Estonya’da kamu hizmetlerinin yรผzde 99’u internet ortamฤฑnda gerรงekleลtirilebiliyor. Dijitalleลme serรผvenine 2005 yฤฑlฤฑnda baลlayan ve ciddi ilerleme kaydeden รผlkeye, zaman zaman “e-Stonia” olarak hitap ediliyor.
Tรผm iลlemlerin elektronik ortama taลฤฑnmasฤฑ sonucu kamu hizmetlerine iliลkin bรผrokratik kaฤฤฑt dolaลฤฑmฤฑnฤฑn hemen hemen ortadan kalktฤฑฤฤฑ Estonya, bu nedenle siber alandaki tehdit ve saldฤฑrฤฑlara karลฤฑ daha savunmasฤฑz bir hale geliyor. Olasฤฑ bir saldฤฑrฤฑ karลฤฑsฤฑnda iลlemlerin “kaฤฤฑt izinin” olmamasฤฑ, รผlke yetkililerini bu alanda daha fazla รถnlem almaya itiyor.
Estonya hรผkรผmetinin Ulusal Dijital Danฤฑลmanฤฑ Marten Kaevats, Estonya’nฤฑn dijitalleลme alanฤฑnda geri adฤฑm atmasฤฑnฤฑn mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, bu nedenle ek รถnlemler almak gerektiฤini belirtti.
“Estonya fiziksel topraฤฤฑ olmadan var olabilecek”
Estonya’nฤฑn ilk “dijital bรผyรผkelรงiliฤi”nin 1 Ocak’ta Lรผksemburg’da aรงฤฑlacaฤฤฑnฤฑ belirten Kaevats, “kritik veritabanlarฤฑnฤฑn” bu bรผyรผkelรงilikte yedekleneceฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Kaevats, Estonya’nฤฑn Rusya’nฤฑn komลusu olduฤunu hatฤฑrlatarak, bu nedenle kritik veritabanlarฤฑnฤฑ รผlkenin doฤusuna yedeklemenin askeri olarak mantฤฑklฤฑ olmayacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผndรผkleri iรงin farklฤฑ รผlkelere yรถneldiklerini kaydetti.
Acil durumda, tehdit algฤฑlandฤฑฤฤฑnda ya da teknik bir sorun oluลtuฤunda Lรผksemburg’daki veritabanฤฑna geรงiล yapabileceklerini aktaran Kaevats, bunun รถnemli bir gรผvenlik adฤฑmฤฑ olduฤuna dikkati รงekti.
Kaevats, dรผnyada ilk kez bรถyle bir giriลim yapan รผlkenin Estonya olduฤunu Lรผksemburg’un yanฤฑ sฤฑra Avustralya ve ABD dahil yeni dijital bรผyรผkelรงiliklerin 2020 yฤฑlฤฑnda kurulmasฤฑ iรงin baลka รผlkelerle irtibatta olduklarฤฑnฤฑ sรถyledi.
รlkedeki tรผm iลlemlerin dijital ortama taลฤฑnmasฤฑyla “kaฤฤฑt izini” 2008 yฤฑlฤฑnda yitirdiklerini sรถyleyen Kaevats, “ฤฐลlemlerin tรผmรผ dijital olduฤu iรงin teorik olarak Estonya, topraฤฤฑ olmadan da varlฤฑฤฤฑnฤฑ sรผrdรผrebilen bir รผlke olabilir.” dedi.
Kaevats, “Tรผm verilerin gรผvenli yerlerde yedeklenerek gรผvence altฤฑna alฤฑnmasฤฑ, Estonya’nฤฑn bekasฤฑ ve egemenliฤi iรงin ลart.” vurgusunu yaptฤฑ.
“Rus tehdidini gรถz ardฤฑ etmiyoruz”
Rus tehdidinin Estonya hรผkรผmetini ek รถnlemler almaya itip itmediฤinin sorulmasฤฑ รผzerine Kaevats, 2007’de Estonya’nฤฑn Rusya tarafฤฑndan dรผzenlenen bir siber saldฤฑrฤฑya maruz kaldฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlattฤฑ.
Kaevats, “Rus siber tehdidini deneyimledik. Rus tehdidi ek รถnlem almamฤฑzฤฑn tek nedeni olmasa da bu ihtimali gรถz ardฤฑ etmiyoruz.” aรงฤฑklamasฤฑnda bulundu.
Estonya’nฤฑn dijital bรผyรผkelรงiliklerin inลa edilmesi yoluyla gรผvenlik รถnlemlerini kuvvetlendirerek “caydฤฑrฤฑcฤฑlฤฑฤฤฑ” arttฤฑracaฤฤฑnฤฑ belirten Kaevats, “Gรผvenlik sistemini รงok gรผรงlรผ hale getirirseniz, caydฤฑrฤฑcฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑz o kadar artar ki hasmane tutumu olan herhangi bir รผlke saldฤฑrฤฑ giriลiminde bulunmaktan kaรงฤฑnฤฑr. Estonya iลgal edilse dahi veritabanฤฑnฤฑ koruyarak iลlerliฤini sรผrdรผrebilir.” deฤerlendirmesinde bulundu.
“AB dijitalleลme konusunda geride kaldฤฑ”
Estonya’nฤฑn AB Konseyi baลkanlฤฑฤฤฑ dรถneminde dijitalleลme konusunda รถnemli giriลimleri bulunduฤunu anlatan Kaevats, “AB dijitalleลme konusunda bazฤฑ alanlarda geride kaldฤฑ. Estonya’da dijitalleลme alanฤฑnda 15 yฤฑldฤฑr var olan bir takฤฑm uygulamalar halen AB รผlkelerinde yok.” diye konuลtu.
Kaevats, AB’de halen dijital ortamda gรผvenli kimlik kartlarฤฑ ve verilerin serbest dolaลฤฑmฤฑnฤฑn saฤlanamadฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi.
AB vatandaลlarฤฑnฤฑn “merkezi hรผkรผmetlerine gรผvenmediฤine” iลaret eden Kaevats, dijitalleลme alanฤฑnda geliลme kaydetmek iรงin gรผven artฤฑrฤฑcฤฑ รถnlemlerin alฤฑnmasฤฑ gerektiฤini sรถyledi.
Kaevats, “AB’nin dijitalleลme รงaฤฤฑnda rekabet edebilen bir aktรถr olmasฤฑ iรงin atmasฤฑ gereken birรงok adฤฑm var.” uyarฤฑsฤฑnda bulundu.
Avrupa’nฤฑn dijital รผssรผ
Ekonomik ฤฐลbirliฤi ve Kalkฤฑnma รrgรผtรผnรผn (OECD), “Geleceฤin Bilim Adamlarฤฑ Nereden” listesinde Almanya’dan sonra ikinci sฤฑrada yer alan Estonya, geรงen aฤustosta da “Estcoint” diye isimlendirdiฤi dijital para birimine geรงeceฤini duyurmuลtu.
Estonya aynฤฑ zamanda, ฤฐstanbul’da 20-23 Ekim’de 5’incisi dรผzenlenen 140 รผlkeden 18 binden fazla giriลimcinin baลvurduฤu sadece 100โรผnรผn katฤฑlmaya hak kazandฤฑฤฤฑ Start-Up ฤฐstanbul Zirvesi’nin de ana sponsorluฤunu รผstlenmiลti.
Kuzey Avrupaโnฤฑn dijital รผssรผ olarak da bilinen Estonya, dijitalleลme kararฤฑyla e-oturum sistemini de devreye soktu. Sistem sayesinde, Estonya’ya hiรง gitmeden internetten oturum izni alฤฑnarak 15 dakikada ลirket kurulabilirken, ลirketin tรผm ticari ve yasal faaliyetleri online olarak yรถnetilebiliyor.
Vergilendirme noktasฤฑnda giriลimcilere bรผyรผk kolaylฤฑk saฤlayan รผlke, 2016 Uluslararasฤฑ Vergi Rekabet Endeksi’ndeki puanฤฑyla da en รผst sฤฑrada yer alฤฑyor.
