Azerbaycan’da 2,9 milyar dolar deฤerindeki gizli bir fonun kara para aklama, lobicilik ve Avrupalฤฑ siyasetรงiler ile gazetecilere para daฤฤฑtmak iรงin kullanฤฑldฤฑฤฤฑ iddialarฤฑ, gรถzleri Avrupalฤฑ bankalar, ลirketler ve diฤer kuruluลlara รงevirdi.
ฤฐngiltere’de yayฤฑnlanan Guardian gazetesinin haberinde, sivil toplum kuruluลu Organize Suรง ve Rรผลvet Kaydฤฑ Projesi (OCCRP) tarafฤฑndan hazฤฑrlanan ‘Azerbaycan รamaลฤฑrhanesi’ adlฤฑ raporun detaylarฤฑ yer alฤฑyor. Rapora gรถre, kurulan aฤฤฑn ucu ฤฐngiltere merkezli dรถrt ลirket aracฤฑlฤฑฤฤฑyla Tรผrkiye, Almanya, Fransa ve Birleลik Arap Emirlikleri gibi รผlkelere kadar uzanฤฑyor.
Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) eski รผyelerinden bazฤฑlarฤฑnฤฑn da listelerde adฤฑ geรงiyor.
ลebeke nasฤฑl รงalฤฑลฤฑyor?
Guardian’ฤฑn iddiasฤฑna gรถre, 2012 ve 2014 yฤฑllarฤฑ arasฤฑnda her gรผn ortalama 3 milyon dolar, Avrupalฤฑ siyasetรงilere ve gazetecilere para daฤฤฑtmak, lobicilik faaliyetleri yรผrรผtmek, lรผks รผrรผnler satฤฑn almak ve kara para aklamak iรงin transfer edildi.
Fonun kaynaฤฤฑ tam olarak bilinmiyor ama Azerbaycan Cumhurbaลkanฤฑ ฤฐlham Aliyev ve ailesinin yanฤฑnda, รผlkedeki bakanlฤฑklar ile borรงlarฤฑnฤฑ karลฤฑlamak iรงin konkordato (iflas anlaลmasฤฑ) ilan eden Uluslararasฤฑ Azerbaycan Bankasฤฑ’na baฤlฤฑ ลirketlerden ลรผphe ediliyor.
Hazฤฑrlanan raporda, 2,9 milyar dolar deฤerindeki fonun, ฤฐngiltere merkezli dรถrt offshore ลirket รผzerinden para transferleri gerรงekleลtirdiฤi, buradan da Tรผrkiye, Almanya, ฤฐngiltere, Fransa, ฤฐran ve Kazakistan dahil birรงok รผlkede harcamalarฤฑn yapฤฑldฤฑฤฤฑna dair veriler ve belgeler paylaลฤฑldฤฑ.
Yรถntem neydi?
OCCRP raporuna gรถre, Aliyev ailesi lobicilik faaliyetlerini milyarlarca dolar ve lรผks hediyelerle รถdรผllendirmek, bunun yanฤฑnda Avrupa ekonomisine akฤฑttฤฑฤฤฑ parayฤฑ aklamak istiyordu.
“รlkedeki รผst dรผzey isimler, akฤฑllฤฑca bir yรถntemle Batฤฑ’nฤฑn finansal sistemini kullandฤฑ” diyen OCCRP, Avrupa’nฤฑn รถnde gelen bankalarฤฑndan Danimarka merkezli Danske Bank’ฤฑn Estonya’daki kรผรงรผk bir ลubesi รผzerinden รถdemelerin gerรงekleลtirildiฤini ifade ediyor.
Banka genel merkezinin ise bu kรผรงรผk ลube รผzerinden gerรงekleลtirilen para transferleri konusunda hiรงbir terslik hissetmediฤi belirtiliyor.
Gizli fonun organizatรถrlerinin daha sonra, ฤฐngiltere’deki ลirket dรผzenlemelerin gevลekliฤinden yararlanarak, Londra merkezli Hilux Services, Polux Management, Metastar ve LCM Alliance adlฤฑ dรถrt ลirkete para transferleri yapฤฑldฤฑฤฤฑ ifade ediliyor. Bu dรถrt ลirketin de ortaklฤฑ yapฤฑsฤฑna dair bilgiler tamamen gizli.
“Tรผzel kiลilikleri” ve banka hesabฤฑ aรงma gibi yetkileri bulunan bu ลirketler, yurtdฤฑลฤฑnda iล yaptฤฑklarฤฑnda, ฤฐngiltere hรผkรผmetine vergi รถdemek ya da gelir beyannamesi sunmak zorunda deฤillerdi. ฤฐngiltere ลirket Sicil Kurumu kayฤฑtlarฤฑnda ise, bu ลirketlere iliลkin hiรงbir gerรงek kiลi ismi geรงmiyordu.
Avrupa baฤlantฤฑlarฤฑ: Kimler iลin iรงinde?
OCCRP, Avrupa’daki siyasilerin de aralarฤฑna bulunduฤu รผst dรผzey birรงok ismin para aktarฤฑlan kiลiler arasฤฑnda olduฤunu sรถylรผyor.
ฤฐtalya’nฤฑn merkez saฤ Avrupa Halk Partisi’nin Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi’ndeki (AKPM) eski grup baลkanฤฑ Luca Volontรจ, bu isimler arasฤฑnda.
Almanya Baลbakanฤฑ Angela Merkel’i destekleyen Bavyera partisi Hristiyan Sosyal Birliฤi’nin eski milletvekili Eduard Lintner de suรงlamalarฤฑn hedefinde.
Lintner, kendisine para transferi yapan fonun detaylarฤฑ hakkฤฑnda bilgi sahibi olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor ve parayฤฑ da bireysel deฤil kuruluลunun yasal รงalฤฑลmalarฤฑ iรงin kullandฤฑฤฤฑnฤฑ savunuyor.
Avrupa ฤฐmar ve Kalkฤฑnma Bankasฤฑ (EBRD) Direktรถrรผ olarak gรถrev yapmฤฑล olan Kalin Mitrev’in de bankada รถzel danฤฑลman olarak gรถrev aldฤฑฤฤฑ dรถnemde, Bulgaristan ve ฤฐsviรงre’deki hesaplarฤฑna para aktarฤฑldฤฑฤฤฑ bilgisi raporda var.
Mitrev de fonun asฤฑl kaynaฤฤฑnฤฑ bilmediฤini ve paranฤฑn sadece danฤฑลmanlฤฑk รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑn yasal geliri olduฤunu savunuyor.
Lobicilik faaliyetleri iรงin fondan รถnemli miktarda para alanlardan birisinin de, ABD merkezli yayฤฑn kuruluลu CNN’in eski yapฤฑmcฤฑsฤฑ Eckart Sager olduฤu iddia ediliyor.
Sager’in ฤฐngiltere merkezli ลirketler รผzerinden baลฤฑnda olduฤu halkla iliลkiler ลirketine 2 milyon euro para geรงirdiฤi, buradan da Azerbaycan hรผkรผmetinin propagandasฤฑnฤฑ yaptฤฑฤฤฑ ifade ediliyor.
Sฤฑzan belgelere gรถre, ฤฐngiltere’de faaliyet gรถsterenAvrupa’daki Azerbaycan Toplumu adlฤฑ kuruluลun รผyelerinden Azeri Cevdet Gรผliyev de toplam 400 bin sterline yakฤฑn para aldฤฑ. ฤฐngiltere’deki Liberal Demokrat Parti’den Lord German, bu kuruluลun eล baลkanlฤฑฤฤฑnฤฑ yapฤฑyor.
Ne Sager ne de Guliyev, lobicilik iddialarฤฑ hakkฤฑnda yorum yapmadฤฑ.
Azerbaycan baฤlantฤฑlarฤฑ neler?
Londra’daki Azerbaycan Bรผyรผkelรงiliฤi’nde gรถrev yapan ancak aynฤฑ zamanda รผlkenin yabancฤฑ istihbarat ลefi olan yรถnรผnde iddialarฤฑn da olduฤu diplomat Orhan Sultanov, ลรผphelenilen isimlerden biri.
Bir diฤer isim ise Fransฤฑz RCL Holding ลirketiyle olan baฤlantฤฑsฤฑ nedeniyle, รผlkenin baลkenti Bakรผ’nรผn siyaset รงevresinde gรผรงlรผ Mamadov ailesi.
Azerbaycan eski Ulaลtฤฑrma Bakanฤฑ Ziya Mamadov ve oฤlu Anar Mamadov dahil ailenin birรงok รผyesinin, inลaat ve sigorta ลirketleri ile otelleri รผzerinden milyarlarca dolarlฤฑk bir servetleri var.
Nasฤฑl ortaya รงฤฑktฤฑ?
ฤฐsmini aรงฤฑklamayan bir kaynak, 16 binden fazla para transferi, hak sahiplerinin isimleri ve banka รถdeme bilgileri dahil birรงok veriyi Danimarka gazetesi Berlingske’nin baลkent Kopenhag’daki ofisine sฤฑzdฤฑrdฤฑ.
Gazete daha sonra bu verileri, Organize Suรง ve Rรผลvet Kaydฤฑ Projesi (OCCRP) ve Guardian gibi medya ortaklarฤฑ ile paylaลtฤฑ.
ลimdi ne olacak?
Azerbaycan hรผkรผmeti, Guardian’ฤฑn haberleลtirdiฤi suรงlamalara henรผz resmi bir yanฤฑt vermedi.
Yolsuzlukla mรผcadele eden Uluslararasฤฑ ลeffaflฤฑk Derneฤi ise, 7 Eylรผl’de Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi’nin yolsuzluk soruลturmalarฤฑnฤฑ yรผrรผten ekibine ellerindeki kanฤฑtlarฤฑ sunacak ve soruลturmanฤฑn ลeffaf bir ลekilde yรผrรผtรผlmesini talep edecek.
Dernek ayrฤฑca, ABD, Danimarka ve Almanya gibi รผlkelerden, paravan ลirketlerin rolรผne iliลkin soruลturma yรผrรผtmeleri, yolsuzluk ve para aklama ile mรผcadele iรงin dรผzenlemelerini sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmalarฤฑnฤฑ da talep edecek.
