ฤฐsveรง’te edebiyat alanฤฑnda Nobel รถdรผllerini veren akademi, cinsel taciz iddialarฤฑnฤฑn yarattฤฑฤฤฑ tartฤฑลmalar ardฤฑndan bu yฤฑl Nobel Edebiyat รdรผlรผ’nรผn verilmeyeceฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Akademi, รผyelerinden birinin eลi hakkฤฑndaki cinsel taciz iddialarฤฑyla รงalkantฤฑ iรงindeydi.
Kriz bu รผyenin yanฤฑsฤฑra Akademi’nin baลkanฤฑ ve dรถrt diฤer รผyesinin de istifasฤฑnฤฑ getirdi.
Akademi bu durumda 2018 Edebiyat Nobeli’nin 2019 yฤฑlฤฑ รถdรผlรผyle birlikte gelecek yฤฑl aรงฤฑklanacaฤฤฑnฤฑ bildirdi.
ฤฐlk kez 1901 yฤฑlฤฑnda รถdรผl veren Nobel Akademisi hiรง bu kadar bรผyรผk bir krizle karลฤฑ karลฤฑya kalmamฤฑลtฤฑ.
Akademi รถdรผlรผn aรงฤฑklanmasฤฑnฤฑ erteleme kararฤฑnฤฑn gerekรงesi olarak “kamuoyunun gรผveninin yitirilmesi”ni gรถsterdi.
Bazฤฑ Akademi รผyeleri, geleneฤin devamฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถdรผlรผn verilmesi gerektiฤini sรถylรผyorlardฤฑ ama kurumun รถdรผl verebilecek durumda olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen รผyeler aฤฤฑr basmฤฑล gรถrรผnรผyor.
2. Dรผnya Savaลฤฑ sฤฑrasฤฑnda 6 yฤฑl Nobel รถdรผlรผ verilememesi dฤฑลฤฑnda, 1935 yฤฑlฤฑnda da รถdรผle deฤer bir aday bulunamadฤฑฤฤฑ bildirilmiลti.
Krize yol aรงan skandal
Tartฤฑลmalar geรงen Kasฤฑm ayฤฑnda ฤฐsveรง Akademisi’nin fonlarฤฑyla kรผltรผrel bir proje yรผrรผten Fransฤฑz fotoฤrafรงฤฑ Jean-Claude Arnault, 18 kadฤฑn tarafฤฑndan cinsel taciz ve saldฤฑrฤฑ ile suรงlandฤฑฤฤฑnda baลladฤฑ.
รstelik iddia edilen sadฤฑrฤฑlarฤฑn รถnemli bir kฤฑsmฤฑ ฤฐsveรง Akademisi’ne ait binalarda olmuลtu.
Arnault ise iddialarฤฑ reddediyordu.
ฤฐlginรง olan Arnault’un eลi yazar Katarina Frostenson’un da Akademi รผyesi olmasฤฑydฤฑ.
Kurum bu nedenle Prostenson’un รถdรผl komitesinden รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ รถnerisini reddedince tartฤฑลma daha da bรผyรผdรผ.
Buna ek olarak รงฤฑkar รงatฤฑลmasฤฑ tartฤฑลmalarฤฑ ve Nobel adaylarฤฑnฤฑn isimlerinin sฤฑzdฤฑrฤฑlmasฤฑ da komite iรงindeki ayrฤฑlฤฑklarฤฑ derinleลtirdi.
Sonunda bir dizi istifa yaลandฤฑ. ฤฐstifa edenler arasฤฑnda cinsel taciz skandalฤฑna eลinin adฤฑ karฤฑลan yazar Prostenson ile Akademi baลkanฤฑ Profesรถr Sara Danius da var.
ลu anda komitede 11 รผye kalmฤฑล bulunuyor. Bunlardan biri Kerstin Ekman 1989’da Akademi, Salman Rรผลtรผ’nรผn ลeytan Ayetleri kitabฤฑ hakkฤฑnda yayฤฑnlanan “fetva”yฤฑ kฤฑnamayฤฑ reddettiฤinden bu yana oy kullanmฤฑyor.
Halbuki Akademi yรถnetmeliฤine gรถre yeni bir รผye atayabilmesi iรงin komitenin en az 12 รผyeyle toplanmasฤฑ gerekiyor.
Teknik olarak ise Akademi รผyeliฤine gelen bir kiลi bu gรถrevi “รถmรผr boyu” sรผrdรผrรผyor ve รงalฤฑลmalara katฤฑlmayฤฑ reddedebilmekle birlikte istifa edemiyor.
ฤฐsveรง Kralฤฑ Karl Gustaf, kurallarฤฑ deฤiลtirerek รผyelerin istifasฤฑnฤฑ mรผmkรผn kฤฑlacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
ลimdi ne olacak?
Bu durumda 2019 yฤฑlฤฑnda iki รถdรผl birden aรงฤฑklanacak.
Bu ilk kez olmuyor. Mesela 1939 yฤฑlฤฑnda รถdรผl aรงฤฑklanmamฤฑล ancak o yฤฑlฤฑn รถdรผlรผ daha sonra Amerikan oyun yazarฤฑ Eugene O’Neill’e verilmiลti.
Akademi’nin kararฤฑnda cinsel tacize karลฤฑ #MeToo kampanyasฤฑ da etkili olmuล olabilir. Cinsel taciz iddialarฤฑ nedeniyle รถdรผl verilse bile, kazanan kiลinin รถdรผlรผ kabul etmesi konusunda zorluk รงฤฑkabilirdi.
Akademi daha รถnceki aรงฤฑklamasฤฑnda Nobel Edebiyat รdรผlรผ’nรผn itibarฤฑnฤฑn zedelendiฤini kabul etmiล ama kamuoyunun gรผvenini kazanmak iรงin ciddi bir รงalฤฑลma yapฤฑlacaฤฤฑnฤฑ vaadetmiลti. (BBC Tรผrkรงe)
