Paradise Papers (Cennet Belgeleri) dรผnyanฤฑn en bรผyรผk ลirketi Apple’ฤฑn, milyarlarca dolar vergiden sakฤฑnmaya devam edebilmek iรงin yeni ve gizli bir yapฤฑ oluลturduฤunu ortaya koydu.
Belgeler, ABD merkezli Apple’ฤฑn uluslararasฤฑ operasyonlarฤฑnฤฑ bir vergi cennetine taลฤฑmak iรงin pazarlฤฑk yรผrรผttรผฤรผnรผ gรถsteriyor.
Teknoloji devi Apple’ฤฑn, ฤฐrlanda’daki tartฤฑลmalฤฑ vergi faaliyetleri nedeniyle 2013’te geรงirdiฤi soruลturmadan da bu yรถntemle kaรงฤฑndฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
ลirketin soruลturmanฤฑn ardฤฑndan, vergilendirilmemiล nakit rezervini elinde tutan ลirketini “off-shore cenneti” olarak adlandฤฑrฤฑlan Jersey Adasฤฑ’na taลฤฑdฤฑฤฤฑ vurgulanฤฑyor.
ลirket, bu yeni yapฤฑnฤฑn vergi giderlerini dรผลรผrdรผฤรผ ifade ediyor.
Apple: Yasalarฤฑ รงiฤnemiyoruz
Son 3 yฤฑlda 35 milyar dolarlฤฑk gelir vergisiyle, dรผnyanฤฑn en รงok vergi รถdeyen ลirketi olarak kalmayฤฑ baลardฤฑklarฤฑnฤฑ sรถyleyen Apple ise yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, yasalarฤฑ รงiฤnemediฤini ifade ederek “Hiรงbir รผlkedeki vergi รถdemelerini azaltmadฤฑklarฤฑnฤฑ” ifade ediyor.
Paradise Papers, “vergi cenneti” olarak da adlandฤฑrฤฑlan off-shore finans dรผnyasฤฑna ฤฑลฤฑk tutan, dev mali belge sฤฑzฤฑntฤฑsฤฑna verilen ad.
Apple, 2014’e dek ABD ve ฤฐrlanda vergi sisteminde oretaya รงฤฑkan ve “รifte ฤฐrlandalฤฑ” olarak nitelenen bir yasal boลluktan faydalanฤฑyordu.
ลirket ABD dฤฑลฤฑndaki tรผm satฤฑล gelirlerini ฤฐrlanda’daki “devletsiz” iลtirakleri รผzerinden gรถsteriyordu. Bu iลtirakler oldukรงa cรผzi miktarda vergi รถdรผyordu. Bu da ลirktin toplam gelirinin yรผzde 55’ine denk gelen uluslararasฤฑ satฤฑลlardan neredeyse hiรง vergi tahsil edilmemesine neden oluyordu.
Kurumlar vergisi ฤฐrlanda’da %12,5, ABD’de ise %35 civarฤฑnda. Ancak Apple, kurduฤu sistemle uluslararasฤฑ satฤฑล gelirleri รผzerinden tahsil edilen vergi, en fazla %5’lere รงฤฑkฤฑyordu. Bazฤฑ yฤฑllar bu satฤฑลlardan tahsil edilen vergi %2’lere kadar dรผลebiliyordu.
Avrupa Komisyonu, Apple’nin ฤฐrlanda’daki iลtiraklerinden birine tahakkuk eden vergi oranฤฑnฤฑn sadece %0,005 olduฤunu hesapladฤฑ.
Apple, bu konuda 2013’te ABD Senatosu’nda baskฤฑ altฤฑna girince, ลirketin CEO’su Tim Cook vergi sistemlerini savunmak zorunda kaldฤฑ.
ABD’nin milyarca dolarlฤฑk vergi kaybetmesine sinirlenen Senatรถr Carl Levin senato oturumunda Cook’a “Altฤฑn yumurtlayan tavuฤu ฤฐrlanda’ya taลฤฑdฤฑnฤฑz. ฤฐrlanda’da vergi รถdemeyen รผรง ลirkete taลฤฑdฤฑnฤฑz. Bunlar Apple’ฤฑn en deฤerli varlฤฑklarฤฑ dostlar. Bu doฤru bir ลey deฤil” demiลti.
Cook ise “Borcumuz olan bรผtรผn vergileri, son dolarฤฑna kadar รถdรผyoruz. Vergi cambazlฤฑklarฤฑna ihtiyacฤฑmฤฑz yok. Bir Karayip adasฤฑna nakit istiflemiyoruz” diye yanฤฑt vermiลti.
Apple’ฤฑn anketi
AB’nin 2013’te Apple’ฤฑn ฤฐrlanda’daki vergi dรผzenlemelerini soruลturduฤunu aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan, ฤฐrlanda hรผkรผmeti bu รผlkede kurulan firmalarฤฑn, vergi amacฤฑyla devletsizmiล gibi gรถsterilemeyeceฤine karar verdi.
Vergi oranlarฤฑnฤฑ dรผลรผk tutabilmesi iรงin Apple, ฤฐrlanda’daki ลirketlerinin vergi ikametgahฤฑ olarak hizmet verecek bir off-shore finans merkezi bulmalฤฑydฤฑ.
Mart 2014’te Apple’ฤฑn yasal danฤฑลmanlarฤฑ, Paradise Belgeleri’nin รงoฤuna kaynaklฤฑk eden, รถnde gelen off-shore finans hukuku firmasฤฑ Appleby’ye bir anket kaฤฤฑdฤฑ yolladฤฑ.
Ankette, ฤฐngiliz Virgin Adalarฤฑ, Barbuda, Cayman Adalarฤฑ, Mauritius, Isle of Man, Jersey ve Guernsey gibi farklฤฑ off-shore vergi cennetlerinin ลirkete ne yararlar getirebileceฤi soruluyordu.
Ankette, “Vergi muafiyetine dair resmi bir gรผvence almak mรผkkรผn olur mu?” ve “Bir ฤฐrlanda ลirketinin yasal sorumluluk alanฤฑnฤฑzda vergilendirilmeden yรถnetim faaliyetleri yรผrรผtรผbeleceฤini doฤrular mฤฑsฤฑnฤฑz?” gibi sorular yer alฤฑyordu.
Ankette ayrฤฑca, hรผkรผmet deฤiลiminin mรผmkรผn olup olmadฤฑฤฤฑ, ne tรผr bilgilerin kamuya aรงฤฑk olduฤu ve bรถlgeden รงฤฑkabilmenin ne kadar kolay olduฤu da soruluyordu.
Belge: Apple anketi
Sฤฑzan elektronik postalar, Apple’ฤฑn bu hamleyi gizli tutmak istediฤini de aรงฤฑkรงa ortaya koyuyor.
Appleby’nin รผst dรผzey ortaklarฤฑndan birine yollanan elektronik postada da “Haberi olmayanlar iรงin sรถylรผyorum. Apple yetkilileri kamuoyu ilgisi konusunda aลฤฑrฤฑ hassas. Ayrฤฑca onlar adฤฑna yapฤฑlan iลlerin sadece bilmesi gereken personelle sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmasฤฑnฤฑ bekliyorlar” deniyordu.
Apple, kendi vergi kanunlarฤฑnฤฑ dรผzenleyen yapan ve yabancฤฑ ลirketler iรงin yรผzde 0 kurumlar vergisi uygulayan Britanya topraฤฤฑ Jersey Adas’ฤฑnฤฑ seรงti.
Paradise Papers, Apple’ฤฑn รถnde gelen iki ฤฐrlandalฤฑ yan ลirketinin Apple Operations International (AOI)) ve Apple Sales International’ฤฑn (ASI) 2015 baลฤฑndan 2016 baลlarฤฑna kadar Jersey’deki Appleby ofisinden yรถnetildiฤini gรถsteriyor.
Bu dรผzenlemeyle Apple, dรผnya genelinde milyarlarca dolarlฤฑk vergiyi รถdemekten sakฤฑnฤฑyor.
Apple’ฤฑn 2017 hesaplarฤฑ, ABD dฤฑลฤฑnda 44,7 milyar kazandฤฑklarฤฑnฤฑ ve dฤฑล รผlkelere sadece 1,65 milyar dolar, yani sadece yรผzde 3,7 dolayฤฑnda vergi รถdendiฤini gรถsteriyor. Bu oran, dรผnya genelindeki kurumlar vergisi oranฤฑ ortalamasฤฑnฤฑn altฤฑda birinden az.
Apple ve ฤฐrlanda AB’ye karลฤฑ
Avrupa Komisyonu, รผรง yฤฑl sรผren soruลturmanฤฑn ardฤฑndan ฤฐrlanda’nฤฑn Apple’a yasadฤฑลฤฑ vergi kolaylฤฑฤฤฑ yaptฤฑฤฤฑna hรผkmetti.
Komisyon, Apple’ฤฑn soruลturulan 2003-2013 dรถneme ait 13 milyar euro vergi ve 1 milyar euro da faiz รถdemesi gerektiฤine karar vermiลti.
ฤฐrlanda ve Apple kararฤฑ temyize gรถtรผrdรผ.
Apple CEO’su Tim Cook Avrupa Komisyonu’nun kararฤฑnฤฑ “tamamen siyasi saรงmalฤฑk” diye tanฤฑmladฤฑ. ฤฐrlanda ise AB’nin vergilendirme konusundaki egemenliฤi ihlรขl ettiฤini sรถylรผyor ve รงok uluslu ลirketlerin baลka yerlere gitmesinden kaygฤฑlanฤฑyordu.
ฤฐrlanda, kesilen 13 milyar euroluk cezayฤฑ, davada nihai karar alฤฑnana dek bir bir emanet hesabฤฑnda tutmaya razฤฑ oldu.
AB, Ekim 2017’de cezayฤฑ hala almadฤฑฤฤฑ iรงin ฤฐrlanda’yฤฑ mahkemeye vereceฤini sรถylerken, ฤฐrlanda durumun karmaลฤฑk olduฤunu ve biraz daha zamana gereksinim duyduklarฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
GSYฤฐH’de bรผyรผk artฤฑล
‘รifte ฤฐrlandalฤฑ’ boลluฤu yasalarda kapatฤฑlฤฑnca ฤฐrlanda, Apple gibi ลirketlerin yararlanabileceฤi yeni vergi dรผzenlemeleri yarattฤฑ.
Apple’ฤฑn Jersey’e taลฤฑdฤฑฤฤฑ ลirketlerden biri, ASI, Apple Inc’in mรผthiล deฤerli fikri mรผlkiyet haklarฤฑnฤฑn bazฤฑlarฤฑna sahipti.
ASI bir ฤฐrlanda ลirketine fikri mรผlkiyet hakkฤฑ satacak olsaydฤฑ, ฤฐrlanda ลirketi dev satฤฑล masrafฤฑnฤฑ gelecekte elde edilecek kรขrla dengeleyebilirdi. Fikri mรผlkiyet hakkฤฑnฤฑn sahibi olan, ASI, Jersey’de kayฤฑtlฤฑ olduฤundan satฤฑลtan elde edilecek kรขr vergilendirilmeyecek.
Apple yorum yapmayฤฑ reddetti
Apple’ฤฑn tam da bunu yaptฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. ฤฐrlanda’nฤฑn Gayrฤฑ Safi Yurtiรงi Hasฤฑlasฤฑ’nda 2015 yฤฑlฤฑnda yรผzde 26’lฤฑk dev bir artฤฑล vardฤฑ. Bunun nedeninin fikri mรผlkiyet varlฤฑklarฤฑnฤฑn ฤฐrlanda’ya taลฤฑnmasฤฑ olarak gรถsteriliyordu. ฤฐrlanda’daki gรถzle gรถrรผlmeyen varlฤฑklarฤฑn miktarฤฑ 250 milyar euroya รงฤฑkmฤฑลtฤฑ.
ฤฐrlanda Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ yeni vergi kurallarฤฑnฤฑn, รงok uluslu ลirketlerin yararฤฑ iรงin yapฤฑldฤฑฤฤฑ iddialarฤฑnฤฑ reddetti.
Apple da iki ลirketinin vergi ikametgahฤฑnฤฑ Jersey’e taลฤฑmasฤฑyla ilgili sorularฤฑ yanฤฑtlamadฤฑ.
ลirket, bu iลtiraklerden birinin fikri mรผlkiyet hakkฤฑ satarak bรผyรผk bir vergi faturasฤฑndan kurtulduฤu iddialarฤฑna da yanฤฑt vermedi.
Apple’ฤฑn aรงฤฑklamasฤฑnda: “ฤฐrlanda 2015’te vergi yasalarฤฑnฤฑ deฤiลtirdiฤinde, ฤฐrlandalฤฑ yan ลirketlerimizin ikametgahฤฑnฤฑ deฤiลtirerek yasalara uyum saฤladฤฑk. ฤฐrlanda, Avrupa Komisyonu ve ABD’ye haber verdik. Yaptฤฑฤฤฑmฤฑz deฤiลiklikler hiรงbir รผlkedeki vergi faturamฤฑzฤฑ azaltmadฤฑ. Aslฤฑnda, ฤฐrlanda’ya yaptฤฑฤฤฑmฤฑz รถdemeler รถnemli รถlรงรผde arttฤฑ ve son รผรง yฤฑlda orada 1,5 milyar euro vergi รถdedik” denildi.(BBC)
