ABD Baลkanฤฑ Donald Trump’ฤฑn รผlkesini ฤฐran nรผkleer anlaลmasฤฑndan รงekeceฤini duyurmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan ABD’nin ฤฐran รผzerindeki ekonomik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ yeniden gรผndeme geldi.
ABD Baลkanฤฑ Donald Trump’ฤฑn Ulusal Gรผvenlik Danฤฑลmanฤฑ John Bolton, Trump’ฤฑn ardฤฑndan dรผn yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, ฤฐran’a yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn yeniden yรผrรผrlรผฤe girdiฤini, bu sรผreรงte ฤฐran’la yeni iล sรถzleลmeleri imzalanmamasฤฑ gerektiฤini belirtti.
ABD Hazine Bakanlฤฑฤฤฑ’ndan dรผn yapฤฑlan aรงฤฑklamada da ฤฐran’a yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn 90 ve 180 gรผnlรผk periyotlarla yeniden uygulanmaya baลlanacaฤฤฑ duyuruldu.
Buna gรถre, ABD’nin ฤฐran’a yรถnelik ilk yaptฤฑrฤฑm paketi 6 Aฤustos’ta devreye girecek ve bu tarihten sonra ฤฐran hรผkรผmeti, ABD dolarฤฑ satฤฑn alamayacak, altฤฑn ve deฤerli madenlerle ticaret yapamayacak.
Ayrฤฑca, ฤฐran’ฤฑn alรผminyum, รงelik, kรถmรผr ticareti ile otomotiv sektรถrรผ รผzerine yaptฤฑrฤฑmlar gelirken, ฤฐran dฤฑลฤฑnda รผlkenin para birimi olan riyal รผzerinden gerรงekleลen รถnemli iลlemlere de kฤฑsฤฑtlamalar getirilecek.
ABD’nin ฤฐran’a yรถnelik ikinci yaptฤฑrฤฑm paketi ise 4 Kasฤฑm’da devreye girecek. Bu tarihten itibaren ฤฐran Ulusal Petrol ลirketi (NIOC) รผzerine uluslararasฤฑ kฤฑsฤฑtlamalar getirilirken, ฤฐran’dan petrol, petrokimya ve petrol รผrรผnleri satฤฑn alฤฑnmasฤฑ ve genel olarak ฤฐran enerji sektรถrรผ รผzerine yaptฤฑrฤฑmlar uygulanacak.
รlkenin gemicilik sektรถrรผ, ฤฐran Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn yabancฤฑ finansal kuruluลlarla faaliyetleri ve 16 Ocak 2016’da yaptฤฑrฤฑm listesinden รงฤฑkarฤฑlan ฤฐran’la iliลkisi olan kiลilere de yeniden yaptฤฑrฤฑmlar getirilecek.
Hazine Bakanlฤฑฤฤฑ, aรงฤฑklamasฤฑnda, 5 Kasฤฑm itibarฤฑyla ABD’li kiลi veya kuruluลlar tarafฤฑndan iลletilen veya kontrol edilen ve ฤฐran hรผkรผmetiyle iliลkisi veya faaliyeti olan kuruluลlarฤฑn da yetkisinin iptal edileceฤini bildirdi.
Aรงฤฑklamada, sรถz konusu ABD’li kiลi ve kuruluลlarฤฑn en geรง 4 Kasฤฑm’a kadar ฤฐran’daki faaliyetlerini sona erdirmek iรงin gerekli adฤฑmlarฤฑ atmasฤฑ gerektiฤi belirtildi.
Boeing ile AirBus’ฤฑn lisanslarฤฑ iptal edildi
ฤฐran’a yeniden uygulanacak yaptฤฑrฤฑmlar nedeniyle ABD’li ลirketlerin anlaลmalarฤฑnฤฑn sona ermesi yatฤฑrฤฑm, รผretim ve istihdam aรงฤฑsฤฑndan bu ลirketleri olumsuz etkileyecek.
ABD Hazine Bakanฤฑ Steven Mnuchin, dรผn yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, Amerikalฤฑ uluslararasฤฑ uรงak devi Boeing ile merkezi Hollanda’da bulunan AirBus’ฤฑn, ฤฐranlฤฑ ลirketlere yolcu uรงaฤฤฑ satma anlaลmalarฤฑ kapsamฤฑnda lisanslarฤฑnฤฑn iptal edildiฤini duyurdu.
Boeing’in ฤฐran Air ile 80 uรงak karลฤฑlฤฑฤฤฑnda 16,6 milyar dolarlฤฑk, ฤฐran Aseman ile de 30 uรงak karลฤฑlฤฑฤฤฑnda 3 milyar dolarlฤฑk anlaลmasฤฑ bulunurken, AirBus ise ฤฐran Air’le 100 uรงak karลฤฑlฤฑฤฤฑnda 19 milyar dolarlฤฑk satฤฑล anlaลmasฤฑ yapmฤฑลtฤฑ.
ฤฐran’ฤฑn petrol ihracatฤฑ tehlikede
Mnuchin, ABD’nin yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ nedeniyle petrol fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑnฤฑ beklemediฤini ifade ederek, รผlkesinin ฤฐran nรผkleer anlaลmasฤฑndan รงekilme olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn zaten petrol piyasalarฤฑ tarafฤฑndan fiyatlandฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
ABD’nin nรผkleer anlaลmadan รงekilme olasฤฑlฤฑฤฤฑyla son haftalarda yรผkseliลe geรงen petrol fiyatlarฤฑ, 7 Mayฤฑs Pazartesi gรผnรผ Kasฤฑm 2014’ten bu yana en yรผksek seviyesini gรถrdรผ. Pazartesi gรผnรผ, dรผnya genelinde en yaygฤฑn kullanฤฑlan Londra Brent tรผrรผ ham petrolรผn varil fiyatฤฑ 76,33 dolara, ABD’nin Batฤฑ Teksas (WTI) tipi ham petrolรผn varil fiyatฤฑ da 70,81 dolara kadar tฤฑrmandฤฑ.
Uzmanlar, Petrol ฤฐhraรง Eden รlkeler รrgรผtรผ’nรผn (OPEC) en bรผyรผk 3’รผncรผ ham petrol รผreticisi olan ฤฐran รผzerine yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn yeniden gelmesi durumunda รผlkenin petrol endรผstrisinin, yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn, รผretiminin ve ihracatฤฑnฤฑn olumsuz etkileneceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunurken, kรผresel petrol arzฤฑnda dรผลรผล gรถrรผleceฤini ve bunun petrol fiyatlarฤฑ รผzerindeki yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑyฤฑ artฤฑracaฤฤฑnฤฑ vurguluyor.
ฤฐran’ฤฑn ลu anda gรผnlรผk ortalama 2 milyon varil olan ham petrol ihracatฤฑnฤฑn yarฤฑsฤฑ รin ve Hindistan’a, yรผzde 25’i ise Avrupa รผlkelerine gรถnderiliyor. Yaptฤฑrฤฑmlar nedeniyle ฤฐran’ฤฑn petrol ihracatฤฑnฤฑn ilk etapta gรผnlรผk ortalama 500 bin varil azalacaฤฤฑnฤฑ รถngรถren uzmanlar, รผlkenin gรผnlรผk ortalama 3,8 milyon varil olan ham petrol รผretiminin de yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn kalkmasฤฑndan hemen รถnceki 2,9 milyon varillik seviyeye gerileyeceฤi tahmininde bulunuyor.
Fransฤฑz enerji devi Total ile รinli milli petrol ลirketi CNPC’nin ฤฐran hรผkรผmetiyle Gรผney Pars sahasฤฑ iรงin imzaladฤฑฤฤฑ 5 milyar dolar deฤerindeki 20 yฤฑl sรผreli doฤal gaz anlaลmasฤฑ da tehlikeye girerken, Trump’ฤฑn kararฤฑ nedeniyle dรผnden itibaren enerji ลirketlerinin ฤฐran hรผkรผmeti veya firmalarฤฑyla yeni enerji anlaลmasฤฑ yapmasฤฑ da yasaklanmฤฑล bulunuyor.
“ฤฐran’ฤฑn 2 seรงeneฤi var”
Londra’daki baฤฤฑmsฤฑz araลtฤฑrma kuruluลu Capital Economics Uzmanฤฑ Thomas Pugh, Trump’ฤฑn nรผkleer anlaลmadan รงekilmesinin ardฤฑndan ฤฐran’ฤฑn รถnรผnde 2 seรงenek olduฤunu belirtti.
Pugh, yaptฤฑฤฤฑ yazฤฑlฤฑ aรงฤฑklamada, ฤฐran’ฤฑn, nรผkleer arzularฤฑnฤฑ gerรงekleลtirmek iรงin adฤฑm atmadan ve ABD’nin haricinde ฤฐngiltere, Fransa, Almanya, Rusya, รin ile Avrupa Birliฤi’ni (AB) kapsayan ve 14 Temmuz 2015’te imzalanan nรผkleer anlaลmanฤฑn ลartlarฤฑna sadฤฑk kalmaya devam edebileceฤini kaydetti.
Bu durumda AB’nin, ฤฐran รผzerindeki petrol sevkiyatฤฑ iรงin รถnemli olan deniz yoluyla ulaลฤฑm faaliyetleri รผzerine yaptฤฑrฤฑm getirmeyeceฤini belirten Pugh, ABD’nin ekonomik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ pek de รถnemsemeyen Asya รผlkelerinin ฤฐran petrolรผnรผ ithal etmeye devam edebileceฤini bildirdi.
Pugh, ฤฐran’ฤฑn da nรผkleer anlaลmadan tamamen รงekilmesi ve uranyum zenginleลtirme programฤฑna yeniden baลlamasฤฑ durumunda AB’nin, ฤฐran รผzerine deniz ulaลฤฑmฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ yeniden getirebileceฤine dikkati รงekerek, Washington ile Pekin arasฤฑndaki ticari gerginlikten dolayฤฑ รin’in ฤฐran petrolรผnรผ almaya devam edeceฤini kaydetti.
ฤฐran’a ilk yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn uygulanmaya baลlandฤฑฤฤฑ 2012’de petrol fiyatlarฤฑnฤฑn birkaรง haftada varil baลฤฑna 20 dolar arttฤฑฤฤฑna iลaret eden Pugh, bu sefer aynฤฑ durumun gerรงekleลmeyeceฤini belirtti.
Trump’ฤฑn kararฤฑnฤฑn haftalardฤฑr petrol piyasasฤฑ tarafฤฑndan fiyatlandฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran Pugh, OPEC’in en bรผyรผk รผreticisi Suudi Arabistan’ฤฑn atฤฑl kapasiteye sahip olduฤunu, ayrฤฑca, petrol fiyatlarฤฑnฤฑn artmaya devam etmesiyle ABD’nin ham petrol รผretiminin de yรผkselmeyi sรผrdรผreceฤini vurguladฤฑ.
“Avrupa’yฤฑ zorlamak Trump’a zarar verir”
New York’taki Columbia รniversitesi Kรผresel Enerji Politikalarฤฑ Merkezi Kฤฑdemli Araลtฤฑrmacฤฑsฤฑ ve eski ABD Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ Yaptฤฑrฤฑmlar Koordinatรถrรผ Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Richard Nephew de ABD’nin Avrupa’daki mรผttefiklerinin, Trump’ฤฑn kararฤฑna karลฤฑ รงฤฑkabileceฤini belirtti.
Nephew, yazdฤฑฤฤฑ raporda, Trump’ฤฑn ek gรผmrรผk vergilerinin ABD ile AB arasฤฑndaki ekonomik iliลkileri bozduฤuna dikkati รงekerek, ABD’nin, ฤฐran รผzerindeki yaptฤฑrฤฑmlar hakkฤฑnda Avrupa รผlkeleriyle iล birliฤine gitmesi yerine onlarฤฑ zorlamasฤฑnฤฑn Trump’a zarar vereceฤini savundu.
รzellikle รin’in dahil olduฤu bazฤฑ รผlkelerin ABD’nin ฤฐran’a karลฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ delmeye meyilli olduฤunu vurgulayan Nephew, ฤฐran’ฤฑn bu รผlkelere indirimli petrol satฤฑลlarฤฑ yapabileceฤini kaydetti.
Nephew, ฤฐran’ฤฑn รถnรผnde 3 seรงenek olduฤunu belirterek, bunlarฤฑn arasฤฑnda Tahran’ฤฑn nรผkleer anlaลmadan รงekilerek nรผkleer faaliyetlerini yeniden baลlatmasฤฑ, ABD’nin kararฤฑnฤฑ itiraz etmeden kabul etmesi ve “maฤdur” rolรผnรผ benimseyerek ABD ile Avrupalฤฑ mรผttefikleri arasฤฑnda ayrฤฑlฤฑk oluลturmasฤฑ olduฤunu bildirdi.
ฤฐran’ฤฑn kฤฑrฤฑlgan ekonomisine ve dรผลรผk yatฤฑrฤฑmlarฤฑna iลaret eden Nephew, Tahran hรผkรผmetinin, ABD’nin nรผkleer anlaลmadan รงekilerek yeniden yaptฤฑrฤฑmlar uygulamasฤฑnฤฑ nรผkleer anlaลmanฤฑn ihlali olarak da gรถsterebileceฤini kaydetti.
