ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Adnan Bali, Tรผrkiye’de faiz oranฤฑnฤฑn daha da dรผลebileceฤini sรถyledi.
Bali, “Bรผyรผk kuruluลlar kriz beklentisiyle, krize hazฤฑrlฤฑk yapฤฑyorum diye sadece kendilerini koruyucu bazฤฑ tedbirler almaya kalkarlarsa, aslฤฑnda krize hazฤฑrlฤฑk yapmฤฑล olmazlar, bizzat krizi hazฤฑrlamฤฑล olurlar” dedi.
Hedeflerimizle paralel bir performans izliyoruz
Haziran sonu itibarฤฑyla รผlkenin en bรผyรผk รถzel bankasฤฑ olarak, 1.354โรผ yurtiรงi 23โรผ yurtdฤฑลฤฑ olmak รผzere 1.377 ลube, 24.901 รงalฤฑลan, 6.552 Bankamatikโten oluลan yaygฤฑn ATM aฤฤฑ, mobil bankacฤฑlฤฑk, internet bankacฤฑlฤฑฤฤฑ, telefon bankacฤฑlฤฑฤฤฑ ve รงaฤrฤฑ merkezi dijital bankacฤฑlฤฑk kanallarฤฑ ile mรผลterilere รงok geniล bir yelpazede finansal hizmet sunduklarฤฑnฤฑ aktaran Bali, Haziran 2016 itibarฤฑyla konsolide bazda 199,7 milyar TLโsi nakdi, 52,8 milyar TLโsi gayrinakdi olmak รผzere toplam 252,5 milyar TLโlik kredi hacminin Bankanฤฑn รผlke ekonomisindeki kritik rolรผnรผn en รงarpฤฑcฤฑ gรถstergesi olduฤunun altฤฑnฤฑ รงizdi. Bali, รถnรผmรผzdeki dรถnemde de faaliyetlerini saฤlฤฑklฤฑ bรผyรผme ve sรผrdรผrรผlebilir kรขrlฤฑlฤฑk ekseninde yรผrรผtรผrken, yenilikรงi finansal รผrรผn ve hizmetlerle hem yurtiรงinde hem de yurtdฤฑลฤฑnda รถncรผ olmaya devam edeceklerini belirtti.
Bankanฤฑn 2016 yฤฑlฤฑ hedefleriyle paralel bir performans sergilediฤini vurgulayan Bali, โHerhangi bir revizyon ihtiyacฤฑ duymadฤฑk. Menfur darbe giriลimi nedeniyle de duymadฤฑk, ondan รถncesinde de duymadฤฑk. Dolayฤฑsฤฑyla yฤฑlsonuna kadar, izleyeceฤimiz politikalarla yฤฑlฤฑn baลฤฑnda hazฤฑrlamฤฑล olduฤumuz iล programฤฑnฤฑn hedeflerine uygun bir performans yakalayacaฤฤฑmฤฑzฤฑ ลu anda รถngรถrรผyoruz. Gerek kurumsal ticari bankacฤฑlฤฑkta gerekse bireysel bankacฤฑlฤฑktaโฆโ dedi.
2016 sonrasฤฑ hedeflerinde de bir revizyonun sรถz konusu olmadฤฑฤฤฑnฤฑn altฤฑnฤฑ รงizen Bali, ลunlarฤฑ kaydetti: โฤฐล Bankasฤฑ, รงok yaygฤฑn perakende iลlerden, รงok butik iลlere kadar her alanda faaliyet gรถsteren ve finansal รผrรผn ve hizmet gamฤฑ, aฤฤฑ son derece geniล olan bir kuruluล olduฤu iรงin ekonominin kendi iรงindeki รถncelikleri ne ise onlara uyumlu hareket eder. Ama bu dรถnem iรงin biraz daha geniล bir perspektifle sรถyleyecek olursak, Tรผrkiyeโdeki enerji ve altyapฤฑ finansmanlarฤฑnda รงok aktif rol aldฤฑk, almaya da devam edeceฤiz. Aynฤฑ ลekilde yaygฤฑn perakende iลler, ticaretten tutunuz, turizme kadar bรผtรผn servis sektรถrlerinde, hizmet sektรถrlerindeki faaliyetlerimizle de รถne รงฤฑktฤฑk. รzelleลtirmeler anlamฤฑnda hayata geรงirilen iลlerde, gerek enerji sektรถrรผnde olsun gerek saฤlฤฑk sektรถrรผnde olsun aktif rol aldฤฑk. Yani hane halkฤฑnฤฑn genel amaรงlฤฑ ihtiyaรง duyduฤu kredilerden, kredi kartlarฤฑndan, bรผyรผk firmalarฤฑmฤฑzฤฑn, kurumsal รถlรงekteki firmalarฤฑmฤฑzฤฑn ve kamunun, รถzelin yรผksek รถlรงekli yatฤฑrฤฑmlarฤฑna kadarki yelpazenin tamamฤฑnda ฤฐล Bankasฤฑ vardฤฑr ve var olmaya devam edecek.โ
Sadece tanklara karลฤฑ can pahasฤฑna refleks gรถsterilmiล deฤil, halkฤฑmฤฑz gรผรงlรผ bir ekonomik refleks de gรถsterdi
ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Bali, 15 Temmuzโun bankacฤฑlฤฑk sistemine olan etkisine dair de ลu yorumu yaptฤฑ: โDarbe giriลimine karลฤฑ finans sektรถrรผ olarak yine รงok saฤlam durduk. Mali bรผnyelerimizin saฤlamlฤฑฤฤฑ, yรถnetme tecrรผbemizin varlฤฑฤฤฑ, kalitesi, bu sรผreci de iyi yรถnetmemiz sonucunu yarattฤฑ. Ama ลunun hakkฤฑnฤฑ vermemiz lazฤฑm; finansal piyasalarda bir yรถnetme gรผรงlรผฤรผ yaratacak yรถnde mรผลteri davranฤฑลฤฑ deฤiลikliฤi de gรถrmedik. Bu รผlkenin darbe giriลimine gรถsterdiฤi o sฤฑcak refleks olaฤanรผstรผ bir kฤฑymet ifade eder. Her bir vatandaลฤฑnฤฑn farkฤฑnda olmasฤฑ gereken vicdani bir borรงtur, o gรผn halkฤฑmฤฑzฤฑn hayatฤฑ pahasฤฑna, canฤฑ pahasฤฑna gรถstermiล olduฤu o sฤฑcak refleksโฆ Ama bunun kadar yine รถnemli, Tรผrkiye ekonomisinde bizim gibi finansal kuruluลlarฤฑn yรถnetimini gรผรงleลtirecek yรถnde bir mรผลteri davranฤฑลฤฑ deฤiลikliฤi gรถrmedik. Bu da รงok รถnemli bir reflekstir, รงok รถnemli bir olgunluktur. Yani bir mevduat รงฤฑkฤฑลฤฑ yok, olaฤandฤฑลฤฑ bir kredi talebi yok. Fiyatlama politikalarฤฑmฤฑzฤฑ deฤiลtirmeye, yani faizlerimizi yรผkseltmeye neden olabilecek bir geliลme yok. Bu รผlkenin Merkez Bankasฤฑ, o hafta sonu duruma hemen hรขkim olup, kontrol altฤฑnda tutup, anฤฑnda bankalara nakit saฤlama dรขhil olmak รผzere gerekli tedbirleri aldฤฑ. Bunlarฤฑn hepsinin รงok kฤฑymetli, รงok kaliteli yรถnetim รถrnekleri olduฤunu dรผลรผnรผyorum. Yani bu, รผlkenin bir musibet karลฤฑsฤฑnda bile aslฤฑnda hangi kalitede olduฤunu, yรถnetme kalitesi aรงฤฑsฤฑndan da nerede olduฤunu gรถsteriyor. Halkฤฑyla, yรถneten kurumlarฤฑyla bence son derece รถnemli bir tablo gรถrรผldรผ. Biz o sabah hemen bรผtรผn arkadaลlarฤฑmฤฑz bir araya gelerek sabahฤฑn erken saatlerinden itibaren duruma baktฤฑk, inceledik. Ama mutlulukla sรถyleyebilirim, geriye dรถnรผp bakarak yine, 15 Temmuz รถncesinde ฤฐล Bankasฤฑ nasฤฑl yรถnetiliyor idiyse yรถnetim pratiฤi, usulleri, kurallarฤฑ, sรผreรงleri aรงฤฑsฤฑndan, onlarฤฑn hiรงbirisinde deฤiลiklik yapmayฤฑ gerektirmeyen bir tarzda yรถnettik ondan sonraki dรถnemiโฆ Bu, bizim dฤฑลฤฑmฤฑzdaki taraflarฤฑn, yani mรผลteri tarafฤฑnฤฑn da hadiseleri bรถyle gรถrdรผฤรผ ve buna gรถre tepki oluลturduฤunu gรถsterir. รrneฤin 11 milyar dolarฤฑn รผzerinde dรถviz satฤฑลฤฑnฤฑn gelmesi ne demektir? Sadece tanklara karลฤฑ, can pahasฤฑna bir refleks gรถsterilmiล deฤil, gรผรงlรผ bir ekonomik refleks de gรถsterildi. Bunlarฤฑn hepsini ben son derece kฤฑymetli buluyorum.โ
Bu dรถnem cari dรถnem performanslarฤฑmฤฑzฤฑ geรงmiล paradigmayla en yรผksek seviyede tutma dรถnemi deฤil
Sadece pozitif dรผลรผnmenin yetmediฤini, pozitif davranmak da gerektiฤini vurgulayan Bali, ลรถyle devam etti: โBu bilanรงolarฤฑn yarattฤฑฤฤฑ imkรขnlar bir ลeye lazฤฑm olacaksa bugรผnlere lazฤฑm, bugรผnler iรงin lazฤฑm. Sadece kendinizi koruma refleksi geliลtirmek iรงin deฤil, iรงinde bulunduฤumuz bรผtรผn bir รผlkenin doฤrusu iรงin, o ekosistemin korunmasฤฑ iรงin kullanฤฑlmasฤฑ lazฤฑm. Maharetimizi de bu yรถnde kullanacaฤฤฑz. Yapฤฑcฤฑ, zorda olanฤฑ, zor olanฤฑ kolaylaลtฤฑracak tarzda kullanacaฤฤฑz.Piyasa dostu uygulamalardan kast ettiฤim tablo budur benim. Yapฤฑlandฤฑrma gereฤi varsa yapฤฑlandฤฑrmaโฆ รรผnkรผ mรผcbir nedenlerle ortaya รงฤฑkan tablolarฤฑn farklฤฑ bรผnyelerde ortaya รงฤฑkardฤฑฤฤฑ durumlarฤฑ yรถnetebilmek iรงin iyi bir refleks gรถstermemiz lazฤฑm. Burada vakalarฤฑ iyi ayฤฑrt edebilme yeteneฤimiz รถnemli. Yani bu gerekรงemizin iรงine doฤru olmayan รถrnekler girmemelidir. Bu da yine yรถnetme kalitesidir. Onun iรงin finans sistemine โsฤฑra bizdeโ derken, kast ettiฤim bu idi. Bu dรถnem, cari dรถnem performanslarฤฑmฤฑzฤฑ geรงmiล paradigmayla en yรผksek seviyede tutma iddiasฤฑnฤฑn sรผrdรผrรผleceฤi bir dรถnem deฤil. Bu dรถnem sadece kendi doฤrumuzun deฤil, bรผtรผn muhataplarฤฑmฤฑzฤฑn doฤrusunu, beraber iล yaptฤฑฤฤฑmฤฑz taraflarฤฑn doฤrusunu, kamunun doฤrusunu arayacak tarzda bir รงalฤฑลma ลeklini gerektiriyor. Bunun iรงin sadece kendimizi koruyan kฤฑsa vadeli teknik mahiyette birtakฤฑm kararlar yerine, daha orta-uzun dรถnemli bir deฤeri muhafaza etmeye ve o deฤeri daha da koruyarak bรผyรผtmeye dรถnรผk kararlar almalฤฑyฤฑz. Bunun fiyatlamada karลฤฑlฤฑฤฤฑ olur, bunun kredi politikalarฤฑnda karลฤฑlฤฑฤฤฑ olur, bunun kredi yapฤฑlandฤฑrmalarฤฑnda karลฤฑlฤฑฤฤฑ olur. Dolayฤฑsฤฑyla biz ลu anda bankacฤฑlฤฑk sistemi olarak sistemin kฤฑsa sรผre iรงinde normalleลmesi, bundan sonra da sahip olduฤumuz deฤerlerin muhafazasฤฑ ve korunarak daha da iyi noktalara getirilmesi iรงin รงalฤฑลacaฤฤฑz. Baลka รงaresi yok.โ
ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Adnan Bali, ลu andaki fonlama faizleri, enflasyon trendi, kurun bu seviyelerini muhafaza etmesi veya aลaฤฤฑya doฤru gitmesi ve kamu ekonomisindeki bu sรผreรงleri yรถnetmeye yรถnelik mali bรผnye saฤlamlฤฑฤฤฑndan gelen alan bir arada dรผลรผnรผldรผฤรผnde faiz oranlarฤฑnda bir miktar daha aลaฤฤฑya doฤru eฤilimin mรผmkรผn olduฤunu ifade etti.
Bali, Merkez Bankasฤฑโnฤฑn baลฤฑndan beri ortaya koyduฤu piyasalara da รงok ciddi gรผven veren yaklaลฤฑmฤฑnฤฑn yฤฑlฤฑn kalan bรถlรผmรผnde de devam edeceฤini dรผลรผndรผฤรผnรผ belirtti. Adnan Bali, Merkez Bankasฤฑโnฤฑn Mart ayฤฑndan bu yana รถzellikle faiz koridorunun รผst bandฤฑnda gerรงekleลtirdiฤi indirimlere darbe giriลiminin ardฤฑndan da devam ettiฤini, mevcut koลullarฤฑn ekonomide kalฤฑcฤฑ sorunlara yol aรงmayacaฤฤฑ รถngรถrรผsรผnde bulunduฤunu, kendilerinin de aynฤฑ รถngรถrรผyรผ paylaลtฤฑklarฤฑnฤฑ ve bunun iรงin รงalฤฑลacaklarฤฑnฤฑ kaydetti. Temmuz ayฤฑ enflasyonundaki yรผkseliลe iลaret eden Bali, Fedโin faiz artฤฑrฤฑmฤฑnฤฑn รถtelenme beklentilerinin gรผรงlendiฤini, bu รงerรงevede bakฤฑldฤฑฤฤฑnda faiz indirimlerinin kontrollรผ bir ลekilde sรผreceฤini, bunun sรผrpriz olmayacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผndรผฤรผnรผ vurguladฤฑ. Bu dรผลรผลlerin kredi faizlerine yansฤฑmasฤฑnฤฑn ise maliyetlerin aลaฤฤฑ รงekilebilmesi รถlรงรผsรผnde gerรงekleลebileceฤini belirten Bali, bunun iรงin sektรถrรผn pozitif bakฤฑล aรงฤฑsฤฑna sahip olmasฤฑ gerektiฤinin altฤฑnฤฑ รงizdi.
Yaratฤฑlan ciddi deฤerler acul politikalarla รงarรงur edilemez, finans sistemi yapฤฑcฤฑ davranmalฤฑ
Merkez Bankasฤฑโnฤฑn zorunlu karลฤฑlฤฑk oranlarฤฑnฤฑ dรผลรผrmesi ile ilgili olarak da Bali, uzun bir sรผredir aracฤฑlฤฑk maliyetlerinin finans sektรถrรผnde baลkaca problemlere yol aรงabilecek kadar yรผksek olduฤunu ifade ettiklerini hatฤฑrlattฤฑ. Merkez Bankasฤฑโnฤฑn da bunu esas olarak reddeden bir yaklaลฤฑma sahip olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, ancak aksiyonun bu sรผreรง iรงinde geldiฤini belirten Bali, ลu gรถrรผลleri aktardฤฑ: โGerรงekten de ลu anda sistemin rahatlatฤฑlmasฤฑ aรงฤฑsฤฑndan, hem kรขrlฤฑlฤฑk hem likidite hem krediye dรถnรผลรผm aรงฤฑsฤฑndan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda isabetli bir karar, yerinde bir karar. Basel dรขhil olmak รผzere uluslararasฤฑ kriterlerin getirdiฤi uygulamalar, รงok baลarฤฑlฤฑ bir ลekilde aslฤฑnda ลu ana kadar deฤiลik otoritelerin almฤฑล olduฤu kararlarla sektรถrรผn fonksiyonunu gรถrebilmesi bakฤฑmฤฑndan iyi idare edildi. Bundan kastฤฑm ลu; yani Basel ile ilgili oluลan uygulamalarฤฑn getirebileceฤi bazฤฑ kฤฑsฤฑtlayฤฑcฤฑ tablolar makro ihtiyati tedbirlerdeki rahatlamalarla dengelendi. Bunun รงok isabetli, iyi bir politika olduฤunu dรผลรผnรผyorum. Biz bu anlamda sadece รถdev yapan bir รถฤrenci gibi uluslararasฤฑ uygulamalardaki bazฤฑ dรผzenlemeleri bire bir buraya yansฤฑtmak durumunda deฤiliz. รlkemizin yaลadฤฑฤฤฑ รถnceliklerle uyumlu bir tarzda bunlarฤฑ yรถnetmek durumundayฤฑz. Ya da bunlara uyarken, bunlarฤฑ dengeleyecek olan baลka tedbirleri de bir arada almalฤฑyฤฑz. Bunu da sadece finans iรงin deฤil, รถrneฤin bu son dรถnemde ciddi zorluklar ve olumsuz etkiler almakta olan sektรถrlerin hepsi iรงin yapmalฤฑyฤฑz. Turizm baลta olmak รผzereโฆ โ
Adnan Bali, Tรผrkiyeโde ciddi deฤerler yaratฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ ve bunlarฤฑn birkaรง nesilde oluลturulduฤunu dile getirerek, โBunlarฤฑn kฤฑsa sรผreli acul kararlarla รงarรงur edilmesi dรผลรผnรผlemez. Onun iรงin de oralarda da yapฤฑcฤฑ tedbirler alฤฑnmalฤฑdฤฑr. Yani birtakฤฑm olumsuz etkilerin birbirine sirayet edecek ลekilde bรผtรผn ekonomiyi etkilemesini engellemek iรงin bunlar รถnemli. Ama bir daha altฤฑnฤฑ รงiziyorum; burada finans sisteminin yapฤฑcฤฑ politikalarฤฑnฤฑn รถnemi bรผyรผkโ dedi.
Bankalarฤฑn sermaye yeterlilik oranlarฤฑndaki dรผลรผลe iliลkin de Bali, sรถz konusu dรผลรผลteki birincil etkenin risk aฤฤฑrlฤฑklฤฑ varlฤฑklardaki artฤฑล olduฤuna dikkati รงekti. Bali, โYani kredilerimiz arttฤฑ. Biz faaliyetimizi geniลlettiฤimiz, bรผyรผttรผฤรผmรผz, รผรงรผncรผ taraflara yeni imkรขnlar saฤlamak suretiyle deฤer yaratma zincirindeki fonksiyonumuzu etkin bir ลekilde gรถrdรผฤรผmรผz iรงin bu oran dรผลtรผ, ki sorunlu krediler bakฤฑmฤฑndan da hala bu kadar badireye raฤmen รงok dramatik seviyelere gelinmediฤine gรถre, demek ki bunu da saฤlฤฑklฤฑ bir ลekilde yapmฤฑลฤฑz sektรถr olarakโ yorumunu yaptฤฑ.
Bu dรผลรผลte ikincil etkenin de son dรถnemde kรขrlฤฑlฤฑklarฤฑn aลฤฑrฤฑ dรผลmesi olduฤunun altฤฑnฤฑ รงizen Adnan Bali, ลรถyle devam etti: โKรขrlฤฑlฤฑklarฤฑn aลฤฑrฤฑ dรผลmesinde de herkese ders var. Bankacฤฑlฤฑk sistemi de rekabetin rasyonelliฤini bozabilecek, bana gรถre irrasyonel diyebileceฤimiz agresif rekabet koลullarฤฑna girebildi. Sektรถrรผn kendine keseceฤi fatura da var buradaโฆ Diฤer taraftan da makroekonomik olarak bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผne yรถnelik tedbirler ve makro ihtiyati tedbirler sฤฑrasฤฑnda bankacฤฑlฤฑk sisteminin kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ yeterince gรถzetmeyen uygulamalar da oldu. Bunlarฤฑn hiรงbiri dรผzeltilemez, yeniden dengelenemez ลeyler deฤil. Yeter ki istiลare iรงerisinde, hedeflerimizi bilerek, hepimiz aynฤฑ amaรงlara hizmet edecek tarzda hareket etmek suretiyle bunlarฤฑ รงรถzmeye รงalฤฑลalฤฑm. โ
รnceden belirlenmiล rutin kurallara gรถre yรถnetim imkรขnฤฑ yok
รok belirsiz, รงok farklฤฑ, รงok boyutlu problemlerin iรง iรงe geรงtiฤi bir dรถnem yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Bali, รถzellikle geliลmekte olan bir รผlke olarak bize dฤฑลarฤฑdan bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, รงok olumlu bir konjonktรผr imkanฤฑ verecek geliลmeler olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, aynฤฑ durumun farklฤฑ รผlke gruplarฤฑna gรถre bรผyรผme aรงฤฑsฤฑndan da sรถz konusu olduฤunu, รถrneฤin IMFโnin Dรผnya Ekonomik Gรถrรผnรผm Raporuโnun Temmuz ayฤฑ gรผncellemesinde bรผyรผme tahminlerini bir tur daha revize ettiฤini ve dรผลรผrdรผฤรผnรผ hatฤฑrlattฤฑ. ฤฐngiltereโnin Avrupa Birliฤiโnden ayrฤฑlma kararฤฑ almasฤฑna da deฤinen Bali, Avrupa Birliฤi รผlkelerinin ฤฐngiltere ihracatฤฑnฤฑn yรผzde 40โฤฑnฤฑ, ithalatฤฑnฤฑn da yรผzde 50โsinden fazlasฤฑnฤฑ oluลturduฤunu, bu nedenle alฤฑnan karardan ฤฐngiltere ile Birliฤin diฤer รผlkelerinin nasฤฑl etkileneceฤinin belli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Bali, ลรถyle devam etti: โSonuรงta bir yandan bu belirsizlik, bir yandan Fedโin muhtemel faiz artฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn hฤฑzฤฑnฤฑn, dalga boyunun ne olacaฤฤฑ konularฤฑ, bir de dรผnyanฤฑn her yerindeki farklฤฑ รผlkelerde kendine รถzel gรผndemlerin nasฤฑl geliลeceฤiโฆ Bรถyle bir dinamik ortamda iลlerimizi iyi yapmak iรงin en fazla dikkat sarf edeceฤimiz dรถnemโฆ Ben epey bir sรผreden beridir sรถylรผyorum, rutin esaslara ve รถnceden belirlenmiล rutin kurallara, sรผreรงlere gรถre yรถnetim imkรขnฤฑ yok ลu an. Onun iรงin hepimiz hiรง rutinleลmeyen, รถzel koลullarฤฑn gerektirdiฤi farklฤฑ tedbirleri anฤฑnda, ona รถzgรผ olarak almaya hazฤฑrlฤฑklฤฑ bir tarzda gitmek durumundayฤฑz. Planlฤฑ, programlฤฑ olmalฤฑyฤฑz, รถngรถrรผlรผ olmalฤฑyฤฑz, ama bir yandan da รงok pragmatik bir tarzda anlฤฑk geliลmelere รงabuk cevap verebilecek, refleks verebilecek tarzda gidebilmeliyiz.โ
Tรผrkiyeโnin aslฤฑnda kendisi iรงin fฤฑrsat penceresi anlamฤฑna gelebilecek bir konjonktรผre de girme imkรขnฤฑnฤฑn olduฤunu, ancak bu senaryoyu รถngรถrรผlebilir olan olmayan ลu veya bu hadiselerle ลu ana kadar gerรงekleลtiremediฤini ifade eden Bali, ลu deฤerlendirmeyi yaptฤฑ: โBundan kastฤฑm ลu; uzunca bir sรผre sonra siyasi istikrar anlamฤฑnda da bol seรงimli bir dรถnemi geride bฤฑrakmฤฑลtฤฑk. Ekonomi 2012โden bu yana esasen potansiyelinin altฤฑnda bรผyรผrken cari aรงฤฑk baลta olmak รผzere makroekonomik dengelerde o hฤฑzlฤฑ bรผyรผme dรถnemindeki bazฤฑ oluลmuล hasarlarฤฑn, mutedil bรผyรผme dรถneminde tamir olduฤunu da gรถrmeye baลlamฤฑลtฤฑk. รteden beri bรผyรผmenin sรผrdรผrรผlebilirliฤine engelleyen husus, cari aรงฤฑฤฤฑn รงok yรผksek seviyelere รงฤฑkmฤฑล olmasฤฑdฤฑr geรงmiลteโฆ Bunda da รงok รถnemli bir dรผzelme gรถrmรผลtรผk. Yรผzde 5โlerin altฤฑna giden bir tabloโฆ Dรผลรผk mal fiyatlarฤฑ ve dรผลรผk enerji fiyatlarฤฑ, petrol baลta olmak รผzere, petrol ithal eden bir รผlke olarak Tรผrkiyeโnin cari dengesini รงok olumlu etkilemeye baลlamฤฑลtฤฑ. Bรถyle bir tabloda bu iyi, ciddi bir avantajdฤฑ. Yani cari dengeyle ilgili avantajlฤฑ hale gelip, kamu maliyesinde de dรผnyanฤฑn deฤiลik รผlkeleriyle kฤฑyasen bakฤฑldฤฑฤฤฑnda uzunca sรผreden bu yana saฤlam ve disiplinli bir yeri olan, yani deฤiลik durumlara refleks gรถstermek iรงin bir alanฤฑ olan bir รผlke olarak bu yeni konjonktรผrde รงok daha farklฤฑ bir noktada olabilirdik. Ama uรงak konusu nedeniyle Rusya ile รงok sertleลen iliลkiler, onun turizm baลta olmak รผzere diฤer bรผtรผn alanlarda ekonomik boyutlarฤฑโฆ Bir sรผreden beri devam eden mรผlteci sorunlarฤฑ, gรผvenlik sorunlarฤฑ bir araya geldikรงe farklฤฑ bir noktaya gidebilecek konjonktรผr gerรงekleลemedi.โ
Kalkฤฑnma Programฤฑ tekrar รถnceliklendirilerek hayata geรงirilmeli
Baลka bir senaryoda รผlke gรผndemi oluลturulabilseydi reform programlarฤฑna tam konsantrasyonun da saฤlanmฤฑล olacaฤฤฑnฤฑ ifade eden Bali, โUzunca bir sรผreden beridir Tรผrkiye ekonomisi iรงin hep dikkat รงekegeldiฤim unsurlardan bir tanesi, hรผkรผmetin Kalkฤฑnma Programฤฑ kapsamฤฑndaki 25 ana baลlฤฑkta ve 1.200โรผn รผzerindeki aksiyon planฤฑydฤฑ. Alt baลlฤฑklarฤฑ da dahil รถnceliklendirilmek suretiyle ve en รถnemlisi de hesap verilebilir, sorumluluk taลฤฑyacak ลekilde belli tarihlere baฤlanmฤฑล olan aksiyon planlarฤฑnฤฑn ve arkasฤฑnda da bunu icra edecek sorumlu organlarฤฑn belirlendiฤi, bunun da topluma taahhรผt edildiฤi, aรงฤฑk bir ลekilde ve periyodik dรถnemlerde de ilerleme raporlarฤฑyla hangisinde ne aลamada olunduฤunun aรงฤฑklanacaฤฤฑ bir yapฤฑโฆ Bu, kamuda รงok disiplinli bir รงalฤฑลma dรผzeninin taahhรผdรผydรผ. Ben bunu รงok รถnemsiyordum. Hala da รงok รถnemsiyorumโ dedi.
Bali, sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ โYeni koลullarda bunlarฤฑn tekrar รถnceliklendirilmek suretiyle hayata geรงirilmesi gerekir. Tรผrkiyeโnin ลu anda iรงine girmiล olduฤu 2012โden bu yana belli bir bรผyรผme alanฤฑnฤฑ, bรผyรผme sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑ aลamadฤฑฤฤฑmฤฑz, bu yรผzden de istihdam dรขhil birรงok alanda yeterli geliลmeleri saฤlayamadฤฑฤฤฑmฤฑz ve orta gelir tuzaฤฤฑ diye adlandฤฑrฤฑlan bu tablodan รงฤฑkabilmek iรงin bu paradigmayฤฑ reformlarla deฤiลtirmemiz gerekiyor. Reformlarฤฑn teknoloji ayaฤฤฑ, inovasyon ayaฤฤฑ var, lojistikten tutun รผretim ekonomisine kadar, eฤitime, hukuk altyapฤฑsฤฑna kadar birรงok boyutu var. ลimdi bรผtรผn bir ulus, yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz bu kadar badireden sonra bunlarฤฑn hepsinden de aldฤฑฤฤฑmฤฑz ders ve gรผรงle bu reformlara odaklanmamฤฑz gerekiyor.โ
Tรผrkiye ekonomisinin ilk รงeyrekte yรผzde 4,8 ile beklenenden hฤฑzlฤฑ bรผyรผdรผฤรผnรผ hatฤฑrlatan Bali, sanayi รผretimindeki ortalama yฤฑllฤฑk artฤฑลฤฑn รถncรผ bir gรถsterge olduฤunu, ikinci รงeyrekte yรผzde 2,5 dรผzeyindeki artฤฑล hฤฑzฤฑnฤฑn yรผzde 3 civarฤฑnda bir bรผyรผmeyi getireceฤini beklediklerini, sonuรงta 2016 yฤฑlฤฑnda yรผzde 3,5 civarฤฑnda bir bรผyรผmenin gerรงekleลebileceฤini tahmin ettiklerini belirtti.
Deฤiลen koลullara hฤฑzlฤฑ adapte olabiliyoruz, dolayฤฑsฤฑyla kilitlenmiล pozisyonlar yok
Cari aรงฤฑktaki iyileลmeye de deฤinen Bali, tablonun cari aรงฤฑฤฤฑn milli gelire oranฤฑnฤฑ yรผzde 5 civarฤฑnda, belki biraz altฤฑnda seviyelerde tutmaya izin verebileceฤini kaydetti. Bu dรถnemdeki gerek enerji, gerek mal fiyatlarฤฑndaki dรผลรผลรผn geliลmekte olan รผlkeler arasฤฑnda yeni ayrฤฑลmaya da yol aรงtฤฑฤฤฑnฤฑn altฤฑnฤฑ รงizen Bali, emtia ihracatรงฤฑsฤฑ ya da enerji ihracatรงฤฑsฤฑ รผlkelerle bunlarฤฑ ithal eden รผlkeler arasฤฑndaki dengelerin gerileyen fiyatlar nedeniyle deฤiลtiฤini, bunun da esas itibarฤฑyla Tรผrkiye aรงฤฑsฤฑndan deฤerlendirilmesi gereken bir konjonktรผr olduฤunu ifade etti.
Tรผrkiye ekonomisinin artฤฑk firmalarฤฑyla, kurumlarฤฑyla, bankalarฤฑyla, yani gerek reel sektรถr gerek finans, hatta kamu bรผrokrasisiyle deฤiลen koลullara hฤฑzla adapte olabildiฤini vurgulayan Bali, โBunun รถnemli olduฤunu dรผลรผnรผyorum. Hacimleri รงok รงabuk deฤiลen koลullara gรถre ayarlayabiliyoruz, kredi talebinin hemen buna gรถre ayarlanabildiฤini gรถrรผyoruz. Dolayฤฑsฤฑyla kilitlenmiล pozisyonlar olmadฤฑฤฤฑnฤฑ veya bรผtรผn ekonomiyi etkileyecek kadar bu tarz durumlarฤฑn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ anlฤฑyoruzโ dedi. Ayrฤฑca mali disiplinden taviz verilmeyerek oluลturulan kamu ekonomisindeki saฤlamlฤฑฤฤฑn deฤiลik dรถnemlerde ekonomiye ivme vermek bakฤฑmฤฑndan da hala bir imkรขn olarak gรถrรผldรผฤรผnรผ, รถzel kesimin tรผketim talebinde bir miktar รถzellikle de asgari รผcretin de artฤฑลฤฑndan kaynaklanan canlanmalar olduฤunu kaydetti. ฤฐhtiyaรง duyulmasฤฑ halinde kamunun harcamalarฤฑnฤฑ artฤฑrma yeteneฤi bulunduฤunun altฤฑnฤฑ รงizen Bali, โBunu dengeleri รงok fazla bozmadan yapma yeteneฤimiz olduฤunu 2008 global krizinden sonra gรถsterdik. 2009โda kamu bir รถncรผlรผk yaptฤฑ. Ekonomiyi bir anlamda รถnce o gรผdรผledi, daha sonra da hฤฑzlฤฑ bรผyรผme dรถnemine ekonominin kendi dinamikleriyle beraber geรงebildikโ dedi.
Enflasyonda Ocak 2016โda yรผzde 9,6 ile son 2 yฤฑlฤฑn neredeyse en yรผksek seviyesine gelindiฤini anฤฑmsatan Bali, TรFEโnin daha sonraki dรถnemde รถzellikle gฤฑda enflasyonundaki dรผลรผล neticesinde aลaฤฤฑ yรถnlรผ hareket ettiฤini ve yรผzde 7โnin dahi altฤฑna indiฤini, enerji fiyatlarฤฑnฤฑn seyri ve Tรผrk Lirasฤฑโnฤฑn deฤerinin bu mevcut dรผzeylerini korumasฤฑ halinde 2016โnฤฑn yรผzde 7,5 civarฤฑnda bir enflasyonla kapatฤฑlacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrdรผklerini bildirdi.
Adnan Bali, ลรถyle devam etti: โDaha uzun perspektifle 2017โye bakmak durumunda olduฤumuzda, yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz bu hadiselerin ekonomiyi, siyaseti ve kamu bรผrokrasisini etkileme dรผzeyini ne kadar sรผrede normalleลtirebileceฤimiz รถnemli. Ayrฤฑca, yapฤฑsal reformlarฤฑn bu anlamda hayata geรงirilebilme performansฤฑ รถnemli. Ama biz bu รผlkede bir sorumluluฤu olan, rolรผ olan, belkemiฤi gibi bir fonksiyonu gรถren kuruluล olarak hep daha iyisini, pozitif olanฤฑ, bu รผlkenin doฤrusuna olanฤฑ yapmak iรงin รงalฤฑลacaฤฤฑz. Ve bilanรงomuzun imkรขnlarฤฑnฤฑ da hep bu yรถnde sonuna kadar kullanma gayretinde olacaฤฤฑz. Problemleri aฤฤฑrlaลtฤฑracak deฤil, problemleri azaltacak, kรผรงรผltecek yรถnde imkรขnlarฤฑmฤฑzฤฑ, gรผcรผmรผzรผ kullanacaฤฤฑz bugรผne kadar olduฤu gibiโฆ Bรผtรผn kurumlar hep birlikte bu ลuurla, bilinรงle hareket ettiฤimizde karลฤฑ karลฤฑya olduฤumuz bazฤฑ sorunlarฤฑn kฤฑsa dรถnemli etkilerini rahatlฤฑkla aลabiliriz diye dรผลรผnรผyorum.โ
Reyting kuruluลlarฤฑnฤฑn zamanlamasฤฑ yanlฤฑล, teknik kฤฑsmฤฑ da hatalฤฑ
Adnan Bali, kredi derecelendirme kuruluลlarฤฑnฤฑn darbe giriลiminden sonra Tรผrkiyeโye iliลkin yaptฤฑklarฤฑ deฤerlendirmeye iliลkin de ลunlarฤฑ dile getirdi: โZamanlamasฤฑ itibarฤฑyla yanlฤฑล, iรงeriฤi bรผyรผk รถlรงรผde bir teknik deฤerlendirme ve teknik karar sรผrecine baz teลkil etmeyecek derecede siyasi, teknik denebilecek olan kฤฑsmฤฑ da hatalฤฑ olan aksiyonlar alฤฑndฤฑ. Bu bir yere kadar kendilerini koruma amaรงlฤฑ bir pozisyon olarak tolere edilebilir. Yani reyting ลirketleri, bir รผlkedeki olumsuz geliลmelere iลaret eden bir deฤerlendirmeyi daha gรผvenli bir yol olarak seรงmiล olabilirler. Ama daha ortada hiรงbir ลey yokken ve hadiselerin nereye doฤru geliลeceฤine dair herhangi bir emare yokken, bana gรถre bir reyting raporunun iรงinde yer almamasฤฑ gereken unsurlara dayanฤฑlarak bazฤฑ teknik kararlarฤฑn bina edilmeye รงalฤฑลฤฑlmasฤฑnฤฑ yeterince tutarlฤฑ gรถrmedim.โ
Not dรผลรผลรผne iliลkin Rusya ve Brezilya รถrneฤini veren Bali, Rusyaโnฤฑn ลubat 2015โte, Brezilyaโnฤฑn da Aralฤฑk 2015โte iki kredi derecelendirme kuruluลundan birden yatฤฑrฤฑm yapฤฑlabilir dรผzeyde notu kaybettiฤini hatฤฑrlattฤฑ. Bu รผlkelerdeki not indirimine sebep olan dinamiklere bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, Tรผrkiyeโnin farkฤฑnฤฑn zaten gayet iyi anlaลฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑn altฤฑnฤฑ รงizen Bali, sรถz konusu her iki รผlkenin yatฤฑrฤฑm yapฤฑlabilir notunu makroekonomik verilerde รถnemli bir bozulma yaลadฤฑktan sonra kaybettiฤini belirtti. Bali, Rusya ve Brezilyaโya dair verilen kararlara bakฤฑlacak olursa, Tรผrkiye gibi bir รผlkenin not dรผลรผลรผne konu olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnmediฤini aktardฤฑ.
Rusya ve Brezilyaโnฤฑn 2015 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk รงeyreฤinden itibaren kรผรงรผlmeye baลladฤฑฤฤฑnฤฑ, Tรผrkiyeโde ise bรผtรผn yฤฑlda yรผzde 3,5 civarฤฑnda bรผyรผmenin beklendiฤini, 26 รงeyrektir aralฤฑksฤฑz bรผyรผyen bir ekonominin sรถz konusu olduฤunu ifade eden Bali sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ: โHer iki รผlkede de not kaybedilirken enflasyon รงift haneliโฆ Rusyaโda yรผzde 16, Brezilyaโda yรผzde 11โฆ Faiz dฤฑลฤฑ aรงฤฑk Rusyaโda kรผresel kriz dรถnemindeki seviyelerine kadar yaklaลmฤฑล ve Brezilyaโda da kรผresel kriz dรถneminde faiz dฤฑลฤฑ fazla veren merkezi yรถnetimin bรผtรงesi eksiye dรถnmรผล. Bizim makroekeonomik gรถstergelerimizle kฤฑyaslanabilir bir tablo deฤil bu.โ
Reyting kuruluลlarฤฑnฤฑn nรถtr, tamamen teknik analiz merkezleri gibi hareket eden kuruluลlar olmadฤฑklarฤฑnฤฑ, uluslararasฤฑ ekonomi politiฤe dahil olduklarฤฑnฤฑ belirten Bali, โBen de bunu รงok aรงฤฑk ลรถyle ifade ettim; finansal piyasalar ile rating sรผreรงlerinden hangisi hangisini belirliyor acaba? Sizin ekonominiz bozulduฤu iรงin mi reytinginiz bozuluyor, yoksa reytinginiz bozulduฤu iรงin mi ekonominiz ya da finansal dengeleriniz bozuluyor? Dolayฤฑsฤฑyla da siz kendinizi daha gรผvenli hissedeceฤiniz bir kararฤฑ tercih edeceksiniz diye koskoca ekonominin performansฤฑnฤฑ etkileyecek bir aksiyon sรถz konusu olabilir mi?โ ลeklinde deฤerlendirme yaptฤฑ.
Bu sorunlarฤฑn ลikรขyetรงi bir รผslupla รงรถzรผlemeyeceฤine vurgu yapan Bali, โKim neyi, hangi iลi, nasฤฑl yapฤฑyorsa yapsฤฑn, ben hayatta teknik iลรงiliฤin รงok รถnemli olduฤuna inanฤฑrฤฑm. Teknik iลรงiliฤi eksik bir iลin hayatta pratik bir karลฤฑlฤฑฤฤฑ olmaz. Sonuรงta biz daha iyi bir performans gรถstereceฤiz ve dรผลecek olsa bile o reytingi geri alacaฤฤฑzโ diye konuลtu. Tรผrkiyeโnin zaten reytinginin gerektirdiฤi seviyelerle, uluslararasฤฑ piyasalarda รผlke riskini temsil eden CDS spreadโlerinin hiรงbir zaman uyumlu olmadฤฑฤฤฑna iลaret eden Bali, Tรผrkiyeโnin yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn bizzat bu รผlkeyi hangi seviyede riskli gรถrdรผฤรผ bakฤฑmฤฑndan รงok รถnemli bir gรถsterge olan CDS seviyelerinde, hep reytinginin gerektirdiฤinin รงok รผzerinde bir risk kalitesine sahip olduฤunu belirtti. Bali, โDolayฤฑsฤฑyla bizim o hakiki tablomuzu, bu masa baลฤฑ kararlar dediฤim tabloya da yansฤฑtacak derecede รงalฤฑลmamฤฑz, iddiamฤฑzฤฑ koruyor olmamฤฑz lazฤฑmโ dedi.
