Siyasi iktidarฤฑn bankalara faizi dรผลรผrmeleri iรงin basฤฑnรง uygularken, Hazine neden ihtiyacฤฑnฤฑn kat kat รผzerinde borรงlanarak faizleri yรผkseltiyor? Dรผnya gazetesi yazarฤฑ ฤฐsmet รzkul bugรผnkรผ yazฤฑsฤฑnda bu konu ile ilgili olarak ลunlarฤฑ yazdฤฑ:
Siyasi iktidarฤฑn bankalara faizi dรผลรผrmeleri iรงin basฤฑnรง uygularken, Hazineโnin ihtiyacฤฑnฤฑn kat kat รผzerinde borรงlanarak faizleri yรผkselttiฤine geรงen yazฤฑmฤฑzda deฤinmiลtik. Son gรผnlerde 10 yฤฑllฤฑk tahvil faizlerinin yรผzde 12โnin de รผzerine รงฤฑkarak rekor kฤฑrmasฤฑnda, Hazineโnin yarattฤฑฤฤฑ bu zeminin de katkฤฑsฤฑ var.
Genel olarak Hazineโnin bu tutumuna teknik bir gerekรงe bulunamฤฑyor. Soruna รถdemeler dengesi finansmanฤฑndaki geliลmeler penceresinden bakarsak, Hazineโnin aลฤฑrฤฑ borรงlanmasฤฑnฤฑn teknik nedeninin sฤฑcak parayฤฑ kรผstรผrmemek ve sฤฑcak para giriลini beslemek olabileceฤi gรถrรผlรผyor.
Konuyu รถdemeler dengesi finansmanฤฑ penceresinden adฤฑm adฤฑm deฤerlendirirsek ลรถyle bir รงerรงeve var:
* Yฤฑlฤฑn ilk 8 ayฤฑnda doฤrudan yatฤฑrฤฑmlarla kaynak giriลi geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre 1.15 milyar dolar azalarak 6.55 milyar dolara geriledi. Zaten uzun sรผredir durgun seyreden doฤrudan yatฤฑrฤฑmlar geรงen yฤฑlฤฑn da altฤฑna dรผลtรผ.
* Alฤฑnan dฤฑล kredilerin vadesinde de ciddi bir bozulma var. Banka ve ลirketler bu yฤฑl uzun vadeli dฤฑล kredi almamฤฑลlar veya alamamฤฑลlar. Uzun vadeli kredilerde alฤฑnan kredinin miktarฤฑnฤฑn azalmasฤฑndan รถte net geri รถdeme sรถz konusu. Geรงen yฤฑlฤฑn ilk 8 ayฤฑnda 9.73 milyar dolarlฤฑk net uzun vadeli dฤฑล kredi alฤฑnmฤฑลtฤฑ. Bu yฤฑl 3.71 milyar dolarlฤฑk net geri รถdeme yapฤฑldฤฑ.
* ลirketler ve bankalar bu yฤฑl sadece kฤฑsa vadeli dฤฑล kredi alabilmiล. Geรงen yฤฑlฤฑn ilk 8 ayฤฑnda kฤฑsa vadeli kredilerde 1.55 milyar dolarlฤฑk net geri รถdeme yapฤฑlmฤฑลken bu yฤฑl 7.73 milyar dolarlฤฑk net kฤฑsa vadeli kredi giriลi oldu.
* Kฤฑsa vadeli kredilerdeki artฤฑล, uzun vadelilerdeki dรผลรผลe yetmediฤinden toplam dฤฑล kredi miktarฤฑ geรงen yฤฑla gรถre dรผลtรผ. Geรงen yฤฑlฤฑn ilk 8 ayฤฑnda 8.18 milyar dolar olan toplan dฤฑล kredi miktarฤฑ bu yฤฑl, yรผzde 50.59โluk keskin bir dรผลรผลle 4.16 milyar dolar azalarak 4.02 milyar dolara indi.
* Geรงen yฤฑla gรถre ciddi artฤฑล gรถsteren tek kalem, portfรถy yatฤฑrฤฑmlarฤฑ. Bunun ana omurgasฤฑnฤฑ da yabancฤฑlarฤฑn bono ve tahvil alฤฑmlarฤฑ oluลturuyor. Geรงen yฤฑlฤฑn ilk 8 ayฤฑnda 9.49 milyar dolarlฤฑk tahvil alฤฑmฤฑ yapan yabancฤฑlar, bu yฤฑl aynฤฑ dรถnemde 15.87 milyar dolarlฤฑk tahvil aldฤฑlar. Bono piyasasฤฑna gelen sฤฑcak para miktarฤฑ geรงen yฤฑla gรถre 6.38 milyar dolar ve yรผzde 67.17 arttฤฑ.
* Bu arada yฤฑlฤฑn ilk 9 ayฤฑnda merkezi yรถnetim bรผtรงesinin finansman ihtiyacฤฑ 24.95 milyar TL olmasฤฑna karลฤฑn Hazine 70.53 milyar liralฤฑk net borรงlanma yaptฤฑ.
Yani net borรงlanma miktarฤฑ finansman ihtiyacฤฑnฤฑn 45.57 milyar TL รผzerine รงฤฑktฤฑ. Hazine ihtiyacฤฑn 2.83 katฤฑ borรงlandฤฑ.
* Hazineโnin finansman ihtiyacฤฑ ile borรงlanmasฤฑ arasฤฑndaki farkฤฑ ilgili ayฤฑn ortalama kuruyla dolara รงevirirsek Hazineโnin 9 ayda toplam 12.62 milyar dolar ihtiyaรง fazlasฤฑ borรงlanma yaptฤฑฤฤฑ ortaya รงฤฑkฤฑyor.
* Yฤฑlฤฑn ilk 8 ayฤฑnda tahvile gelen sฤฑcak para miktarฤฑnฤฑn 15.87 milyar dolar olduฤunu hatฤฑrlarsak, Hazineโnin fazladan borรงlanmasฤฑnฤฑn da buna yakฤฑn miktarda olduฤu gรถrรผlรผyor.
* Hazine aลฤฑrฤฑ borรงlanmayฤฑ yapmasaydฤฑ, tahvil piyasasฤฑna gelen sฤฑcak para, faizleri dรผลรผrecek ve sฤฑcak para aรงฤฑsฤฑndan cazibesi azalacaktฤฑ. Hazineโnin aลฤฑrฤฑ borรงlanmasฤฑ, gelen sฤฑcak paranฤฑn faizleri dรผลรผrmesini รถnledi ve sฤฑcak para giriลinin devamฤฑnฤฑ saฤladฤฑ.
* Hazine yeni tahvil arzฤฑ ile yรผksek faizi โkoruyupโ sฤฑcak paranฤฑn gรถnlรผnรผ hoล tutmasaydฤฑ, portfรถy yatฤฑrฤฑmlarฤฑnda da krediler ve doฤrudan yatฤฑrฤฑmlar gibi dรผลรผล olabilirdi. Bu durumda dรถviz rezervlerindeki 8 aylฤฑk erime 1.4 milyar dolarฤฑn รผzerine รงฤฑktฤฑฤฤฑ gibi ithalat azalmasฤฑna baฤlฤฑ olarak ekonomide durgunluk ortaya รงฤฑkabilirdi.
Bu durum ekonomide gรถzlenen gรถreli canlฤฑlฤฑฤฤฑn ne kadar zayฤฑf ve gรผvensiz dengelere dayandฤฑฤฤฑnฤฑ da gรถsteriyor.
