Marketlerde plastik poลetlerin 25 kuruลa satฤฑlmaya baลlamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan bazฤฑ tรผketiciler, plastik poลetleri aldฤฑklarฤฑ markete iade etmeye รงalฤฑลtฤฑklarฤฑnda yaลadฤฑklarฤฑnฤฑ sosyal medyada paylaลtฤฑ.
Bazฤฑlarฤฑ poลetleri iade edip parasฤฑnฤฑ aldฤฑklarฤฑnฤฑ sรถylerken diฤerleri bu taleplerinin kabul edilmediฤini anlattฤฑ.
Peki tรผketicilerin bรถyle bir hakkฤฑ var mฤฑ?
BBC Tรผrkรงe’nin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlayan รevre ve ลehircilik Bakanlฤฑฤฤฑ, alฤฑnan poลetlerin iadesinin veya deฤiลiminin yalnฤฑzca poลetlerin hasarlฤฑ olmasฤฑ durumunda mรผmkรผn olduฤunu aรงฤฑkladฤฑ.
Bu durumda tรผketicilerin poลetlerini iade edip paralarฤฑnฤฑ geri alabilmesi iรงin satฤฑlan poลetin iรงine konulan รผrรผnleri taลฤฑyamayacak bir durumda olmasฤฑ veya poลetin kapasitesini aลmayan bir yรผk taลฤฑrken yฤฑrtฤฑlmasฤฑ gerekiyor.
Tรผketici Haklarฤฑ Merkezi (Tร-MER) Baลkanฤฑ Fatih Dinler, bu yรผzden marketlerin satฤฑlan poลetlerin kaรง kiloluk taลฤฑma kapasitesinin olduฤunu ya da hangi boyutlarda รผrรผnleri taลฤฑyabileceฤini tรผketicilere bildirmek zorunda olduฤuna dikkat รงekiyor.
Dinler yasayla birlikte dolaลฤฑmdaki plastik poลetleri geri getiren tรผketicilere para vererek toplanmasฤฑnฤฑn รงevreyi daha fazla koruyacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Bugรผn konu hakkฤฑnda konuลan รevre ve ลehircilik Bakanฤฑ Murat Kurum ise plastik poลetlerin geri toplanma oranฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 1 olduฤunu aรงฤฑkladฤฑ.
Murat Kurum, “Niye derseniz, plastik poลetlerin geri toplamฤฑndan รผretilme maliyeti, yaklaลฤฑk normal maliyetin 100 katฤฑ fazla. Dolayฤฑsฤฑyla hiรงbir รผreticimiz bu plastik poลetleri toplayฤฑp, yeniden รผretmek iลine gelmiyor. Dolayฤฑsฤฑyla toplanmasฤฑ noktasฤฑnda รงok bรผyรผk sorunlar yaลฤฑyoruz” dedi ve ekledi:
“4 gรผndรผr bu uygulamaya geรงildi ve gรถrรผyoruz ki plastik poลet kullanฤฑmฤฑ yaklaลฤฑk yรผzde 50 azalmฤฑล durumda.”
‘รzerinde marka olduฤu iรงin iade ettim’
Tร-MER Baลkanฤฑ Dinler’in dikkat รงektiฤi bir diฤer konu ise parayla satฤฑlan poลetlerin รผzerinde market logolarฤฑnฤฑn bulunmasฤฑ. Dinler, Nisan 2019’dan itibaren marketlerin tรผketicilere logosuz poลet sunmak zorunda olduฤunu, kimsenin para verdiฤi bir รผrรผnde bir marka logosu taลฤฑmaya zorlanamayacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
BฤฐM’e iade ettiฤi poลetin parasฤฑnฤฑ geri alan ve makbuzunu internette paylaลarak gรผndeme gelen Vedat Oktay da poลetin รผzerinde marka olduฤu iรงin iade ettiฤini, marka olmasa iade etmeyeceฤini sรถylรผyor:
“Ben onun reklamฤฑnฤฑ yapacaksam para vermem.”
Dinler, yasalarฤฑn markette gerรงekleลtirilen alฤฑลveriลlerde alฤฑnan bir รผrรผnรผn ayฤฑplฤฑ olmamasฤฑ durumunda izin vermediฤini, bu nedenle tรผketicilerin aldฤฑklarฤฑ poลetleri keyfi olarak iadesinin yasa kapsamฤฑna alฤฑnmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
ฤฐnternetten ve kapฤฑda satฤฑลta iade
รte yandan bazฤฑ satฤฑcฤฑlarฤฑn mรผลteri memnuniyeti iรงin, รผrรผnรผn bรผtรผnlรผฤรผnรผn bozulmamasฤฑ durumunda 30 gรผn iรงinde iadeye izin verdiฤini hatฤฑrlatan Dinler, bu marketlerin bu politikalarฤฑnฤฑ poลetler iรงin de sรผrdรผrmesi durumunda tรผketicilerin oralardan alฤฑลveriล yapmayฤฑ tercih edebileceฤini vurguluyor:
“Poลetlerin รผcretli satฤฑลlarฤฑnda satฤฑcฤฑ firmalar รผrรผnde bir sorun olmamasฤฑ durumunda bile tรผketicilerin kullandฤฑฤฤฑ รผrรผnleri mรผลteri memnuniyeti adฤฑna geri alabilmeliler.”
Dinler ayrฤฑca yรผrรผrlรผkte olan tรผketicinin korunmasฤฑna iliลkin yasalarฤฑn mesafeli ve kapฤฑdan satฤฑลlarda 14 gรผn, taksitli senetli satฤฑลlarda ise 7 gรผn iรงinde hiรงbir ลart ve sebep รถne sรผrmeden iade hakkฤฑ verdiฤini hatฤฑrlatฤฑyor.
ฤฐnternetten satฤฑลta tรผketiciler cayma haklarฤฑnฤฑ 14 gรผn iรงinde kullanฤฑrken satฤฑcฤฑ, รผrรผnรผn geri gรถnderilmesi iรงin kargo รผcretini de รถdemek zorunda.
Dรผnyadaki รถrnekleri nasฤฑl?
Bangladeล, 2002 yฤฑlฤฑnda ince plastik poลetleri yasaklayan ilk รผlke olmuลtu.
รlkede plastik poลet tรผketimi geliลmiล รผlkelerin altฤฑnda olsa da bu poลetlerin etrafa atฤฑlmasฤฑ, muson yaฤmurlarฤฑ dรถneminde yoฤun yaฤmurlarla sรผrรผklenerek kanalizasyon sistemlerini tฤฑkamasฤฑ ve sellere yol aรงmasฤฑ nedeniyle yasak yรผrรผrlรผฤe girmiลti.
Fakat yasak yeterli bir ลekilde denetlenmediฤi iรงin ince plastik poลetler hรขlรข kullanฤฑlฤฑyor. Kolluk kuvvetleri bazฤฑ dรถnemlerde pazar yerlerine baskฤฑnlar dรผzenleyerek kullanan esnafa ceza veriyor.
ฤฐngiltere’de de plastik poลetler marketlerde para karลฤฑlฤฑฤฤฑ satฤฑlฤฑyor.
Tรผketicilere daha ucuz ve ince plastik poลetlerin yanฤฑ sฤฑra defalarca kullanฤฑlabilen ve kalฤฑn plastik poลet alma imkanฤฑ da sunuluyor.
Poลetlerin รผzerinde marketlerin logosu da bulunuyor.
2015’te plastik poลetlerin รผcretli hale getirilmesinin ardฤฑndan kullanฤฑmlarฤฑ yรผzde 86 azaldฤฑ.
ฤฐngiltere’deki uygulama sadece bรผyรผk marketleri kapsฤฑyor. Fakat hรผkรผmet 2018 yazฤฑnda, bu uygulamayฤฑ tรผm bakkal ve kรผรงรผk marketlere de yaymayฤฑ planladฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Plastik poลet yasaฤฤฑnฤฑ en sert uygulayan รผlkelerden biri ise Kenya.
ฤฐtalya, doฤada รงรถzรผlmeyen plastik poลetlerin kullanฤฑmฤฑnฤฑ tamamen yasakladฤฑ. Buna marketlerde meyve ve sebzelerin tartฤฑlmasฤฑ iรงin konulduฤu kรผรงรผk poลetler de dahil. Doฤada รงรถzรผnen poลetler ise para karลฤฑlฤฑฤฤฑ satฤฑlฤฑyor.
ABD’de ise dรผzenleme eyalet seviyesinde yapฤฑlฤฑyor. Plastik poลetleri yasaklayฤฑp doฤada รงรถzรผnebilen ve yeniden kullanฤฑlabilen poลetlerin parayla satฤฑlmasฤฑ uygulamasฤฑna geรงen tek eyalet ise California.
Fransa da marketlerde 50 mikrondan ince plastik poลetleri yasaklayan รผlkelerden. Alternatif poลetler ise parayla satฤฑlฤฑyor.
