Sermaye Piyasasฤฑ Kurulu 2015 yฤฑlฤฑ ikinci Tรผrkiye Finansal Okuryazarlฤฑk araลtฤฑrmasฤฑnฤฑn sonuรงlarฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. Araลtฤฑrmada bu yฤฑl ilk defa รถlรงรผlen konularฤฑn sonuรงlarฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑna katฤฑlanlarฤฑn yรผzde 24โรผ resmi olmayan kredi kullandฤฑฤฤฑnฤฑ ya da tanฤฑdฤฑk birinden borรง aldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Banka kredisi kullananlarฤฑn oranฤฑ ise yรผzde 29 oldu.
Sermaye Piyasasฤฑ Kurulu (SPK), Borsa ฤฐstanbul Aล, Tรผrkiye Sermaye Piyasalarฤฑ Birliฤi, ฤฐstanbul Takas ve Saklama Bankasฤฑ Aล, Merkezi Kayฤฑt Kuruluลu ve Sermaye Piyasasฤฑ Lisanslama Sicil ve Eฤitim Kuruluลu iล birliฤi ile hazฤฑrlanan โ2015 Tรผrkiye Finansal Okuryazarlฤฑk Araลtฤฑrmasฤฑโnฤฑn sonuรง raporu yayฤฑmlandฤฑ.
Yetiลkin nรผfusu temsil eden 3 bin kiลiyle yรผz yรผze gรถrรผลรผlerek yapฤฑlan araลtฤฑrmada 2015 yฤฑlฤฑnda ilk defa รถlรงรผlen konularda รถne รงฤฑkan veriler dikkat รงekiciydi. Buna gรถre, son iki yฤฑl iรงerisinde bir finansal faaliyet olarak banka mevduat hesabฤฑ aรงtฤฑranlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 35 olurken, banka kredisinden faydalananlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 29 รงฤฑktฤฑ. Aรงฤฑklamada โYรผzde 24 resmi olmayan kredi kullanmฤฑล ya da tanฤฑdฤฑk birinden borรง almฤฑลtฤฑrโ ifadelerine yer verildi. Altฤฑn alanlarฤฑn oranฤฑ ise yรผzde 17 olarak aรงฤฑklandฤฑ.
2012 yฤฑlฤฑnda yapฤฑlan araลtฤฑrmayla karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda ise 2015 sonuรงlarฤฑnda resmi olmayan kredi kullanan ve tanฤฑdฤฑk birinden borรง alanlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 14โten yรผzde 22.6โya รงฤฑktฤฑ. Araลtฤฑrmaya katฤฑlanlarฤฑn finansal รผrรผnler arasฤฑnda en az bildikleri enstrรผmanฤฑn vadeli iลlem ve foreks olduฤu gรถrรผldรผ. Katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑn yรผzde 36โsฤฑ bu รผrรผnlerden habersiz olduฤunu aรงฤฑklarken yatฤฑrฤฑm fonunu bilenlerin oranฤฑ yรผzde 73 dolayฤฑnda รงฤฑktฤฑ. Diฤer finansal รผrรผnlere iliลkin farkฤฑndalฤฑk dรผzeyi ise yรผzde 80 olarak aรงฤฑklandฤฑ.
Parayฤฑ hรขlรข evde biriktiriyoruz
Geรงtiฤimiz 12 ay iรงinde evde ya da cรผzdanda nakit para biriktirme oranฤฑ yรผzde 44 olurken, mevduat ya da tasarruf hesabฤฑ olarak bankada para biriktirme oranฤฑ bu seviyenin altฤฑnda kalarak yรผzde 31.5 oldu. Katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑn yรผzde 42โsi ise herhangi bir tasarruf yapmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti. Katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑn yรผzde 77โsi hanelerinin bir bรผtรงesi olduฤunu ifade ederken, yรผzde 18โi Tรผrkiye genelinde รงeลitli devlet kurumlarฤฑ ve รถzel kuruluลlar tarafฤฑndan finansal eฤitim konusunda yรผrรผtรผlen รงalฤฑลmalardan haberdar olduฤunu sรถyledi.
Elinde altฤฑn bulunduranlarฤฑn oranฤฑ 2012 yฤฑlฤฑnda yรผzde 11,8 iken bu oran 2015 yฤฑlฤฑnda yรผzde 24,9โa รงฤฑktฤฑ. 2012 ve 2015 yฤฑllarฤฑndaki veriler karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda, elinde dรถviz bulunduranlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 4,3โten yรผzde 10,5โe, banka kredisi kullananlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 11,8โden yรผzde 33,1โe, saฤlฤฑk/hayat sigortasฤฑ yaptฤฑranlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 6,5โden yรผzde 8,1โe, bireysel emeklilik sistemine dahil olanlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 2,2โden yรผzde 5,4โe, mevduat hesabฤฑna sahip olanlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 20,4โten yรผzde 49,3โe, vadeli iลlem forex kullananlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 1,1โden yรผzde 5,2โye yรผkseldi. Bireysel emeklilik sistemine katฤฑlฤฑm oranฤฑndaki artฤฑล รถzellikle dikkati รงekti.
Faiz hesabฤฑnฤฑ รถฤrenenler arttฤฑ
Rapora gรถre, 2012 yฤฑlฤฑnda ankete katฤฑlanlarฤฑn yรผzde 84โรผnรผn finansal konularda basit matematiksel iลlemleri yapabildikleri gรถrรผlรผrken, sรถz konusu oran 2015 yฤฑlฤฑnda yรผzde 93โe yรผkseldi. Paranฤฑn zaman deฤeri sorusunu doฤru cevaplayanlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 28,4โten yรผzde 50โye yรผkselirken, borรง iรงin รถdenen faiz hesabฤฑnฤฑ yapabilenlerin oranฤฑ yรผzde 72,5โten yรผzde 84โe รงฤฑktฤฑ. Basit faiz sorusuna doฤru cevap verenlerin oranฤฑ yรผzde 35,5โten yรผzde 54โe, bileลik faiz sorusuna doฤru cevap verenlerin oranฤฑ yรผzde 26,1โden yรผzde 32โye yรผkseldi.
Ankete 2012 yฤฑlฤฑnda katฤฑlanlardan, herhangi bir emeklilik planฤฑ olmayanlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 26,6 iken bu oran 2015 yฤฑlฤฑnda yรผzde 18โe dรผลtรผ.
Kadฤฑnlarฤฑn notu erkeklerin notundan dรผลรผk
Ekonometrik analiz sonuรงlarฤฑna gรถre ise eฤitimin finansal okuryazarlฤฑkta รถnemli bir yer tuttuฤu gรถzlendi. รzellikle okula gitmemiล ya da ilkรถฤretimi tamamlamamฤฑล bireylerin finansal okuryazarlฤฑk puanlarฤฑ รงok dรผลรผk olurken, eฤitim dรผzeyi yรผkseldikรงe finansal okuryazarlฤฑk dรผzeyinin de yรผkseldiฤi gรถrรผldรผ. Kadฤฑnlarฤฑn finansal okuryazarlฤฑk notu erkeklere kฤฑyasla daha dรผลรผk bulunurken, ileri yaล gruplarฤฑnda finansal okuryazarlฤฑk dรผzeyinde dรผลรผล ortaya รงฤฑktฤฑ. Hanede kiลi baลฤฑna dรผลen gelir arttฤฑkรงa bireylerin finansal okuryazarlฤฑk dรผzeylerinin de yรผkseldiฤi gรถrรผldรผ. Finansal okuryazarlฤฑk dรผzeyinin yรผkselmesiyle birlikte ulusal tasarruf oranฤฑnda artฤฑล ve bu tasarrufl arฤฑn doฤru ve planlฤฑ kullanฤฑmฤฑna pozitif katkฤฑsฤฑnฤฑn olmasฤฑ bekleniyor.
3 bin kiลiyle yรผz yรผze gรถrรผลรผldรผ
Araลtฤฑrma, SPKโnฤฑn da รผyesi olduฤu Ekonomik ฤฐลbirliฤi ve Kalkฤฑnma Teลkilatฤฑ Uluslararasฤฑ Finansal Eฤitim Aฤฤฑโnฤฑn (OECD-INFE), Finansal Okuryazarlฤฑk faaliyetlerinin รถlรงme ve deฤerlendirmesine yรถnelik olarak, รผye รผlkelerle yรผrรผttรผฤรผ รงalฤฑลmalar sonucunda geliลtirilen soru formu kullanฤฑlarak yapฤฑldฤฑ. Araลtฤฑrma kapsamฤฑnda Tรผrkiye genelinde kentsel ve kฤฑrsal alanlarda ikamet eden yetiลkin nรผfusu temsil eden 3 bin kiลilik bir รถrneklemle hane ortamฤฑnda yรผz yรผze gรถrรผลรผldรผ. Araลtฤฑrmada 2012 ve 2015 yฤฑllarฤฑnda; Finansal Bilgi, Mevcut Durumda Sahip Olunan Finansal รrรผnler ve Emeklilik Planฤฑ konusunda aynฤฑ sorular soruldu ve doฤru cevap oranฤฑnda ortalama yรผzde 25โin รผzerinde artฤฑล olduฤu gรถrรผldรผ. Bu olumlu geliลmenin yรผrรผtรผlen ve gelecek gรผnlerde yรผrรผtรผlecek yeni programlarla daha da yรผkselmesi bekleniyor.
