IMF Tรผrkiye Masasฤฑ ลefi James Walsh TCMBโnin para politikasฤฑnฤฑ sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma ve finansal sistemi reforme etme konusunda uzun bir yol kat ettiฤini, faiz oranlarฤฑnฤฑ bu kadar yรผkselterek, para politikasฤฑnฤฑ ve finans sektรถrรผnรผn verimliliฤini engelleyen birรงok mali dรผzenlemeyi de basitleลtirdiฤi iรงin bรผyรผk รถvgรผyรผ hak ettiฤini sรถyledi. EKONOMฤฐ gazetesine konuลan Walsh geรงtiฤimiz ay yapฤฑlan Bahar Toplantฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑndaki gรถrรผลmeyle ilgili olarak da โOrada bir program hakkฤฑnda konuลmadฤฑk, IMFโden kredi dรผzenlemesine ilgi olduฤuna dair hiรงbir iลaret almadฤฑk. Politikalar hakkฤฑnda fikir alฤฑลveriลinde bulunuldu, hepsi buโ ลeklinde konuลtu.
Ekonomim.com’un haberine gรถre Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF) Tรผrkiye Masasฤฑ ลefi James Walsh TCMB’nin para politikasฤฑnฤฑ sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma ve finansal sistemi reforme etme konusunda uzun bir yol kat ettiฤini;ย faizย oranlarฤฑnฤฑ bu kadar yรผkselterek, para politikasฤฑnฤฑ ve finans sektรถrรผnรผn verimliliฤini engelleyen birรงok mali dรผzenlemeyi de basitleลtirdiฤi iรงin bรผyรผk รถvgรผyรผ hak ettiฤini sรถyledi. EKONOMฤฐ gazetesine konuลan Walsh, bir yฤฑl รถnce bana โTรผrkiye’de faizler bir yฤฑlda yรผzde 50 olur mu? diye sorsaydฤฑnฤฑz muhtemelen bunun pek mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylerdimโ dedi. Bu yฤฑlsonu iรงin enflasyon tahminlerinin TCMB’nin biraz รผzerinde olduฤunu ancak รถnemli olanฤฑn Tรผrkiye’de enflasyonun bu yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda dรผลeceฤi konusunda hemfikir olmalarฤฑ olduฤunu belirten Walsh, โTCMB ile enflasyonun dรผลeceฤi konusunda hemfikirizโ ลeklinde konuลtu. TCMBโnin enflasyonu dรผลรผrmek ve finans sektรถrรผnรผ serbestleลtirmeye devam etmek iรงin รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ, ancak sรผrecin karmaลฤฑk olduฤunu belirten Walsh atฤฑlan adฤฑmlarฤฑn etkisini gรถrmenin biraz zaman aldฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti. Bahar Toplantฤฑlarฤฑโnda Tรผrkiye’ye ilgi duyan birรงok yatฤฑrฤฑmcฤฑyla konuลtuklarฤฑnฤฑ belirten Walsh โDuyduฤum mesaj ลuydu: Reformlar iyi ve doฤru yรถnde gidiyorโ ifadesini kullandฤฑ. Walsh Gita Gopinathฤฑn paylaลฤฑmฤฑndaki gรถrรผลmede kendisinin de bulunduฤunu belirterek, โBen de o toplantฤฑdaydฤฑm. Orada bir program konuลmadฤฑk, IMFโden herhangi bir kredi dรผzenlemesine ilgi olduฤunu gรถsteren hiรง bir iลaret almadฤฑk. Politikalar hakkฤฑnda fikir alฤฑลveriลinde bulunuldu, hepsi buโ dedi.
* 2024 yฤฑlฤฑnda kรผreselย ekonomiย nasฤฑl bir performans sergileyecek? Bunun Tรผrkiye’ye yansฤฑmalarฤฑ ne olacak?
IMF’nin 2024 tahminleri kapsamฤฑnda, kรผresel bรผyรผmenin 2023’teki %3,2’ye รงok yakฤฑn olmasฤฑnฤฑ รถngรถrรผyoruz. ABD,ย euroย bรถlgesi ve ฤฐngiltere gibi รถnde gelen ekonomilerin รงoฤunun, enflasyonun dรผลtรผฤรผ ve bรผyรผme รผzerinde รงok fazla bir maliyet gรถrmediฤimiz yumuลak bir iniล gerรงekleลtirmesini bekliyoruz. ลu ana kadar iลler bu yรถnde gidiyor gibi gรถrรผnรผyor. Fed ve ECBโnin bu yฤฑl faiz indirimine baลlamasฤฑnฤฑ bekliyoruz. Fed yฤฑlฤฑ muhtemelen %4,6 civarฤฑnda ve ECB muhtemelen %3,3 civarฤฑnda politika faiz oranlarฤฑyla bitirecek. Ancak gรถrรผnรผmde her zaman riskler vardฤฑr. Enflasyon devam ederse faiz indirimleri gecikebilir. Enflasyonun beklediฤimizden biraz daha hฤฑzlฤฑ dรผลmesi ve faiz indirimlerinin รถne alฤฑnmasฤฑ da mรผmkรผn.
* Bu yฤฑl faiz indirimini pas geรงme ihtimalleri var mฤฑ?
Evet bu mรผmkรผn, sadece enflasyonun nereye gittiฤine baฤlฤฑ. Ancak bu ekonomilerde yumuลak bir iniล gerรงekleลtirmiล gibiyiz. Asฤฑl mesele tam olarak โson milโ dediฤimiz durum. Yani, enflasyonu ลu anki seviyesinden merkez bankalarฤฑnฤฑn yรผzde 2’lik hedeflerine doฤru nasฤฑl aลaฤฤฑ รงekeceฤiniz.
* Tรผrkiye gibi geliลmekte olan ekonomiler bรผyรผk merkez bankalarฤฑnฤฑn parasal gevลemelerinden nasฤฑl etkilenecek? Tรผrkiye sermaye giriลi aรงฤฑsฤฑndan bu sรผreรงte kendisini avantajlฤฑ bir biรงimde konumlandฤฑrabilir mi?
ABD ve Avrupa’da gรถrdรผฤรผmรผz yumuลak iniล Tรผrkiye iรงin รงok iyi birย haberย รงรผnkรผ bunlar Tรผrkiye’nin ana ticaret ortaklarฤฑ arasฤฑnda. Daha dรผลรผk enflasyon ve gรผรงlรผ bรผyรผme beklentisi, bu ihracat pazarlarฤฑnฤฑn bรผyรผmeye devam edeceฤi anlamฤฑna geliyor, bu da Tรผrkiye ekonomisi iรงin olumlu. Bu aynฤฑ zamanda Tรผrkiye’de yeniden dengelenme aรงฤฑsฤฑndan da iyi รงรผnkรผ iรง talebin zayฤฑfladฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrmek istiyoruz. Genel bรผyรผmeyi gรผรงlรผ tutmak iรงin, para politikasฤฑ yoluyla soฤutmayฤฑ umduฤumuz yurt iรงi talebin bir kฤฑsmฤฑnฤฑn yerini alabilecek ihracat talebinin olmasฤฑ iyi bir ลey. Enflasyonun kontrol altฤฑna alฤฑnmasฤฑyla birlikte, dรผnya genelinde faizlerin de dรผลtรผฤรผnรผ gรถreceฤiz ve bu da Tรผrk ลirketlerinin borรงlanmasฤฑnฤฑ ve yatฤฑrฤฑm yapmasฤฑnฤฑ kolaylaลtฤฑracak.
* Tรผrkiye’de enflasyon yรผzde 70’e yaklaลtฤฑ ve TCMB yฤฑlsonuna kadar enflasyonu yรผzde 36’ya dรผลรผrmeyi hedefliyor. IMF’nin bu konudaki รถngรถrรผsรผ nedir? TCMBโnin tahminini gerรงekรงi buluyor musunuz? Bu hedefe ulaลmak iรงin yeterince รงaba gรถsterildiฤini dรผลรผnรผyor musunuz?
รncelikle, TCMBโnin para politikasฤฑnฤฑ sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma ve finansal sistemde reform konusunda uzun bir yol kat ettiฤini sรถylemek รงok รถnemli. Bir yฤฑl รถnce bana โTรผrkiye’de faizler bir yฤฑlda yรผzde 50 olur mu?โ diye sorsaydฤฑnฤฑz muhtemelen bunun pek mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylerdim. TCMB faiz oranlarฤฑnฤฑ bu kadar artฤฑrdฤฑฤฤฑ, para politikasฤฑnฤฑ ve finans sektรถrรผnรผn verimliliฤini engelleyen birรงok mali dรผzenlemeyi basitleลtirdiฤi iรงin bรผyรผk รถvgรผyรผ hak ediyor. Enflasyonu dรผลรผrmek her รผlkede รงok zor bir sรผreรง olduฤundan gerรงekten รงok ลey yaptฤฑklarฤฑnฤฑ sรถylemek รถnemli. Enflasyon ABD ve Avrupa’da Tรผrkiye’ye gรถre รงok daha dรผลรผk ve nereye gideceฤini tahmin etmenin รงok zor olduฤunu orada da gรถrรผyoruz. Bu yฤฑlsonu tahminimiz TCMB’nin biraz รผzerinde ama รถnemli olan Tรผrkiye’de enflasyonun yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda dรผลeceฤi konusunda hemfikir olmamฤฑz. Merkez bankasฤฑnฤฑn bu gรผnlerde enflasyon konusunda nasฤฑl dรผลรผnmesi gerektiฤi konusunda hemfikiriz ve enflasyonun dรผลeceฤi konusunda da hemfikiriz.
* Tรผrkiye, geรงen yฤฑlki seรงimlerin ardฤฑndan geleneksel politikalara geri dรถndรผ. Yabancฤฑ sermaye giriลinde bir miktar artฤฑล olsa da henรผz istenen seviyelere ulaลฤฑlamadฤฑ. Tรผrkiye’nin yeniden รถnemli miktarda yabancฤฑ sermaye รงekebilmesi iรงin hangi adฤฑmlarฤฑn atฤฑlmasฤฑ gerekiyor?
Sizin de sรถylediฤiniz gibi Tรผrkiye geรงen yฤฑl daha ortodoks politikalara yรถneldi ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn ilgisinde artฤฑล gรถrdรผk. Geรงen yฤฑl boyunca borsaya bรผyรผk giriลler oldu ve bunun muhtemelen biraz faydasฤฑ oldu. Daha fazla giriล muhtemelen enflasyonu dรผลรผrmek iรงin daha fazla รงalฤฑลma gerektirecektir. Pek รงok yatฤฑrฤฑmcฤฑ enflasyonun dรผลmesini bekliyor ve bunun yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda da gerรงekleลmesini bekliyor. Bu aynฤฑ zamandaย finansย sektรถrรผnde geri kalan bazฤฑ รถnlemlerin serbestleลtirilmesine de yardฤฑmcฤฑ olacak. Piyasadaki etkilerinin gรถrรผlmesinin biraz zaman aldฤฑฤฤฑ doฤru. Bu tรผr reformlar รถnemli ve devam ettikรงe fiyatlandฤฑrmanฤฑn daha net olduฤunu ve muhtemelen daha fazla yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn geri geldiฤini gรถreceฤiz. TCMB enflasyonu dรผลรผrmek ve finans sektรถrรผnรผ dรผzenlemek iรงin รงalฤฑลฤฑyor ancak sรผreรง karmaลฤฑk ve etkisini gรถrmek biraz zaman alฤฑyor.
* Atฤฑlan para politikasฤฑ adฤฑmlarฤฑnฤฑn sonuรงlarฤฑ belirli bir sรผre sonradan gรถrรผlebiliyor. Tรผrkiye izlediฤi politikadan sapmazsa sizce daha ne kadar beklemesi gerekecek? Bir yฤฑl, iki yฤฑl? Daha fazla?
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar sadece Tรผrkiye’ye deฤil, aynฤฑ zamanda dรผnyaya da bakacaklar. Dolayฤฑsฤฑyla, ABD ve Avrupa’da uzun vadeli faiz oranlarฤฑnฤฑn dรผลtรผฤรผnรผ gรถrmeye baลlarsak, o zaman insanlar paralarฤฑnฤฑ yatฤฑrabilecekleri daha yรผksek faiz oranlarฤฑna sahip yerler aramaya baลlayacak ve bunlar Tรผrkiye gibi รผlkeler olacak. Aradฤฑklarฤฑ ลey aรงฤฑsฤฑndan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda en รถnemli ลey dรผลรผk enflasyon olacaktฤฑr. Bu nedenle enflasyonun yฤฑlsonuna doฤru dรผลmeye baลlamasฤฑ iyi bir ลey. Ayrฤฑca piyasada kolaylฤฑkla iลlem yapฤฑp isterlerse menkul kฤฑymet satฤฑn alฤฑp istemedikleri zaman satabileceklerinden emin olmak isteyeceklerdir. Yani likidite รงok รถnemli. Dolayฤฑsฤฑyla yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn Tรผrkiye’ye gelip fiyatlarฤฑ anlamasฤฑnฤฑ, menkul kฤฑymet alฤฑp satabilmesini kolaylaลtฤฑracak TCMB’nin aldฤฑฤฤฑ bazฤฑ รถnlemler var. O zaman daha fazla yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn geleceฤine inanฤฑyorum. Nisan sonundaki bahar toplantฤฑlarฤฑmฤฑzda Tรผrkiye’ye ilgi duyan birรงok yatฤฑrฤฑmcฤฑyla konuลtuk. Duyduฤum mesaj ลuydu: Reformlar iyi ve doฤru yรถnde gidiyor. Ancak bugรผnlerde bu reformlara katฤฑlan รงok sayฤฑda รผlke var. Yani herkes birรงok farklฤฑ pazara bakฤฑyor. ฤฐlerleme kaydetmeye devam etmek รถnemli olacak.
* Maliye Bakanฤฑ Mehmet ลimลek’in Gita Gopinath ile fotoฤrafฤฑ รงok konuลuldu, รงeลitli iddialar ortaya atฤฑldฤฑ. Tรผrkiye’de IMF’nin uyguladฤฑฤฤฑ tedbirlerin benzeri adฤฑmlar atฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnen pek รงok kiลi โIMF’siz bir IMF programฤฑnฤฑn uygulandฤฑฤฤฑnฤฑ savunuyor. Ne sรถylemek istersiniz?
Ben de o toplantฤฑdaydฤฑm. Orada bir program hakkฤฑnda konuลmadฤฑk, IMFโten kredi dรผzenlemesine ilgi olduฤuna dair hiรงbir iลaret almadฤฑk. Politikalar hakkฤฑnda fikir alฤฑลveriลinde bulunuldu, hepsi bu.
* Tรผrkiye’nin gelir eลitsizliฤi son yฤฑllarda arttฤฑ; en tepedeki %20’lik kesim tรผm gelirin yarฤฑsฤฑnฤฑ alฤฑyor. Alt ve orta gelir gruplarฤฑna yรถnelik zorlu koลullarฤฑn bir sรผre daha devam etmesi beklendiฤinden; enfl asyonla mรผcadelenin maliyetinin orta ve alt gelir gruplarฤฑna yansฤฑmamasฤฑ iรงin neler yapฤฑlmasฤฑ gerekiyor?
Bu, IMF’de รงok konuลtuฤumuz bir konu. Yฤฑllar boyunca enfl asyonun รงok yรผksek olduฤu ve enfl asyonu dรผลรผren birรงok รผlkeyle รงalฤฑลtฤฑk. Eลitsizlik gerรงek bir sorun. Enfl asyonu dรผลรผrmek istiyoruz ama toplumdaki en savunmasฤฑz insanlara zarar vermediฤimizden de emin olmak istiyoruz. Enflasyonun en รงok yoksul insanlarฤฑ etkilediฤini hatฤฑrlamak รถnemli, รงรผnkรผ onlarฤฑn gelirlerini korumalarฤฑ daha zor. Daha zengin olanlar genellikle kendi evlerine sahip olur, bu nedenle yaลam maliyetlerinde bir miktar korumalarฤฑ vardฤฑr veya gelirlerini enfl asyondan korumalarฤฑna yardฤฑmcฤฑ olacak hisse senedi veya diฤer varlฤฑklarฤฑ satฤฑn alabilirler. Ancak ne yazฤฑk ki yoksul insanlar, paralarฤฑnฤฑn รงoฤunu fi yatlarฤฑn hฤฑzla yรผkseldiฤi ve bรผtรงelerini zorladฤฑฤฤฑ gฤฑda ve enerjiye harcฤฑyor. Yoksul insanlar, fi yatlar nispeten dรผลรผk olduฤunda, daha sonra tรผketmek iรงin stok yapmak รผzere bรผyรผk miktarlarda mal satฤฑn almakta da zorluk รงekiyorlar. Her zaman daha kรผรงรผk miktarlarda satฤฑn almak zorunda kalฤฑrsanฤฑz, bu harcamalarฤฑ daha az esnek hale getirir ve dolayฤฑsฤฑyla daha yรผksek enfl asyona daha fazla maruz kalฤฑr. Yani enfl asyonu dรผลรผrmek en รงok yoksul insanlara yardฤฑmcฤฑ olacak. Dรผลรผk gelirli insanlarฤฑn gelirlerini koruyabilmemiz iรงin en รถnemli รถncelik bu olmalฤฑdฤฑr.
