Japon basฤฑnฤฑnda bir sรผredir Japonya liderliฤinde uluslararasฤฑ bir konsorsiyumun yapฤฑmฤฑnฤฑ รผstlendiฤi Sinop’taki nรผkleer santralin akฤฑbetine iliลkin iddialar dile getiriliyor.
Bu hafta baลฤฑnda Japon Nikkei gazetesinde yer alan haberde, santral inลaatฤฑnฤฑn yรผklenici firmasฤฑ Mitsubishi Heavy Industries’in Fukuลima kazasฤฑ sonrasฤฑ artan maliyetler nedeniyle Tรผrkiye’deki projeden รงekilmeye hazฤฑrlandฤฑฤฤฑ iddia edilmiลti.
BBC Tรผrkรงe’nin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlayan Mitsubishi yetkilisi Daisaku ฤฐลii, Japonya hรผkรผmetinin ve ลirketlerinin projeden รงekilme niyetinde olduฤu iddialarฤฑnฤฑ yalanladฤฑ.
ฤฐลii, “Yaptฤฑฤฤฑmฤฑz fizibilite รงalฤฑลmasฤฑ, Tรผrkiye hรผkรผmeti ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlฤฑฤฤฑ tarafฤฑndan ลu sฤฑrada deฤerlendirme aลamasฤฑnda” dedi.
Japonya hรผkรผmetinden de benzer yรถnde bir aรงฤฑklama geldi.
Geรงen ay Tokyo’da Japon enerji yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑna yรถnelik bir toplantฤฑ yapan Tรผrkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Alparslan Bayraktar, projeyle ilgili olarak Temmuz sonunda kendilerine gelen fizibilite รงalฤฑลmasฤฑnฤฑn revizyonunun devam ettiฤini sรถylemiลti.
Daha รถnce de Sinop’taki projeye finansman saฤlayan Itochu adlฤฑ Japon ลirketinin, yine artan maliyetler nedeniyle geรงen aylarda projeden รงekildiฤi konuลulmuล ancak bu haber de Japon ve Tรผrk kaynaklarฤฑnca doฤrulanmamฤฑลtฤฑ.
Maliyet artฤฑลฤฑnฤฑn nedeni
Ancak 2013 yฤฑlฤฑnฤฑn Mayฤฑs ayฤฑnda Japonya Baลbakanฤฑ ลinzo Abe ve o zamanlar Baลbakan olan Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan arasฤฑnda imzalanan Sinop Nรผkleer Santrali projesi konusunda Japonya ve Mitsubishi’yi revizyona zorlayan maliyet kaygฤฑlarฤฑ olmasฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmaz.
Japonya basฤฑnฤฑna yansฤฑyan bilgilere gรถre 11 Mart 2011’de Fukuลima Nรผkleer Santrali’ndeki kaza ve sฤฑzฤฑntฤฑ sonrasฤฑ, yurtiรงi-yurtdฤฑลฤฑ santrallerin inลasฤฑnda eski gรผvenlik protokollerinin deฤiลtirilmesi ve yenilerinin eklenmesi, Sinop gibi projelerinin maliyetlerini bรผyรผk รถlรงรผde arttฤฑrdฤฑ.
Mitsubishi, fizibilite รงalฤฑลmasฤฑnฤฑn detaylarฤฑnฤฑ “ticaret sฤฑrrฤฑ” sayฤฑyor ve paylaลmฤฑyor.
Ancak ลirketin hesapladฤฑฤฤฑ 2 trilyon yenlik (18 milyar dolar) ilk maliyetin, bu yฤฑlฤฑn Temmuz ayฤฑnda sunduklarฤฑ son gรถzden geรงirilmiล maliyet raporunda 5 trilyon yene (44 milyar dolar) รงฤฑkmasฤฑnฤฑ, Tรผrkiye’nin kabul etmediฤi belirtiliyor.
Japon tarafฤฑnฤฑn ise projenin artan maliyetini karลฤฑlamak iรงin elektrik fiyatlarฤฑnฤฑ artฤฑrmayฤฑ teklif ettiฤi ancak Tรผrk tarafฤฑnฤฑn kamuoyundan gelecek tepkiler nedeniyle buna yanaลmadฤฑฤฤฑ iddia ediliyor.
Bazฤฑ รงevreler yaz ayฤฑnda yaลanan Dolar-TL kurundaki dalgalanmalarฤฑn da Tรผrkiye’deki projeyi sekteye uฤratan bir baลka faktรถr olduฤunu dรผลรผnรผyor.
Ne var ki durumun Tรผrkiye’ye รถzgรผ olmadฤฑฤฤฑ, son zamanlarda Japonya hรผkรผmetinin ve Japon ลirketlerinin Tรผrkiye dฤฑลฤฑndaki รผlkelerde de nรผkleer proje finansmanฤฑnda zorluklar yaลadฤฑฤฤฑ biliniyor.
Fukuลima sonrasฤฑ sorunlar
Fukuลima felaketi รถncesi 54 reaktรถre sahip olan ve elektriฤinin yรผzde 30’unu nรผkleer enerjiden elde eden Japonya’da, felaket sonrasฤฑnda tรผm reaktรถrler durdurulmuล ve gerekli ลartlar saฤlanana dek yeni projelere de onay verilmemiลti.
Bunun รผzerine Japon reaktรถr รผreticileri hรผkรผmetin de desteฤiyle yurtdฤฑลฤฑnda iล alanlarฤฑ arayฤฑลฤฑna hฤฑz vermiลlerdi.
Daha รถnce Mitsubishi dฤฑลฤฑnda baลka Japon nรผkleer santral รผreticilerinin de Japonya hรผkรผmetiyle kamu-รถzel sektรถr iลbirliฤinde projeler gerรงekleลtirmeye giriลtiฤi biliniyor.
รrneฤin Toshiba, yakฤฑn zamana dek sahibi olduฤu Westinghouse Electric ลirketi aracฤฑlฤฑฤฤฑyla ฤฐngiltere’nin Cumbria bรถlgesinde yapmayฤฑ planladฤฑฤฤฑ ve ลimdiye dek 400 milyon dolar harcadฤฑฤฤฑ NuGen Nรผkleer Santrali projesinden, artan maliyetler nedeniyle geรงen ay รงekilmiลti.
Aynฤฑ ลekilde anlaลmasฤฑ yapฤฑlmฤฑล Litvanya, Vietnam ve Tayvan’daki nรผkleer santral projeleri de artan maliyetler ve o รผlkelerdeki kamuoyunun nรผkleer enerjiye soฤuk bakmasฤฑ nedeniyle daha sonra rafa kaldฤฑrฤฑlmฤฑลtฤฑ.
ลu an itibarฤฑyla Mitsubishi’nin Sinop nรผkleer projesi ve Hitachi’nin ฤฐngiltere’nin Galler bรถlgesindeki Anglesey Adasฤฑ’nda yapmayฤฑ planladฤฑฤฤฑ nรผkleer santral projesinin, Japonya’nฤฑn uluslararasฤฑ alanda elinde kalan ve deฤerlendirme aลamasฤฑndaki son iki proje olduฤu biliniyor.
Bunlardan Anglesey projesi, Kutup bรถlgesinde yaลayan kuลlarฤฑn uรงuล yolu รผzerinde olmasฤฑ nedeniyle รงevrecilerden tepki รงekiyor.
Sinop projesi de tehlikeye girerse bu, Fukuลima sonrasฤฑ Japonya’nฤฑn yurtdฤฑลฤฑna ihraรง etmekte gรผรงlรผk รงektiฤi nรผkleer projelerin en yeni รถrneฤi olabilir.
รin ve Rusya’nฤฑn haksฤฑz rekabeti
Japonya, Tรผrkiye’nin enerji alanฤฑnda iลbirliฤi yaptฤฑฤฤฑ Rusya ve รin gibi diฤer รผlkelerle kฤฑran kฤฑrana fiyat rekabeti yaลฤฑyor. รok dรผลรผk maliyetli projeler sunan bu รผlkelerle rekabetin adil olmadฤฑฤฤฑndan yakฤฑnฤฑyor.
Diฤer รผlkelerle olan projelerde olduฤu gibi Tรผrkiye hรผkรผmeti tarafฤฑndan Japonya’ya da Sinop projesi iรงin kilowatsaat baลฤฑna alฤฑm garantisi veriliyor.
Karadeniz kฤฑyฤฑsฤฑnda kurulmasฤฑ planlanan dรถrt reaktรถrlรผ santralฤฑn Mitsubishi dฤฑลฤฑnda kalan diฤer ortaฤฤฑ ise eski adฤฑ Areva, yeni adฤฑ Framatome olan bir Fransฤฑz ลirketi.
Her ลey planlandฤฑฤฤฑ gibi gerรงekleลirse reaktรถrlerden ilkinin 2023 yฤฑlฤฑnda devreye girmesi planlanฤฑyor.
Tรผrkiye orta vadede nรผkleer enerjinin payฤฑnฤฑn, รผlkenin toplam enerji piyasasฤฑnฤฑn yรผzde 10’unu oluลturmasฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor.
Sinop Nรผkleer Santrali projesinin rafa kalkmasฤฑ durumunda ise Japonya’nฤฑn Tรผrkiye’de yรผksek teknolojili kรถmรผr santrali kurma projesinin gรผndeme gelebileceฤi sรถyleniyor.
