรงiลlerde can, mal, รงevre ve seyir gรผvenliฤinin saฤlanmasฤฑ konusunda bir dรผzenleme getirmediฤini, ancak seyir gรผvenliฤinin, anlaลmada รถngรถrรผlen geรงiล serbestisinin ayrฤฑlmaz bir unsurunu teลkil ettiฤini belirten Iลฤฑk, Tรผrkiyeโnin uluslararasฤฑ hukuk veya genel kabul gรถrmรผล anlaลma ve sรถzleลmeler รงerรงevesinde geรงiล gรผvenliฤini dรผzenleme yetkisine sahip olduฤunu sรถylรผyor.
โDiฤer bir ifadeyle, Tรผrkiye, egemenliฤi altฤฑnda olan Tรผrk Boฤazlarฤฑndaki โgeรงiล serbestisiโ ilkesinin โserbest ve kuralsฤฑzโ bir geรงiล olarak yorumlanmasฤฑnฤฑn mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyor. Geรงtiฤimiz yฤฑllar iรงerisinde, teknolojik geliลmeler sonucu gemi boyutlarฤฑ bรผyรผmรผล olmasฤฑ sonucu gerรงekte transit gemi sayฤฑsฤฑ dengelenmiล veya biraz azalmฤฑล durumda.โ
Iลฤฑkโa gรถre, eฤer Tรผrkiye, Boฤazlarโda ลu anda olduฤundan daha gรผvenli geรงiล yaratmak istiyorsa, bu kanal inลaatฤฑnฤฑn bedeli ile kฤฑyaslanamayacak kรผรงรผk harcamalarla, Boฤazlarโda geรงiล gรผvenliฤi iรงin daha yeni VTS gemi trafiฤi teknolojileri getirip, Kฤฑyฤฑ Emniyetiโnin yetersiz sayฤฑda olan rรถmorkรถrlerine yenileri ekleyebilir.
Ahde vefa ilkesi
Merkezi ฤฐstanbulโda bulunan Deniz Emniyet Derneฤi baลkanฤฑ Cahit ฤฐstikbal ise, Kanal ฤฐstanbul ile birlikte Tรผrkiyeโnin egemen bir devlet olarak kendi topraklarฤฑnda inลaat yaptฤฑฤฤฑnฤฑ, asฤฑl meselenin Kanalโฤฑn Karadenizโi Marmaraโya baฤlarken Montrรถ Sรถzleลmesi alanฤฑna girmesinden kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
ฤฐstikbal, ihtilaf olmamasฤฑ iรงin ahde vefa ilkesi gereฤi Montrรถ Sรถzleลmesiโnin hangi geรงiล rejimini รถngรถrรผyorsa Kanalโda da aynฤฑ rejimin uygulanmasฤฑ gerektiฤini belirtti.
โGeรงiล serbestisi olarak Kanal ฤฐstanbulโdan geรงiล zorlamasฤฑ olmayacak. Maliyet olarak kฤฑyฤฑdaล devletler neresi ucuzsa orayฤฑ tercih edecekler. Ancak kimine gรถre zaman pahalฤฑdฤฑr, beklemektense zamana karลฤฑ รผcret รถder, kimisine gรถre ise navlunun hemen gelmesi รถnemli deฤildir, o da beklemeyi ve gemisinin Boฤazlardan geรงmesini tercih ederโ diyor ฤฐstikbal ve ekliyor:
โKamu maliyesi aรงฤฑsฤฑndan Kanalโฤฑn inลaat maliyeti sฤฑrf gemi geรงiลinden karลฤฑlanamaz. Etrafฤฑnda yaratฤฑlacak toplam ekonomik gelir asฤฑl etkiyi yaratacak.โ
Kanal ฤฐstanbul gรผzergahฤฑna 1 milyon 200 bine yakฤฑn bir nรผfusun 453 milyon metrekarelik bir alana yerleลeceฤi, bir anlamda โyeni bir ลehirโ kuracaklarฤฑ ileri sรผrรผlรผyor. (Euronews Tรผrkรงe)
