Saฤlฤฑkta farklฤฑ alanlarda dรผzenlemeler iรงeren ‘torba’ yasa teklifi, en รงok tartฤฑลma yaratan ‘kamudan ihraรง edilen veya gรผvenlik soruลturmasฤฑ olumsuz gelen’ doktorlarฤฑn รงalฤฑลmalarฤฑna sฤฑnฤฑrlama getiren 5. maddesinde yapฤฑlan deฤiลikliklerle TBMM’de kabul edildi.
Muhalefet ve meslek รถrgรผtlerinin yoฤun eleลtirilerini dikkate alan Adalet ve Kalkฤฑnma Partisi (AKP), yasa รถnerisinin kamudan ihraรง edilen hekimlerle ilgili maddelerinde kฤฑsmi deฤiลikliฤe gitti.
AKP milletvekillerinin imzasฤฑyla TBMM Baลkanlฤฑฤฤฑ’na verilen ve รถnce TBMM Saฤlฤฑk Aile รalฤฑลma ve Sosyal ฤฐลler Komisyonu, daha sonra Genel Kurul’da sabah saatlerine kadar sรผren gรถrรผลmeler sonunda kabul edildi.
Yasa ile ilgili tartฤฑลmalar, deฤiลtirilen maddeler ve getirilen dรผzenlemeler ลรถyle:
Tartฤฑลmalฤฑ 5. maddenin ilk hali neyi รถngรถrรผyordu?
Meslek รถrgรผtleri ve muhalefet yasanฤฑn birรงok maddesine itirazlarฤฑnฤฑ dile getirse de, eleลtiriler, ‘terรถr รถrgรผtlerine รผyeliฤi veya iliลkili olduฤu’ gerekรงesiyle (haklarฤฑnda yargฤฑ kararฤฑ olmamasฤฑna raฤmen) kamudan ihraรง edilen doktorlar ile yine aynฤฑ gerekรงelerle gรผvenlik soruลturmasฤฑ olumsuz geldiฤi iรงin atanamayan yeni mezun hekimlerin รงalฤฑลma koลullarฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlayan 5. madde รผzerinde yoฤunlaลtฤฑ.
Yasa teklifinin ilk halinde, kamudan ihraรง edilen hekimlerin sadece ‘Sosyal Gรผvenlik Kurumu (SGK) ile anlaลmasฤฑ olmayan’ saฤlฤฑk kuruluลlarฤฑnda รงalฤฑลmalarฤฑna olanak tanฤฑnฤฑyordu.
Gรผvenlik soruลturmasฤฑ olumsuz geldiฤi iรงin atanamayan yeni mezun mezun hekimler iรงin de zorunlu hizmet sรผresi olan 600 gรผn beklemeleri koลuluyla aynฤฑ hak tanฤฑnฤฑyordu.
Ancak Tรผrkiye’de SGK ile anlaลmasฤฑ olmayan hastane veya saฤlฤฑk kuruluลu neredeyse yok denilecek kadar az olduฤu gibi, olanlar da รงok bรผyรผk hastaneler ve alanฤฑnda รงok tanฤฑnmฤฑล isimler dฤฑลฤฑndaki doktorlarla รงalฤฑลmฤฑyor.
ฤฐลte bu nedenle, kamuoyunda doktorlar aรงฤฑsฤฑndan ‘sivil รถlรผm, sivil aรงlฤฑk’ yasasฤฑ olarak da nitelendirilmeye baลlanan dรผzenleme hem muhalefet, hem meslek รถrgรผtleri hem de kamuoyunda tepkiyle karลฤฑlandฤฑ ve maddenin geri รงekilmesi istendi.
Komisyonda hangi deฤiลiklikler oldu?
Yasa teklifinin sahibi olan AKP, OHAL sรผreci sona erse de Tรผrkiye’yi 15 Temmuz darbe giriลimine gรถtรผren ‘tehditlerin hala geรงmediฤini’ savunuyor. Yasa teklifinin TBMM’ye sunulmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan, sรถzkonusu maddede, muhalefetin de gรถrรผลรผ alฤฑnarak, deฤiลiklik yapฤฑlmasฤฑna kapฤฑyฤฑ aรงฤฑk tutan AKP, รถnce muhalefet partilerinin รถnerilerini aldฤฑ.
Teklifin TBMM Saฤlฤฑk Komisyonu’ndaki gรถrรผลmelerinde deฤiลiklik yapฤฑlmasฤฑ planlanฤฑrken, muhalefetle iktidar milletvekilleri arasฤฑnda yaลanan sert tartฤฑลmalar nedeniyle, 5. maddedeki deฤiลiklik รถnergesi รถnce oylanmasฤฑ unutularak kabul edildi.
Daha sonra yeniden mรผzakere edilen madde รผzerinde รงok sฤฑnฤฑrlฤฑ deฤiลikliฤe gidildi ve sadece gรผvenlik soruลturmasฤฑ olumsuz gelen yeni mezun doktorlara “SGK ile anlaลma” koลulu aranmaksฤฑzฤฑn tรผm saฤlฤฑk kuruluลlarฤฑnda รงalฤฑลma yolu aรงฤฑldฤฑ.
Komisyonda yaklaลฤฑk 1 hafta, sabaha kadar sรผren gรถrรผลmeler sonrasฤฑnda kabul edilen dรผzenlemeye, TBMM Genel Kurulu’nda da muhalefetin direniลi sรผrdรผ.
Genel kurulda yapฤฑlan deฤiลiklik ne getiriyor?
TBMM Genel Kurulu’nda, AKP ile birlikte hareket etse de yasanฤฑn bu maddesine itirazlarฤฑ bulunan MHP’nin de uyarฤฑsฤฑ doฤrultusunda deฤiลiklik รถnergesi hazฤฑrlandฤฑ.
AKP tarafฤฑndan hazฤฑrlanan รถnergenin ilk halinde, ihraรง edilen hekimlere de SGK ile anlaลma koลulu aranmaksฤฑzฤฑn tรผm รถzel saฤlฤฑk kuruluลlarฤฑnda รงalฤฑลma yolu aรงฤฑlฤฑrken, gรผvenlik soruลturmasฤฑ olumsuz gelen hekimler iรงin bekleme sรผresi 450 gรผne indirildi.
Ayrฤฑca pratisyenler iรงin 75 bin, uzmanlar iรงin 125 bin liralฤฑk ‘tazminatฤฑ’ รถdemeleri koลuluyla, 450 gรผnlรผk sรผreyi beklemeksizin รถzel saฤlฤฑk kuruluลlarฤฑnda รงalฤฑลabilecekleri รถngรถrรผldรผ.
Ancak muhalefet ve meslek รถrgรผtleri, zaten maฤdur olan doktorlara tazminat koลulu getirilmesinin de ‘fiilen รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑn engellenmesi’ anlamฤฑna geleceฤini belirterek dรผzenlemeye itiraz etti ve AKP ile muhalefet arasฤฑnda varฤฑlan nihai uzlaลmada tazminat koลulu da kaldฤฑrฤฑldฤฑ.
Yapฤฑlan mรผzakereler sonrasฤฑnda AKP milletvekillerinin verdiฤi รถnergenin Genel Kurul’da kabulรผyle tartฤฑลmalฤฑ 5. madde yeniden dรผzenlendi.
Buna gรถre, kamudan ihraรง edilen hekimler, SGK ile anlaลmasฤฑ olsun/olmasฤฑn tรผm รถzel saฤlฤฑk kurumlarฤฑnda รงalฤฑลacaklar ve hazฤฑrladฤฑklarฤฑ raporlar da geรงerli olacak.
Gรผvenlik soruลturmasฤฑ olumsuz geldiฤi iรงin kamuya atanamayan yeni mezun doktorlardan zorunlu hizmetini yapmayanlar, รถzel sektรถrde dahi รงalฤฑลabilmek iรงin 450 gรผn beklemek zorunda kalacak.
OHAL uygulamasฤฑ olaฤanlaลtฤฑ mฤฑ?
ฤฐktidar partisi AKP, maddenin tรผmรผyle yasadan รงฤฑkarฤฑlmasฤฑnฤฑ isteyen muhalefete karลฤฑ “ลimdiye kadar bu doktorlarฤฑn nasฤฑl รงalฤฑลacaฤฤฑna iliลkin yasal dรผzenleme yoktu, ilk kez yasal zemine kavuลtu” savunmasฤฑ yapsa da muhalefet, bu tรผr yasalarฤฑ ‘OHAL’i kalฤฑcฤฑlaลtฤฑran’ dรผzenlemeler olarak gรถrรผyor.
OHAL KHK’si ile kendisi de รผniversiteden ihraรง edilen anayasa profesรถrรผ CHP ฤฐstanbul Milletvekili ฤฐbrahim Kaboฤlu, AKP iktidarฤฑnฤฑn OHAL yasalarฤฑnฤฑ Meclis’te yasalaลtฤฑrarak bu durumu olaฤanlaลtฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor. Meclis Genel Kurulu’nda tartฤฑลmalฤฑ 5. maddeyle ilgili eleลtirilerini ise ลรถyle dile getirdi:
“5’inci maddeyle aslฤฑnda OHAL’i kalฤฑcฤฑ kฤฑlmak amacฤฑyla bir dรผzenleme yapฤฑlmฤฑล bulunuyor. Burada Millรฎ Gรผvenlik Kuruluna verilen yetki Anayasa’ya aykฤฑrฤฑdฤฑr aรงฤฑkรงa. ฤฐltisak ve irtibat yine ceza hukuku ilkelerine aykฤฑrฤฑdฤฑr. Deฤerlendirme รถzneldir, ilgili mevzuat da belli deฤildir.
“Fakat bunun yanฤฑ sฤฑra ‘gรผvenlik soruลturmasฤฑ’ kavramฤฑnฤฑn bu ลekilde yasaya girmesi kabul edilemez รงรผnkรผ gรผvenlik soruลturmasฤฑ, deฤinildiฤi gibi, 676 sayฤฑlฤฑ Kararname’yle bir OHAL dรผzenlemesidir, Anayasa’ya aรงฤฑkรงa aykฤฑrฤฑdฤฑr, รถzellikle Anayasa’nฤฑn liyakat ilkesini dรผzenleyen uzmanlฤฑk ve bilim temelinde yazฤฑlan maddelerine aykฤฑrฤฑdฤฑr.
“Bu yazฤฑm tarzฤฑ belirttiฤim iki ana รถgeyle birlikte bir yargฤฑsฤฑz infaz maddesidir. Bu yazฤฑm tarzฤฑyla, esasen, yasa yoluyla yasama, yรผrรผtme ve yargฤฑ yetkileri yargฤฑsฤฑz infaz yaptฤฑrฤฑmฤฑ konusunda birleลtirilmektedir. Bu aรงฤฑdan Anayasa’ya aรงฤฑkรงa aykฤฑrฤฑdฤฑr, Tรผrkiye’nin taraf olduฤu sรถzleลmelere aykฤฑrฤฑdฤฑr ve Tรผrkiye’nin, geรงmiลte, 12 Eylรผlden sonra 12 Eylรผl hukukunu aลma konusunda mahkeme kararlarฤฑ yoluyla edindiฤi kazanฤฑmlara da aรงฤฑkรงa aykฤฑrฤฑlฤฑk taลฤฑmaktadฤฑr. (…)5’inci madde tรผmรผyle geri รงekilmediฤi sรผrece bu yasa iรงerisinde Anayasa’ya, Anayasa’nฤฑn bรผtรผnรผne รงok yรถnlรผ olarak aykฤฑrฤฑlฤฑk devam edecektir ve bu yasa bir saฤlฤฑk yasasฤฑ deฤil saฤlฤฑฤฤฑ katleden bir yasa olacaktฤฑr.”
Meslek รถrgรผtlerinin hangi yetkileri kฤฑsฤฑtlanฤฑyor?
Yasa ile meslek รถrgรผtleri Tรผrt Tabipler Birliฤi (TTB) Tรผrk Eczacฤฑlar Birliฤi (TEB), Diล Hekimleri Birliฤi (DHB) kimi yetkileri de daraltฤฑlฤฑyor.
Yeni dรผzenlemeye gรถre birden fazla kurumda รงalฤฑลacak hekim veya diล hekibinin TTB ve DHB’den izin alma zorunluluฤu kaldฤฑrฤฑlฤฑyor.
Ayrฤฑca, Tรผrkiye’de ruhsatฤฑ olmayan veya pisayada bulunmayan ilaรงlarฤฑn sadece TEB’e verilen ithal yetkisi SGK ve Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ’nca uygun gรถrรผlecek kamu kurum/kuruluลlarฤฑna da verilebileceฤi hรผkme baฤlanฤฑyor.
Hastanelerin de yurt dฤฑลฤฑndan ilaรง getirip, doฤrudan hastalara verilmesinin yolunu aรงan dรผzenlemeyle, cumhurbaลkanฤฑna da bu ลekilde ilaรง teminini devam ettirme yetkisi tanฤฑnฤฑyor.
Organ nakli ve taลฤฑyฤฑcฤฑ annelik kriterleri neler?
Yasa, organ nakline ‘akrabalฤฑk koลulu’ getirirken, yasadฤฑลฤฑ organ nakline karลฤฑ da yeni รถnlemler รถrgรถrรผyor. Taลฤฑyฤฑcฤฑ annelik yasaฤฤฑ alanฤฑndaki yasal boลluklarฤฑn da giderilmesi hedefleniyor.
Buna gรถre yasadฤฑลฤฑ “embriyo ve รผreme hรผcresi baฤฤฑลlayan, aลฤฑlayan, bulunduran, kullanan, saklayan ve nakledenlerle bunlarฤฑn alฤฑm ve satฤฑmฤฑnฤฑ yapanlar, alฤฑm ve satฤฑmฤฑna aracฤฑlฤฑk edenler” hakkฤฑnda fiil daha aฤฤฑr cezayฤฑ gerektiren bir suรง teลkil etmediฤi takdirde 3 yฤฑldan 5 yฤฑla kadar hapis ve bin gรผnden 2 bin gรผne kadar adli para cezasฤฑ uygulanacak. Canlฤฑdan organ nakli, alฤฑcฤฑnฤฑn en az 2 yฤฑldan beri evli olduฤu eลi ile 4’รผncรผ dereceye kadar kan ve kayฤฑn hฤฑsฤฑmlarฤฑndan yapฤฑlabilecek. Organ nakli gereken hastalฤฑฤฤฑn evlilikten sonra teลhis edildiฤi durumlarda, eลlerin en az 2 yฤฑllฤฑk evli olmasฤฑ koลulu aranmayacak.
Organ nakli hizmeti sunan hastanelerin bulunduฤu her ilde, Organ Nakli Deฤerlendirme Etik Komisyonu kurulacak.saฤlฤฑk
Tรผp bebek uygulamasฤฑ sadece ‘evli eลler’ arasฤฑnda gerรงekleลtirilecek. Eลlerden biri veya her ikisinden alฤฑnan รผreme hรผcreleri ve bu hรผcrelerden elde edilen embriyonun, baลka kiลilere uygulanmasฤฑ yoluyla รงocuk sahibi olmak ve taลฤฑyฤฑcฤฑ annelik yapmak ise yasak olacak.
ลiddete hangi รถnlem geliyor?
Yasayla, saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑna ลiddet uygulayanlarla ilgili soruลturma prosedรผrรผnde kฤฑsmi iyileลtirme yapฤฑlฤฑrken, cezalarda artฤฑล รถngรถrรผlmรผyor.
Buna gรถre saฤlฤฑk kuruluลlarฤฑnda gรถrev yapan personele karลฤฑ gรถrevleri nedeniyle kasten iลlenen suรงlardan ลรผpheli olanlar, kolluk gรถrevlilerince yakalandฤฑktan sonra doฤrudan Cumhuriyet Baลsavcฤฑlฤฑklarฤฑna sevkedilecek. Bu suรงlarฤฑn soruลturmasฤฑnda kolluk tarafฤฑndan mรผลteki, maฤdur veya tanฤฑk saฤlฤฑk personelinin ifadeleri iลyerlerinde alฤฑnacak.
Sigara yasaฤฤฑ hangi alanlarฤฑ kapsฤฑyor?
Tรผrkiye sigara yasaฤฤฑnฤฑ en geniล kapsamlฤฑ uygulayan รผlkelerden. Yasa ile yasaฤฤฑn kapsamฤฑ daha da geniลliyor. Buna gรถre televizyon programlarฤฑ, film, diziler, mรผzik klipleri, reklam, tanฤฑtฤฑm, sinema filmleri, internet, topluma aรงฤฑk olan sosyal medya ve benzeri ortamlarda tรผtรผn รผrรผnleri kullanฤฑlamayacak, gรถrรผntรผlerine yer verilemeyecek.
Saฤlฤฑk, eฤitim, รถฤretim ve spor hizmeti verilen yerler ile รผniversite yerleลkelerinde de tรผtรผn รผrรผnlerinin satฤฑลฤฑ yasak olacak. Sigara ve tรผtรผn รผrรผnlerinin paketlerine, zararlarฤฑna iliลkin konulan yazฤฑlarฤฑn puntolarฤฑ bรผyรผtรผlecek. Bรผtรผn tรผtรผn รผrรผnlerinin รผzerindeki yazฤฑ ve ลekiller aynฤฑ olacak. Sigara paketlerinin รผzerinde markanฤฑn logosu olmayacak.
Marka paketin sadece bir yรผzeyine ve bu yรผzeyin yรผzde 5’ini aลmayacak ลekilde yazฤฑlacak. Yasaklara uymayanlar 5 bin liradan 20 bin liraya kadar idari para cezasฤฑ ile cezalandฤฑrฤฑlacak.
