Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), รผzerinde รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ Tรผrk lirasฤฑ (TL) uzlaลmalฤฑ vadeli dรถviz iลlemleri ile hem spekรผlatif alฤฑmlarฤฑn bir kฤฑsmฤฑnฤฑ engelleyecek hem de reel sektรถrรผn kur riskini sฤฑnฤฑrlayacak.
TCMB’nin reel sektรถrรผn kur riskinin yรถnetilmesi amacฤฑyla yeni bir รผrรผn รผzerinde รงalฤฑลmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklamasฤฑ, bu enstrรผmanฤฑn niteliฤi, nasฤฑl รงalฤฑลacaฤฤฑ ve sonuรงlarฤฑnฤฑn neler olabileceฤi tartฤฑลmalarฤฑnฤฑ da beraberinde getirdi.
Merkez Bankasฤฑ, รผzerinde รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ TL uzlaลmalฤฑ vadeli dรถviz iลlemleri ile rezervlerini azaltmadan spekรผlatif kur talebini sฤฑnฤฑrlarken, aynฤฑ zamanda dรถviz pozisyon aรงฤฑฤฤฑ olan reel sektรถrรผn de kurlardaki aลฤฑrฤฑ oynaklฤฑktan zarar etmesinin รถnรผne geรงecek.
Analistler, dรถviz kuru ile borรงlanma dinamiklerinin kur riskinden korunma (hedge) mekanizmasฤฑnฤฑ รถnemli hale getirdiฤini belirterek, รถzel sektรถrรผn 200 milyar dolarฤฑ aลan dรถviz pozisyon aรงฤฑฤฤฑ gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda bu enstrรผmanlarฤฑn makroekonomi ve finansal istikrar iรงin ne kadar รถnemli olduฤunun anlaลฤฑlabileceฤini ifade etti.
Yeni mekanizmanฤฑn nasฤฑl รงalฤฑลacaฤฤฑna iliลkin yapฤฑlan deฤerlendirmeler, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn TL uzlaลmalฤฑ dรถviz vadeli iลlemler iรงin belirli vade ve kur seviyesinden piyasa yapฤฑcฤฑ bankalara dรผzenleyeceฤi ihaleler ile talep toplamasฤฑ yรถnรผnde yoฤunlaลฤฑyor.
Sรถz konusu mekanizmayฤฑ bankalar รผzerinden kullanan reel sektรถr, dรถviz kuru borcuna iliลkin risklerini belli bir seviyede sabitleyebilecek ve hala devam eden vadeli iลlemlerden farklฤฑ olarak da vade sonunda dรถviz kuru talebi oluลturmayacak.
Dรถviz kurunun, vadeli iลlem ile belirlenen vadede daha yรผksek bir seviyede olmasฤฑ durumunda oluลacak zararฤฑn Merkez Bankasฤฑ tarafฤฑndan รผstleneceฤi belirtilirken, sรถz konusu zararฤฑn, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn rezervleri ve karlฤฑ iลlemleri dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda รงok รถnemli bir tutar olmayacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
TCMB, veri setini de gรผรงlendiriyor
Reel sektรถrรผn dรถviz borรงluluฤunun yรผksek olmasฤฑ, kurlardaki oynaklฤฑklarda รงok ciddi zararlar yazmasฤฑna neden oluyor.
ลirketlerin finansal giderlerinin 2015 yฤฑlฤฑndan bu yana hฤฑzlฤฑ ลekilde arttฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. รzellikle ABD Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (Fed) parasal geniลlemeden รงฤฑkฤฑล ve faiz artฤฑrฤฑm beklentilerinin artmaya baลladฤฑฤฤฑ 2013’ten bu yana kur ve faizlerde dรถnem dรถnem artan oynaklฤฑklar finansman giderlerinin, sanayi kuruluลlarฤฑnฤฑn karlฤฑlฤฑklarฤฑnda temel belirleyicilerden biri olmasฤฑna neden oldu.
Merkez Bankasฤฑ, uzun sรผredir finansal istikrarฤฑn korunmasฤฑ iรงin reel sektรถrรผn risklerinin hedge edilmesinin รถnemine dikkati รงekerken, ihracatรงฤฑlarฤฑ desteklemek ve elindeki veri setini gรผรงlendirmek iรงin de dรผzenlemeler yapฤฑyor.
Ekim ayฤฑnda reeskont kredilerinin geri รถdemesinde kuru sabitleme ve Rezerv Opsiyon Mekanizmasฤฑ’nda yaptฤฑฤฤฑ deฤiลikliklerin ardฤฑndan son olarak da รงalฤฑลmalarฤฑna baลladฤฑฤฤฑ TL uzlaลmalฤฑ dรถviz vadeli iลlemler ile ihracatรงฤฑlar baลta olmak รผzere reel sektรถre desteฤini sรผrdรผren Merkez Bankasฤฑ, torba yasa ile kanunlaลan dรถviz iลlemleri ile ilgili bilgi toplama dรผzenlemesiyle de veri setini gรผรงlendirecek.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn, gerรงek ve tรผzel kiลilerin dรถviz pozisyonunu etkileyen iลlemlerini izlemek amacฤฑyla belirleyeceฤi gerรงek ile tรผzel kiลilerden her tรผrlรผ bilgi ve belgeyi isteyebileceฤi, aynฤฑ zamanda bu bilgi ve belgelerin kapsamฤฑ, toplanmasฤฑ ve izlenme yรถntemi, doฤruluฤunun denetimi, paylaลฤฑmฤฑ, destek hizmeti temini de dahil usul ve esaslarฤฑ belirleyebileceฤine iliลkin yasa dรผzenlemesi de TBMM’de kabul edildi.
“Spekรผlatif dรถviz talebini sฤฑnฤฑrlamada faydasฤฑ olabilir”
AA Analisti, ekonomist Haluk Bรผrรผmcekรงi, TCMBโnin รผzerinde รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ TL uzlaลmalฤฑ dรถviz vadeli iลleminin, Brezilyaโda uzun yฤฑllardฤฑr uygulanan NDF (non-deliverable forward contract) iลlemlerine benzediฤini ifade ederek, “TL uzlaลmalฤฑ vadeli dรถviz iลleminin en รถnemli รถzelliฤi, klasik dรถviz iลlemlerinden farklฤฑ olarak spot piyasada veya ileri vadede anapara (dรถviz) deฤiลimi sรถz konusu olmamasฤฑ. ฤฐลlem vadesinde, sadece รผzerinde uzlaลฤฑlan kur ile o gรผnkรผ kur arasฤฑndaki farkฤฑn yol aรงacaฤฤฑ TL hareketi gerรงekleลecek.” diye konuลtu.
Bรผrรผmcekรงi, TL uzlaลmalฤฑ vadeli iลlemin vade sonunda kurun, รผzerinde uzlaลฤฑlan seviyeden daha yรผksek olmasฤฑ durumunda TCMB’nin aradaki farkฤฑ TL olarak รถdeyeceฤini, dรผลรผk olmasฤฑ durumunda karลฤฑ tarafฤฑn TCMBโye รถdeyeceฤini, sรถz konusu enstrรผmanฤฑn bรผyรผk olasฤฑlฤฑkla ihale yoluyla bankalara sunulacaฤฤฑnฤฑ bildirdi.
Bu iลlemlerin dรถviz anapara deฤiลimi iรงermemesi nedeniyle TCMB’nin brรผt ve net dรถviz rezervlerinde bir azalฤฑล olmayacaฤฤฑnฤฑ vurgulayan Bรผrรผmcekรงi, yeni mekanizmanฤฑn dรถviz anapara deฤiลimi iรงermediฤinden gerรงek dรถviz talebini (ithalat, dฤฑล kredi geri รถdemesi, portfรถy รงฤฑkฤฑลฤฑ gibi) karลฤฑlamada yardฤฑmฤฑ olamayacaฤฤฑnฤฑ savundu.
Bรผrรผmcekรงi, devamla ลunlarฤฑ kaydetti:
“Buna karลฤฑlฤฑk spekรผlatif dรถviz talebini sฤฑnฤฑrlamada faydasฤฑ olabilir. Dรถviz rezervlerinde bir azalฤฑลa yol aรงmayacak ama bu iลlemler ulaลacaฤฤฑ boyuta baฤlฤฑ olarak TCMBโnin kur riskini artฤฑrmฤฑล olacak. Ancak Merkez Bankasฤฑ, mevcut durumda net dรถviz pozisyon fazlasฤฑ taลฤฑdฤฑฤฤฑ, bundan kar ettiฤinden ve APฤฐ iลlemleri ile de yรผksek gelir elde ettiฤinden bu maliyeti karลฤฑlama cesareti bulmuล olabilir. Yine de belki ileride bรผtรงeye bu iลlemler nedeniyle gรถrev zararฤฑ ayฤฑrmak gerekebilir. Bankalar, aynฤฑ iลlemi, karลฤฑ taraf olan ลirketlere รถnererek reel sektรถrรผn kur riskini azaltmasฤฑna ve vadeli iลlem piyasasฤฑnฤฑn derinleลmesine de yardฤฑmcฤฑ olacak.”
“Faiz politikasฤฑnฤฑ ikame edici deฤil, destekleyici bir araรง”
ฤฐล Portfรถy Baลekonomisti Nilรผfer Sezgin de kurdaki oynaklฤฑฤฤฑn yรผkselmeye baลladฤฑฤฤฑ dรถnemlerde, dรถviz borcu olan ลirketlerin hem hedge amaรงlฤฑ hem de spekรผlatif maksatlฤฑ dรถviz taleplerinin arttฤฑฤฤฑnฤฑ, kurdaki yรผkseliล dรถngรผsรผnรผ daha da fazla beslediฤini sรถyledi.
Sezgin, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn TL uzlaลmalฤฑ vadeli dรถviz iลlemlerinin bรถyle dรถnemlerde oynaklฤฑฤฤฑ azaltฤฑcฤฑ bir rolรผ olabileceฤini vurgulayarak, ลรถyle devam etti:
“Bilindiฤi รผzere, ลirketler dรถviz borรงlarฤฑnฤฑ hedge etmek iรงin bankalarla halihazฤฑrda vadeli dรถviz kontratlarฤฑ yapmaktadฤฑr. Ancak bankalar, vadeli dรถviz satฤฑล kontratฤฑ yaptฤฑฤฤฑ durumda kendi dรถviz pozisyonu riskini kapatabilmek iรงin piyasadan dรถviz almaktadฤฑr. Merkez Bankasฤฑ, vadeli dรถviz satฤฑm kontratฤฑ yaptฤฑฤฤฑnda ise dรถviz pozisyonu riskini kapatmak รผzere herhangi bir iลlem yapma gereฤi duymayacaฤฤฑndan mekanizmanฤฑn, piyasadaki dรถviz pozisyonunu destekleyici bir rolรผ olabilecektir.”
Sezgin, Merkez Bankasฤฑ kontratlarฤฑnฤฑn, vade gรผnรผnde anapara deฤiลimi olmayacak ลekilde tasarlandฤฑฤฤฑ iรงin ลirketlerin borรง yรผkรผmlรผlรผklerine yรถnelik gerรงek dรถviz talebini ortadan kaldฤฑrmayacaฤฤฑnฤฑ ancak oynaklฤฑklarฤฑ frenleyecek bir mekanizma olarak gรถrรผlmesi gerektiฤini sรถyledi.
Bu yฤฑlฤฑn ilk aylarฤฑnda Meksikaโda bu metodun uygulanacaฤฤฑna dair aรงฤฑklama yapฤฑlmasฤฑyla birlikte para biriminde gรผรงlenme eฤilimi olduฤunu belirten Sezgin, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn vadeli dรถviz iลlemlerinin miktarฤฑnฤฑn ulaลabileceฤi seviyenin รถnemli olacaฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
TL uzlaลmalฤฑ vadeli dรถviz iลlemleri ile ilgili aรงฤฑklama yapฤฑlmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan piyasada faiz artฤฑrฤฑm beklentilerinin azaldฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Sezgin, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Fiili olarak dรถviz satฤฑm kontratlarฤฑnฤฑn ihaleleri baลladฤฑฤฤฑnda, oluลacak piyasa etkisi ile daha net bir deฤerlendirme yapฤฑlabilecektir. Bununla birlikte enflasyonun temel eฤilimine dair dinamikler para politikasฤฑnฤฑn temkinli bir yaklaลฤฑmda olmasฤฑnฤฑ gerektirmektedir. Vadeli dรถviz iลlemlerinin faiz politikasฤฑnฤฑ ikame edici deฤil, destekleyici bir araรง olarak kullanฤฑlacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyoruz.”
