Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) 24 Haziran genel geรงimleri ve CHP adayฤฑ Muharrem ฤฐnce’nin cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงimlerinde aldฤฑฤฤฑ oy oranlarฤฑ, partinin ideolojik-siyasal yรถnรผnรผn nereye evirildiฤi ve partinin bundan sonra nasฤฑl bir siyaset izleyeceฤiyle ilgili tartฤฑลmalarฤฑ tetikledi.
CHP milletvekili seรงiminde yรผzde 22,64 oy aldฤฑ, ฤฐYฤฐ Parti ve Saadet Partisi’yle kurduฤu Millet ฤฐttifakฤฑ’nฤฑn oy oranฤฑ da yรผzde 33,94 oldu. Adalet ve Kalkฤฑnma Partisi (AKP) ile Milliyetรงi Hareket Partisi’nin (MHP) kurduฤu Cumhur ฤฐttifakฤฑ ise yรผzde 53,66 oya eriลti.
CHP’nin cumhurbaลkanฤฑ adayฤฑ Muharrem ฤฐnce ise partisinin son yฤฑllarda kฤฑskacฤฑnda kaldฤฑฤฤฑ yรผzde 20-25 aralฤฑฤฤฑndan รงฤฑkฤฑp yรผzde 30’un รผzerinde oy aldฤฑ.
CHP’yi yakฤฑndan takip eden gรถzlemciler, seรงim sonuรงlarฤฑnฤฑn baลarฤฑlฤฑ olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ deฤerlendirirken, ฤฐnce’nin yakaladฤฑฤฤฑ ivme ile parti yรถnetiminin izlediฤi siyaseti ayrฤฑ tutuyor.
Ama CHP’nin bundan sonra izleyeceฤi yol iรงin ‘yรถnetim deฤiลikliฤi ve ฤฐnce’nin de yรถnetimde sรถz sahibi olmasฤฑ gerektiฤi’ de dile getiriliyor.
ฤฐnce iรงin, ‘genรงlere hitap edebilen, yenilikรงi ve kฤฑsa sรผrede kitleleri sokaฤa dรถkebilecek, meydanlara milyonlarฤฑ toplayabilecek bir siyaset adamฤฑ’ denilirken, CHP iรงin ise ‘kireรงlendiฤi ve yenilenmesi gerektiฤi’ yorumlarฤฑ yapฤฑlฤฑyor.
CHP’nin merkez saฤ ile ortaklฤฑฤฤฑ yanlฤฑล bir karar mฤฑ?
Baลkanlฤฑk sisteminin uygulamaya geรงtiฤi yeni dรผzende partiler seรงimden sonra deฤil, seรงimden รถnce ittifaka gitti, saflarฤฑnฤฑ tuttu.
CHP de siyasi ortaklarฤฑnฤฑ merkez saฤda aradฤฑ. Bu kararฤฑ eleลtirenler CHP’nin deฤerlerinden uzaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ, kendisini yanlฤฑล yerde konumlandฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
CHP’yi ve Tรผrkiye solunu yakฤฑndan takip eden siyaset bilimci Doรง. Dr. Deniz Yฤฑldฤฑrฤฑm, bunun ‘stratejik bir hata’ olduฤu gรถrรผลรผnde.
Her ne kadar รถnceki seรงimlerin sonuรงlarฤฑ rakam olarak avantaj gibi gรถrรผnse de Yฤฑldฤฑrฤฑm’a gรถre “Tรผrkiye’de siyasal gerรงekler matematiksel analizlerden farklฤฑ.”
“Millet ฤฐttifakฤฑ’nฤฑn ฤฐYฤฐ Parti ile Saadet Partisi arasฤฑnda, doฤrudan saฤ, AKP, MHP seรงmenine hitap edilerek yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini dรผลรผnenlerdenim” diyor Yฤฑldฤฑrฤฑm.
Ve CHP ile oylarฤฑn artacaฤฤฑ dรผลรผnรผlse de, bu ittifakฤฑn aslฤฑnda CHP’nin almak istediฤi saฤ oylara da engel olduฤunu sรถylรผyor:
“รzellikle Karadeniz’de sahada konuลtuฤum Saadet Partili ve ฤฐYฤฐ Partililer, รถrgรผtlenme, kendilerini anlatma zorluฤu yaลadฤฑlar, hakarete, tacize uฤradฤฑlar. Hitap ettikleri mahalle AKP mahallesi olduฤu ve bu mahallede tamamen iktidar medyasฤฑ olduฤu iรงin, ฤฐYฤฐ Parti ve Saadet dรผลmanlaลtฤฑrฤฑldฤฑ, gรถrรผnmez hale getirildi.
“Bunlara karลฤฑ CHP ile ‘PKK ile FETร’yle iลbirliฤinde bunlar’ imajฤฑ yerleลtirildi. Bu ittifak saฤ bloktan oy alabilmeyi zorlaลtฤฑrdฤฑ.
“Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงiminde Muharrem ฤฐnce saฤ bloktan oy alabilirken, meclis seรงimlerinde CHP saฤ bloktan oy almayฤฑ รถnleyen bir parti gibi pozisyon kazanmฤฑล oldu. Bu da CHP liderliฤi aรงฤฑsฤฑndan bir problem olduฤunu gรถsteriyor. Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu ile Muharrem ฤฐnce arasฤฑnda bir makas oluลmuล durumda.”
CHP’li ลenal Sarฤฑhan: Saฤda birleลme yarar getirmedi
CHP’nin stratejik olarak merkez saฤฤฑ ortak seรงmesini eleลtiren isimlerden biri de eski CHP Ankara milletvekili, ฤฐnsan Haklarฤฑ ฤฐnceleme Komisyonu Baลkan Vekili ลenal Sarฤฑhan.
“CHP, รผlkenin sola bakan yรผzรผyle birlikte olmak, oradaki kuruluลlarla birlikte olmak yerine saฤda bir birleลmeyi tercih etti ama yarar getirmediฤini gรถrรผyoruz” diyor.
CHP, meclis dฤฑลฤฑnda kalacak partilerle ittifak yaparken bazฤฑ milletvekillerini de ฤฐYฤฐ Parti’ye รถdรผnรง verdi.
Bu kararla bazฤฑ kesimler Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu’nu ve รถdรผnรง verilen vekilleri ‘demokrasi kahramanฤฑ’ ilan etti.
Ama Sarฤฑhan’a gรถre “demokrasi sadece saฤdakilerle birleลilerek aรงฤฑlacak bir yol deฤil.”
Sarฤฑhan “CHP, cumhuriyet devrimlerini ilerletmek istiyorsa bunu daha sola aรงฤฑk, daha ileriye dรถnรผk, daha รงaฤdaล politikalarla olgunlaลtฤฑrmalฤฑ.” diyor ve ekliyor:
“Partinin baลkalarฤฑna benzemeye deฤil, kendine benzeyerek, kendi deฤerlerini รงoฤaltarak ilerlemeye ihtiyacฤฑ var.
“Partinin bakฤฑล aรงฤฑsฤฑnฤฑ nereye รงevireceฤiyle ilgili, deฤiลime gereksinim olduฤu inancฤฑndayฤฑm.”
Tarฤฑk ลengรผl: ฤฐttifak kaรงฤฑnฤฑlmazdฤฑ
CHP iรงinde, ittifak stratejisinin doฤru olduฤunu, gรผรงlรผ bir muhalefet iรงin bunun ลart olduฤunu savunanlar da var.
CHP’den Ankara milletvekili adayฤฑ olan ancak 24 Haziran’da meclise giremeyen siyaset bilimci Prof. Dr. Tarฤฑk ลengรผl, Tรผrkiye siyasetinin yeni dรผzeni olarak nitelediฤi ittifaklarฤฑn kaรงฤฑnฤฑlmaz olduฤunu sรถylรผyor:
“Zorlama koalisyonlar yaratฤฑldฤฑ. AKP de MHP’ye muhtaรง hale geldi. CHP de koalisyona itildi. Bunda bir sorun gรถrmรผyorum รงรผnkรผ bu seรงimde mรผcadele edebilmenin koลulu kalmadฤฑ. Tรผrkiye siyasetinin buraya itilmiล olmasฤฑ son derece saฤlฤฑksฤฑz. Bรถyle bir siyasi รงerรงevede koalisyon yapmama lรผksรผ kalmadฤฑ.”
‘CHP’nin deฤil ฤฐnce’nin baลarฤฑsฤฑ’
CHP ile Muharrem ฤฐnce’nin aldฤฑklarฤฑ oylar arasฤฑndaki farklarฤฑ belirleyen faktรถrler neler?
Bu noktada, Muharrem ฤฐnce’nin kampanyasฤฑ dikkat รงekici bir ลekilde baลarฤฑlฤฑ gรถrรผlรผyor.
ลenal Sarฤฑhan, Muharrem ฤฐnce’nin tabanda yarattฤฑฤฤฑ heyecan ve beklentinin hem Tรผrkiye siyaseti hem de partinin geleceฤi aรงฤฑsฤฑndan รถnemli olduฤu gรถrรผลรผnde:
“Bizim baลarฤฑmฤฑz parti olarak yok. Ama Muharrem ฤฐnce’nin baลarฤฑsฤฑ var ve bu partiye รถrnek olmalฤฑ.”
Sarฤฑhan, ฤฐnce’nin partinin eski isimlerinden olmasฤฑna raฤmen yarattฤฑฤฤฑ dalgayla yeni, daha halkรงฤฑ, aktif ve doฤal bir tarz getirmesinin partinin kendisine รงok ลey kazandฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ oylarla da gรถrdรผklerini sรถylรผyor.
ฤฐnce’nin aldฤฑฤฤฑ oy oranฤฑ, CHP’nin son yฤฑllarda parti olarak sฤฑkฤฑลtฤฑฤฤฑ yรผzde 20-25’lik aralฤฑฤฤฑn รผstรผnde.
Doรง Dr. Yฤฑldฤฑrฤฑm da ฤฐnce’nin siyasetini baลarฤฑlฤฑ buluyor:
“CHP iรงin uzun yฤฑllar yรผzde 30’u dรผลlemek imkansฤฑz gibiydi. Bu taze kan, enerjik dinamik kan. CHP’de ‘kendi tabanฤฑmฤฑzฤฑn dฤฑลฤฑna asla ulaลamayฤฑz, biz hep bu sosyolojik tabana sฤฑkฤฑลฤฑrฤฑz, CHP dฤฑลฤฑna seslenme ลansฤฑmฤฑz yok, Kรผrtlerden, milliyetรงilerden oy alma ลansฤฑmฤฑz yok’ denilirken, Muharrem ฤฐnce’nin aldฤฑฤฤฑ oy bu tabuyu kฤฑrabilecek bir oy.
“ฤฐnce’nin CHP tabanฤฑnฤฑn dฤฑลฤฑndan oy alabilen bir siyasi figรผre dรถnรผลtรผฤรผnรผ gรถrรผyoruz. Seรงimden รถnce ‘yeni bir ulusal siyasetรงi tipi doฤuyor’ demiลtim. Daha รถnce bunu Erdoฤan karลฤฑlฤฑyordu. Sonuรงlar bunu gรถsteriyor.”
Parti iรงinde ve partiye yakฤฑn รงevrelerde “ฤฐnce ikinci tura kalsaydฤฑ cumhurbaลkanฤฑ olurdu” kanฤฑsฤฑ hakim.
Prof. Dr. Tarฤฑk ลengรผl de daha รถnceki seรงimde CHP’nin Ekmeleddin ฤฐhsanoฤlu’nu aday gรถsterdiฤini hatฤฑrlatฤฑp Muharrem ฤฐnce’nin adaylฤฑฤฤฑ ve seรงim sonuรงlarฤฑ iรงin “CHP’nin kendi iรงinden bir deฤeri รงฤฑkarmasฤฑnฤฑ doฤru buluyorum. Yenilgi yaลanmฤฑล olabilir ama kendi deฤerlerimizi taลฤฑyan bir ismin รงฤฑkmasฤฑ uzun vadede CHP’ye kazandฤฑracaktฤฑr” diyor.
Ecevit’li 1970’ler gibi ฤฐnce’li 2020’ler olur mu?
Uzun vadeli deฤiลimler 1970’lerdeki CHP’yi anฤฑmsatฤฑyor.
1973’te CHP lideri olarak Bรผlent Ecevit, dรถnemin Adalet Partisi lideri Sรผleyman Demirel’e karลฤฑ oy oranฤฑnฤฑ artฤฑrฤฑp yรผzde 33’e รงฤฑkarmฤฑล, sonuรงlar CHP iรงin bile sรผrpriz olmuลtu. Tรผrkiye solu 1977 seรงimlerinde ise geniลlemiล ve Ecevit’le CHP’nin oranฤฑ yรผzde 41’e kadar รงฤฑkmฤฑลtฤฑ.
Ecevit’in bu 4 yฤฑllฤฑk sรผre zarfฤฑnda CHP รถrgรผtlerini ve stratejisini kendiyle uyumlu hale getirdiฤini sรถyleyen Doรง. Dr. Yฤฑldฤฑrฤฑm, Muharrem ฤฐnce iรงin de “Kampanyasฤฑ baลarฤฑlฤฑ ama taลฤฑyฤฑcฤฑ kolonlarฤฑ yerelde onu destekleyecek dรผzeyde deฤil” diyor ve bundan sonraki sรผrece iliลkin ลu yorumu yapฤฑyor:
“Artฤฑk tazelenme ihtiyacฤฑ var. Bu kampanya CHP’de liderlik deฤiลiminin gerektiฤini gรถsterdi. Lider arayฤฑลฤฑnda CHP’yi 40 gรผnde yรผzde 30’un รผzerine taลฤฑmฤฑล bir isim olarak ฤฐnce’nin genel baลkan olmasฤฑ ve buna uygun olarak CHP’yi kendi stratejisine uygun ลekilde planlamasฤฑ, Mart ayฤฑndaki yerel seรงimlerde de ilk kez gerรงek anlamda hazฤฑrlฤฑklฤฑ olarak kendisini gรถstermesi gerekir.”
Meydanlar neden ฤฐnce’yi ikinci tura taลฤฑyamadฤฑ?
Tรผrkiye’nin 2002 sonrasฤฑ tarihinde meydanlarฤฑ en az Erdoฤan kadar dolduran bir lider oldu ฤฐnce. “Herkesin Cumhurbaลkanฤฑ olacaฤฤฑm” sรถylemi sokaklarda karลฤฑlฤฑk buldu, รถzellikle genรงler arasฤฑnda yeni bir hareketlilik, beklenti, umut yarattฤฑ.
Ama sokaklardaki heyecan neden ฤฐnce’yi ikinci tura taลฤฑyamadฤฑ?
Muharrem ฤฐnce’nin ikinci tura taลฤฑnmasฤฑ รถnรผnde engel oluลturan etkenler arasฤฑnda, ฤฐnce’nin sรถylemini yaygฤฑnlaลtฤฑracak CHP kadrolarฤฑnฤฑn yaratฤฑlmasฤฑ iรงin yeterli zamanฤฑn olmamasฤฑ gรถsteriliyor.
Tek bir figรผr olarak รงฤฑkan ฤฐnce’nin yereldeki etkisi, meydanda duyulan kadardฤฑ.
Diฤer yandan Deniz Yฤฑldฤฑrฤฑm’a gรถre muhalefet her ne kadar ‘gรผndem yaratma, siyasi รผstรผnlรผk ve tartฤฑลmalarฤฑ kendi durduฤu yerden baลlatma kapasitesine sahip olsa da’, “Beklentiler ve iyimserlik, ihtiyatlฤฑ tavrฤฑn รถtesine geรงti.”
“Hep uyarmaya รงalฤฑลtฤฑฤฤฑmฤฑz ลu, AKP bir kitle partisi, elinde devlet, medya, ekonomik, patronaj imkanlarฤฑ var. Bu parti, kitle partisi olarak ortadan kalkmadฤฑ, bunu sahada gรถrรผyoruz” diyen Yฤฑldฤฑrฤฑm’ฤฑn ฤฐnce’ye de bir eleลtirisi var:
“Eฤer Muharrem ฤฐnce’nin baลarฤฑsฤฑzlฤฑฤฤฑ varsa, o da tamamฤฑyla Erdoฤan karลฤฑtlฤฑฤฤฑna sฤฑkฤฑลmฤฑล olmasฤฑdฤฑr.
“Erdoฤan karลฤฑtlฤฑฤฤฑyla ‘Hayฤฑr’ oyu verenlerin liderliฤine oynamฤฑล oldu. AK Parti seรงmeninde รผlkenin, ekonominin kรถtรผye gittiฤini dรผลรผnen bir kesim var.
“Ama Erdoฤan’ฤฑ, ฤฐnce’nin eleลtirdiฤi gibi, รผlkeye kรถtรผlรผkler yapmฤฑล, รผlkeyi uรงurumun kenarฤฑna getirmiล bir lider olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, hakkฤฑnฤฑ teslim ederek konuลulmasฤฑ gerektiฤini dรผลรผnรผyorlar. Oraya ulaลmakta bir duvar var.
“Bu da haliyle muhalefet taraftarฤฑ olan farklฤฑ partideki insanlarฤฑ coลturdu ama AK Parti tabanฤฑnda bir karลฤฑlฤฑk yaratmadฤฑ.”
Ankara’daki hava, 24 Haziran seรงimlerinin CHP iรงin bir ‘baลarฤฑ sayฤฑlamayacaฤฤฑ’ ama Muharrem ฤฐnce’nin baลlattฤฑฤฤฑ hareketliliฤin ileriye taลฤฑnabileceฤi yรถnรผnde.
Seรงim sonuรงlarฤฑnฤฑn aรงฤฑklandฤฑฤฤฑ gece Genel Merkez รถnรผnde รถzellikle genรง seรงmenler arasฤฑndaki derin hayal kฤฑrฤฑklฤฑฤฤฑ, beklentilerin ve umudun ne kadar yรผksek olduฤunu gรถsteriyordu.
Birรงoฤu, ฤฐnce’nin peลinde gidebileceklerini ama CHP iรงinde bir yeniden yapฤฑlanma beklentisi iรงinde olduklarฤฑnฤฑ sรถylรผyor. BBC Tรผrkรงe
