Independent gazetesinin Ortadoฤu muhabiri Patrick Cockborn,Suriye’de dengelerin Esad yรถnetimi lehine deฤiลtiฤini ve Kรผrtlerin Tรผrkiye sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑ ele geรงirmek รผzere olduฤunu sรถyleyerek “Erdoฤan yenilgidense mรผdahaleyi seรงebilir” dedi.
Cockborn’un haberine gรถre, Tรผrkiye’nin Suriye sฤฑnฤฑrฤฑnda bir Rus savaล uรงaฤฤฑnฤฑ vurmasฤฑndan bir ay รถnce Rus askeri istihbaratฤฑ Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin’i, Ankara’nฤฑn bu yรถnde bir planฤฑ olduฤuna dair uyarmฤฑลtฤฑ.
Yaลananlarฤฑ yakฤฑndan izleyen diplomatlar, Putin’in istihbarat servisinin uyarฤฑsฤฑnฤฑ dikkate almadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade ediyor. Bรผyรผk ihtimalle Putin, Tรผrkiye’nin Rusya’yฤฑ Suriye’de daha da kapsamlฤฑ bir askeri operasyona itmek istemeyeceฤini dรผลรผndรผ.
Ancak 24 Kasฤฑm’da bir Tรผrk F-16’sฤฑ, Rus bombardฤฑman uรงaฤฤฑnฤฑ vurdu ve bir pilotu da รถldรผrdรผ. Olayda iyi planlanmฤฑล bir pusunun tรผm izleri vardฤฑ. Tรผrkiye Rus savaล uรงaฤฤฑnฤฑn Tรผrk hava sahasฤฑnฤฑ 17 saniye boyunca ihlal etmesine karลฤฑlฤฑk verildiฤini sรถylรผyordu. Ancak Tรผrk savaล uรงaklarฤฑ alรงak irtifadan uรงarak kendilerini gizlemek adฤฑna her ลeyi yapmฤฑลlardฤฑ.
Rus savaล uรงaฤฤฑnฤฑ dรผลรผrmek รผzere รถzel bir gรถreve รงฤฑkmฤฑล gibi duruyorlardฤฑ. Kore savaลฤฑndan bu yana ilk kez bir Rus savaล uรงaฤฤฑ NATO’ya baฤlฤฑ bir askeri gรผรง tarafฤฑndan dรผลรผrรผlmรผล oldu.
Bu olay รถnemliydi รงรผnkรผ Tรผrkiye’nin Suriye’de devam eden savaลtaki pozisyonunu koruyabilmek iรงin ne kadar ileri gidebileceฤini gรถsterdi.
Savaล kritik aลamada
Rus jetinin vurulmasฤฑ hala geรงerliliฤini koruyan bir durum รงรผnkรผ o olaydan 2 ay sonra bugรผn Kuzey Suriye’de Tรผrkiye’nin รงฤฑkarlarฤฑ hava sahasฤฑ ihlallerinden รงok daha ciddi bir tehdit altฤฑnda.
Suriye savaลฤฑ kritik bir aลamaya geldi. Son bir yฤฑl iรงerisinde Suriyeli Kรผrtler ve silahlฤฑ kollarฤฑ YPG, Suriye – Tรผrkiye sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑn yarฤฑsฤฑnฤฑ ele geรงirdi.
Irak ลam ฤฐslam Devleti’nin (IลฤฐD) ana ikmal hattฤฑ olan Tel Abyad, geรงen yฤฑl Haziran ayฤฑnda ele geรงirilmiลti. ABD’nin hava desteฤiyle birlikte Kรผrtler birรงok farklฤฑ noktada ilerleme kaydetti ve Dicle ile Fฤฑrat arasฤฑndaki Tรผrkiye – Suriye sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑ tamamen kontrol altฤฑna aldฤฑ.
YPG’nin Cerablus’un batฤฑsฤฑna doฤru sadece 100 km daha ilerlemesi halinde hem IลฤฐD’in hem de diฤer silahlฤฑ gruplarฤฑn ikmal hatlarฤฑnฤฑ kesmesi olasฤฑ. Tรผrkiye, YPG’nin Fฤฑrat’ฤฑn batฤฑsฤฑna geรงmesinin ‘kฤฑrmฤฑzฤฑ รงizgisi’ olduฤunu aรงฤฑkรงa dile getirdi.
YPG Manbic’e yaklaลtฤฑ
Ancak YPG’nin de iรงinde bulunduฤu Suriye Demokratik Gรผรงleri Tiลrin Barajฤฑ’nฤฑ ele geรงirip IลฤฐD’in stratejik mevzisi Manbic’i tehdit etmeye baลladฤฑฤฤฑnda Ankara harekete geรงmedi.
ลimdiyse Suriyeli Kรผrtler Halep’in kuzeyindeki stratejik bรถlgeyi ele geรงirip Afrin’deki Kรผrt mevzileriyle baฤlantฤฑyฤฑ saฤlama konusunu tartฤฑyor. Gelecek birkaรงรถ ay iรงerisinde yaลanacaklar, bรถlgede uzun vadeli kazananฤฑn kim olduฤunu belirleyebilir.
Rus ลemsiyesi altฤฑnda Esad gรผรงleri birden fazla cephede ilerliyor.
Tรผrkiye Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn 5 yฤฑldฤฑr devam ettirdiฤi Suriye muhalefetini destekleyerek Esad’ฤฑ devirme planฤฑ yenilgiyle burun buruna geldi.
Suriye’ye asker gรถnderilmesine hem ABD hem de Rusya’dan gelecek sert tepki nedeniyle Tรผrkiye bu tabloya bir oldu bittiyle yanฤฑt verebilir.
Ancak asker gรถndermemenin karลฤฑsฤฑndaki seรงenek yenilgi ve aลaฤฤฑlanma olursa, Ankara harekatฤฑ tercih edebilir.
Fransฤฑz dรผzensiz savaล ve Ortadoฤu uzmanฤฑ Gerard Challiand, geรงen hafta Erbil’de konuลurken “Eฤer Tรผrkiye’nin lideri Erdoฤan olmasaydฤฑ, Tรผrkler [Kuzey Suriye’ye] askeri mรผdahale yapmaz derdim. Ama lider Erdoฤan olduฤu iรงin sanฤฑrฤฑm yapacaklar” demiลti.
Erdoฤan’ฤฑn geรงen yฤฑl ilk genel seรงimlerin ardฤฑndan da yaptฤฑฤฤฑ gibi iลi ciddiye bindirmek gibi bir รผnรผ var. Tรผrkiye’deki Kรผrtler ile parรงalฤฑ haldeki muhalefeti karลฤฑ karลฤฑya getirip Kasฤฑm ayฤฑndaki seรงimleri kazanmayฤฑ baลarmฤฑลtฤฑ.
Suriye’ye doฤrudan askeri mรผdahalede bulunmak riskli. Ancak Challiand, bu mรผdahaleyi gerรงekleลtirecek askeri kapasiteye sahip ve Rusya tarafฤฑndan da sindirilemez.
Elbette bu mรผdahale kolay olmaz. Rusya’nฤฑn Suriye hava sahasฤฑnda uรงan jetleri ve karada da hava savunma sistemleri var. Ancak muhtemelen Putin’in aklฤฑnda Suriye harekatฤฑnฤฑn sฤฑnฤฑrlarฤฑna dair aรงฤฑk ve net รงizgiler vardฤฑr.
Avrupa’da yaลayan deneyimli bir Suriyeli Kรผrt siyasi hareketi lideri olan รmer ลeyhmus, “Suriyeli Kรผrtlerin anlamasฤฑ gereken bir ลey var: Rusya ya da Suriye ordusu onlar iรงin Tรผrkiye’yle savaลa girmez” diyor.
PYD’nin kendi gรผcรผnรผ abartmamasฤฑ gerektiฤi uyarฤฑsฤฑnฤฑ yapan ลeyhmus, Erdoฤan’ฤฑn tepkilerinin รถngรถrรผlemez olduฤunu da hatฤฑrlatฤฑyor.
YPG’nin bir sonraki adฤฑmฤฑ ne olacak?
Ancak diฤer Kรผrt siyasi liderleri Tรผrkiye’nin Suriye harekatฤฑnฤฑ pek de olasฤฑ gรถrmรผyor. Onlara gรถre bu tรผr bir harekat gerรงekleลtirilecek olsaydฤฑ, Rus savaล uรงaฤฤฑnฤฑn dรผลรผrรผlmesinden รถnce baลlamฤฑล olurdu.
Uรงaฤฤฑn dรผลรผrรผlmesinin ardฤฑndan Rusya’nฤฑn Suriye’deki hava gรผcรผnรผ artฤฑrdฤฑฤฤฑ ve Tรผrkiye’ye karลฤฑ da รงok daha dรผลmanca bir tavฤฑr takฤฑnฤฑp, Suriye ordusunun Lazkiye ve Halep yakฤฑnlarฤฑndaki harekatlarฤฑna tam destek verdiฤi hatฤฑrlatฤฑlฤฑyor.
Mevcut durumda Suriyeli Kรผrtler hala bir sonraki adฤฑmฤฑn ne olacaฤฤฑ konusunu dรผลรผnรผyorlar. Oluลturduklarฤฑ Rojava yarฤฑ devleti patlayฤฑcฤฑ bir biรงimde hฤฑzla bรผyรผdรผ รงรผnkรผ ABD’nin IลฤฐD’e karลฤฑ karada bir ortaฤa ihtiyacฤฑ vardฤฑ.
Farklฤฑ zamanlarda hem Rusya hem de ABD Suriye Demokratik Gรผรงleri’nin Manbic’e ilerleyiลine destek verdi. Suriye’nin kaotik satranรง tahtasฤฑnda ลu anda Kรผrtlerin ve Suriye ordusunun dรผลmanlarฤฑ aynฤฑ. Ancak mevcut avantajlฤฑ pozisyonlarฤฑnฤฑn sadece savaลฤฑn sonuna kadar sรผrebileceฤini de biliyorlar.
Tรผrkiye’den ciddi bir mรผdahale gelmediฤi takdirde Esad gรผรงleri ile mรผttefiklerinin savaลฤฑ kazanmakta olduฤu gรถrรผlรผyor. Rusya’nฤฑn, ฤฐran’ฤฑn ve Lรผbnan Hizbullahฤฑ’nฤฑn artan desteฤi ibreyi Esad’a รงevirmiล durumda.
Bรถlgenin รผรง Sรผnni gรผcรผ Suudi Arabistan, Tรผrkiye ve Katar’sa ลu ana kadar muhalifleri destekleyerek Esad’ฤฑ devirme stratejisinde baลarฤฑsฤฑz oldular.
Bu stratejiye verilen desteฤin daha ne kadar devam edebileceฤi de belirsiz. Suudi Arabistan bir yandan Yemen’deki savaลa saplanmฤฑล durumda. Diฤer yandansa petrol fiyatlarฤฑnฤฑn daha uzun sรผre 30 dolar seviyesinde kalma riski var.
Katar’ฤฑn Suriye stratejisini kestirmek ise daha da zor. Bir Ortadoฤu uzmanฤฑ “Katar’ฤฑ hiรงbir zaman รงรถzemedik” diyor. Washington’dan bir diฤer uzman ise ‘Katar’ฤฑn dฤฑล politikasฤฑ bir gรถsteriล projesi’ diyor ve รผlkenin yurtdฤฑลฤฑnda marka deฤeri yรผksek binalarฤฑ satฤฑn alฤฑp Dรผnya Kupasฤฑ’na ev sahipliฤi yapma emellerini hatฤฑrlatฤฑyor.
“Herkes kendisine fazla gรผvendi”
Suriye ve Irak’ta genelde herkes kendi eline fazla gรผvendi. Yakalanan kฤฑsa sรผreli avantajlar, uzun vadeli baลarฤฑ yanฤฑlgฤฑsฤฑna neden oldu.
Bu 2003’te Irak’ฤฑ iลgal eden ABD gibi bir sรผper gรผรง iรงin dahi geรงerli, 2014’te hฤฑzla bรผyรผyen IลฤฐD iรงin de, 2016’ya girerken Suriyeli Kรผrtler iรงin de.
ลu ana kadar ฤฐran’ฤฑn gรถrece daha avantajlฤฑ olmasฤฑnฤฑn nedeni, temkinli ve adฤฑm adฤฑm politikalarฤฑnฤฑ geliลtirmeleri oldu. Suriye’deki geliลmeleri tersine รงevirebilecek son bรถlgesel gรผรง, doฤrudan askeri mรผdahale kabiliyetine sahip olan Tรผrkiye.
Suriye – Tรผrkiye sฤฑnฤฑrฤฑ kademeli olarak kapanฤฑrken bu seรงenek gรถzardฤฑ edilemez. Ancak bu olay dฤฑลฤฑnda Suriye krizi o kadar uluslararasฤฑ bir boyut kazandฤฑ ki, nihai noktayฤฑ ancak ABD ve Rusya koyabilecek duruma geldi.
